محمد صادق عابديني | چند وقتي است كه از افتتاح شبكه تلويزيوني «بازار» ميگذرد؛ شبكهاي كه از عيد قربان به صورت آزمايشي و از روز ۲۹آبان به طور رسمي، طي مراسمي با حضور رئيسجمهور و عزتالله ضرغامي رئيس سازمان صداوسيما كار خود را آغاز كرد.
در مراسم افتتاحيه اين شبكه هر دو مقام به سخنراني پرداختند و به نكاتي اشاره كردند كه شايد بازگويي آنها خالي از لطف نباشد. به طور مثال رئيسجمهور در اين مراسم گفت: «اطلاعرساني به عنوان يكي از اقدامات تأثيرگذار در اقتصاد با افتتاح شبكه تلويزيوني«بازار» ميتواند در سطح گستردهاي انجام شود. اطلاعرساني از انواع نيازهاي جامعه و كالاهايي كه در داخل توليد ميشود، كاري ارزشمند و به نفع مصرفكننده و توليدات داخلي است و با آموزش صحيح، مردم متوجه ميشوند كه تقاضاي زياد براي يك كالا مانند سكه به ضرر آنها تمام ميشود». البته احمدينژاد به نكته اساسي ديگري نيز اشاره كرد و ابراز اميدواري نمود كه «نگاه به شبكه بازار به سمت سودآوري و درآمدزايي سوق پيدا نكند.»
چرا شبكه بازار؟
در داخل كشور كه به دليل ممنوعيت استفاده از ماهواره كمتر كسي را ميشود پيدا كرد كه در خانهاش ماهواره نگه دارد و اگر هم كسي احتمالاً برنامههاي خارجي را ديده از تلويزيون همسايهشان بوده است! اما آنها كه ديدهاند، ميدانند كه چند شبكه تلويزيوني به صورت ۲۴ساعته در حال تبليغ محصولات تجاري هستند، البته اين تبليغات بسيار مفصلتر از چيزي است كه مخاطبان داخل كشور در«پيامهاي بازرگاني» با آن روبهرو هستند. چند سالي است كه نوع فارسي زبان آن شبكهها نيز افتتاح شده و كالاهايي را با درج قيمت و درج شماره موبايل براي سفارش به هموطنان داخل كشور ارائه ميدهد كه معمولا آگهيهايشان از زبان اصلي به فارسي دوبله شده است. هدف تمامي اين شبكهها چيزي جز فروش بيشتر كالا و رفتن جامعه به سمت مصرف بيش از پيش نيست و تمام سعي مجريان شاد و پر انرژي آن تبليغات كه همراه با آموزش نحوه استفاده از كالاست، اين است كه بيننده را مجاب به خريد آن كالا نمايد. اين روش تبليغ كه همراه با اقناع حس نياز در مخاطب است تاكنون كه در جهان به خوبي جواب داده و درآمدهاي هنگفتي را به جيب گردانندگان شبكههاي تلويزيوني واريز كرده است.
از پيام بازرگاني تا شبكه بازار
طي ماههاي گذشته مسئولان به شدت در پي برخورد با كساني بودند كه در داخل كشور براي شبكههاي ماهوارهاي سفارش تبليغ ميدادند اما كارمزد و هزينهاي كه شبكههاي فارسي زبان براي تبليغ توليدات و كالاهاي داخلي ميگرفتند، بسيار پايينتر از مبالغ نجومي سازمان صدا و سيما بود. در اينجا نيز صدا و سيما ميخواست به هر نحو ممكن خوان پرنعمت تبليغ را در انحصار خود نگه دارد اما نوع تبليغات آن شبكهها و زمان پخششان با كنداكتورهاي زماني «پيامهاي بازرگاني» تلويزيون همخواني نداشت. مجريان و بازيگران اين تبليغها به طور مصنوعي و با زور ميخواهند خود را شاداب و پرانرژي نشان دهند كه اين تلاش مذبوحانه بيشتر غمانگيز ميشود تا جذاب و بيشتر شبيه جمعه بازارهاي محلي است كه دست فروشها سعي ميكنند با كمترين انرژي ممكن كالايي را به فروش برسانند. در بحث نوع كالاي تبليغي نميشود خرده گرفت كه چرا كالاهاي پيش پا افتاده تبليغ ميشود، چون نوع كالا بر اساس سفارش شركت آگهي دهنده مشخص ميشود اما نوع بيان و نحوه تبليغ به حدي در ذوق ميزند كه كمتر بينندهاي را مجاب به ادامه تماشاي اين شبكه بكند.
توجه به حقوق مصرفكنندگان
دكتر حسن رستمي، استاد ارتباطات دانشگاه، در گفتوگو با «جوان» تأكيد كرد: «با توجه به اينكه مردم بنا بر اعتمادي كه به رسانه دارند، بخصوص اطمينانشان به رسانه ملي، محصولات معرفي شده در رسانه را ميخرند، بايد راهكار و قوانيني ارائه شود تا ما هم مانند كشورهاي توسعهيافته، از مصرفكنندگان حمايت كنيم و امكان اين را ايجاد نماييم كه در صورت عدم استاندارد يا معيوب بودن كالاي خريداري شده از اين طريق، مصرف كننده بتواند از رسانه و توليدكننده شكايت كند. متأسفانه ما در كشورمان چنين قوانيني تعريف نكردهايم.»
حال كه صدا و سيما به سمت ايجاد شبكههاي ديجيتالي رفته و سعي در ايجاد تنوع در شبكهها (نمايش، شما، بازار و مستند) و موضوعات دارد، بايد به اين موضوع نيز فكر كند كه صرف ديجيتالي شدن معناي جذب مخاطب نميدهد و اين محتواي برنامههاست كه بينندهها را راغب به تماشا ميكند. شبكه بازار در اول راه است و هنوز در حال برداشتن قدمهاي اوليه است، اميدواريم اين قدمها مانند خشت كج معمار نباشد و تصميمگيران و برنامهريزان، با تصحيح اين امر فكر عاجلي براي جذب مخاطبان ماهواره به پاي شبكههاي داخلي بكنند.
