زهرا چيذري | مردم كشور ما در مصرف آنتي بيوتيكها ركورددارند، چراكه بر اساس آمار متوسط، مصرف آنتي بيوتيك در كشور ۱۶ برابر استاندارد جهاني است!
ايران جزو ۲۰ كشور اول دنيا در مصرف دارو است و مصرف داروهاي تزريقي در ايران چهار برابر سرانه مصرف اين قبيل داروها در جوامع در حال توسعه است. فرهنگ مردم و دانش پزشكان دو روي سكه مصرف چندين برابري آنتي بيوتيكها در كشور است و تخلف داروخانهها در ارائه داروي بدون نسخه در ازاي مبلغي بيشتر نيز نقش ستون اين مشكل را بازي ميكند.
۳۵ ميليون تزريق آنتي بيوتيك نسل جديد در كشور
دكتر مجتبي بوربور، معاون اسبق برنامهريزي كل دارو ومواد مخدر وزارت بهداشت در گفتوگو با «جوان» مشكل كشور را در الگوي مصرف آنتي بيوتيكها ريشهيابي ميكند؛ الگويي كه به گفته وي با شتاب بالايي به سمت نسلهاي بعدي داروهاي ضد ميكروبي و انواع تزريقي آنها پيش ميرود.
وي ميگويد: در حالي كه دارويي مانند «آموكسي سيلين» هنوز به عنوان يك ضدميكروب در كشورهاي اروپايي جايگاه درماني خوبي دارد، اما در كشور ما استفاده از اين دارو دچار افت شده و هم اكنون مقاومت ميكروبي نسبت به اين دارو زياد شده است.
از سوي ديگر دارويي مانند «سفترياكسون» به عنوان يكي از نسلهاي جديد آنتي بيوتيكهاي تزريقي قوي با آمار ۳۵ ميليون عدد در كشور استفاده ميشود در حالي كه هيچ كجاي دنيا چنين دارويي به اين ميزان استفاده نميشود. بنا به تأكيد وي، اين دارو در اصل دارويي بيمارستاني است و نبايد به صورت عام مورد استفاده قرار گيرد.
رابطه ناتواني از پرداخت ويزيت پزشكان و تجويز بيجاي آنتي بيوتيك
اين داروساز علت اصلي اين همه تجويز و مصرف را قيمت پايين و حمايت بيمهاي از اين گروه دارويي عنوان ميكند؛موضوعي كه دسترسي و تمايل مردم به اين گروه از داروها را زياد ميكند.
وي اما در برابر اين نكته كه بخشي از اين مصرف دارو تجويز نادرست پزشكان است، در اولويتبندي دلايل، اين امر را به عنوان رده دوم علل مصرف و تجويز بالاي ضد ميكروبها ميپذيرد، چراكه به باور وي، بيمار از پزشك انتظار دارد براي بيمارياش آنتي بيوتيك تجويز كند.
دكتر محمد رضا آقا اسماعيلي، متخصص اطفال نيز در گفتوگو با «جوان» ضمن ارائه آمار ۸۱درصدي تجويز نابجاي آنتي بيوتيك، اصرار بيمار و همچنين ترجيح وي براي يك بار مراجعه به پزشك را به عنوان دلايل اصلي اين بحران برميشمارد. وي ميگويد: ۱۰ درصد بيماريهاي ويروسي به فعاليت باكتريها منجر ميشوند و بيمار به آنتي بيوتيك نياز پيدا ميكند، بنابراين پزشك با پيش بيني چنين وضعيتي از ابتدا به مريضش آنتيبيوتيك ميدهد تا وي دوباره ناگزير به مراجعه نشود.
با اين وجود اما آيا ويزيت پزشك معالج و ناتواني مردم از چند بار مراجعه به دكتر و پرداخت ويزيت براي يك سرماخوردگي به شكلگيري فرهنگ مصرف آنتي بيوتيك منتهي نشده است؟
كميتهاي براي تجويز منطقي دارو
معاون درمان وزارت بهداشت نيز در گفتوگو با «جوان» درباره اقدامات اين وزارتخانه براي تجويز منطقي دارو ازكميته تجويز و مصرف منطقي دارو سخن ميگويد. به گفته دكتر سيد حسن امامي رضوي اين كميته به رياست وزير بهداشت به طور مرتب جلساتي را تشكيل ميدهد تا تجويز منطقي داروها را پيگيري كند. اين كميته متشكل از شوراي بررسي تجويز و كميته بررسي مصرف منطقي دارو است كه شوراي بررسي تجويز سياستها را مشخص و كميته بررسي مصرف منطقي دارو اين موضوع را پيگيري كرده و جلسات منظمي در دانشگاهها برگزار ميكند. وي از وجود كميتههاي مشابهي در دانشگاهها براي پايش مرتب نسخ پزشكي خبر ميدهد كه به بررسي نسخههاي پزشكان پرداخته و در صورت مشاهده موارد مشكوك به پزشكان تذكر ميدهند.
دكتر بور بور اما سياستهاي تشويقي در كنار فرهنگسازي را براي دستيابي به اين مهم مؤثرتر ارزيابي ميكند، چراكه در قانون تجويز دارو به تشخيص پزشك واگذار شده و در عمل نميتوان پزشكي را به دليل تجويز دارو مواخذه كرد. وي با اشاره به آموزش پزشكان بر گنجاندن ديد جامعنگر در دورههاي بازآموزي تأكيد دارد؛ موضوعي كه شايد ريشهايترين نگاه به مقوله تجويز غيرمنطقي داروها باشد.
نگراني بيپايان: باقي مانده دارو در فرآوردههاي دام و طيور
تمام تقصير شكلگيري «مقاومت ميكروبي» اما به تجويز و مصرف دارو از سوي پزشك و بيمار بر نميگردد و دراينجا يك حلقه واسط نيز وجود دارد. باقي مانده داروها در فرآوردههاي دام و طيور، موضوعي كه در دست سازمان دامپزشكي است و با وجود ابراز نگراني وزارت بهداشت همچنان ادامه دارد.
