بيژن سوراني | سلامت و شادابي جسم صرف توجه به روح فارغ از مسائل اخلاقي و معنويت كار به جايي نخواهد برد و اهتمام به اين موضوع سبب ميشود تا صاحبنظران حوزه ورزش، اخلاق و روانشناسي در همه رشتههاي ورزشي، سلامت جسم و روح را در راستاي يكديگر مدنظر قرار دهند. به واقع ارتقاي فرهنگ ديني در ورزش گام اساسي است تا جلوي بسياري از كجرويها كه با ارزشهاي حاكم بر جامعه همخواني ندارد را بگيرد؛ بر اين اساس شهرداري تهران در حوزه ورزش اقدام به برگزاري اولين «همايش اخلاق و معنويت در ورزش» كرد تا با حضور اساتيد صاحبنام و كارشناسان اين موضوع را به بررسي و تحقيق كشاند. اين همايش فتحالبابي براي توجه بيشتر مديران ورزشي و برنامهريزان حوزههاي ورزشي، اخلاق و صاحبنظران خواهد بود. آنچه برگزاري اين همايش را متمايز از ساير همايشها ميكند، بحث توجه به ورزش همگاني و شادي توأم با سلامت جسم و روح است كه تمامي اقشار جامعه در گروههاي سني مختلف را در برميگيرد كه ميتواند نقش مهمي در سلامت جامعه شهري و شهروندي به خصوص جوانان داشته باشد.
در اين همايش كه با حضور مديران، مسئولان ورزشي كشور و اساتيد و صاحبنظران اخلاق برگزار شد، آيتالله سعيدي، نماينده ولي فقيه در سپاه پاسداران انقلاب اسلامي پرداختن به سلامت جسم و روان را تكليف الهي دانسته و آن را يكي از بزرگترين مسئوليتهاي بشري برشمرد و گفت: انسان بدون هدف و مسئوليت به عالم وجود پا نگذاشته و بايد به بهترين نحو ممكن رسالت الهي خويش را به اتمام برساند.
وي به تعريف روابط انسان با جامعه، طبيعت، مبدأ هستي و... پرداخت و در عين حال تصريح كرد: بزرگترين بحران بشريت در عصر حاضر بحران هويت و مديريت است. پس براي غلبه بر چالشهاي موجود بايد ابتدا انسان و وظايف آن را به خوبي شناخت و در اين راستا تكاليف و برنامههايي را كه از سوي خداوند بر عهده او گذاشته شده به نيكي تبيين كرد و آن را انجام داد.
پرورش جسم با پرورش روح و روان درآميخته است
به اعتقاد نماينده ولي فقيه در سپاه براساس احاديث و رواياتي كه از معصوم(ع) به ما رسيده بدن انسان بر او حقي دارد كه از آن جمله حفظ سلامت و ايجاد نشاط است و جسم به عنوان مركب قالب و كالبد روح به شمار ميرود اگرچه يكي از مهمترين وظايف سازمان ورزش و نهادهاي متولي اين امر تربيت و پرورش جسم و ايجاد سلامت است، اما نميتوان اين مهم را از پرورش روح و روان منفك و جدا دانست.
به عنوان مثال نميتوان سازمان تبليغات اسلامي را متولي پرورش و اخلاقيات برشمرد و سازمان ورزش را تنها مسئول تربيت جسم خواند بلكه با درك صحيح ارتباط متقابل روح و جسم بايد در مقابل هر دو احساس مسئوليت داشته باشيم؛ چراكه يكي بدون ديگري ناقص است بر اين اصل است كه ايمان، دانش، ارزشمداري، تواضع و جوانمردي از ويژگيهاي يك ورزشكار متعهد به حساب ميآيد و موضوعاتي نظير تجارتگرايي، دوپينگ، ازدياد خشونت و.... از آفات ورزش است.
به گفته آيتالله سعيدي گسترش ورزش همگاني همراه با گسترش معنويت و اخلاق در جامعه اگر به طور همزمان اتفاق بيفتد، مهمترين ضرورت جامعه جوان ما كه ساختن هنجارهاي اجتماعي توأم با هويتي ديني و اخلاقي به حساب ميآيد از طريق ورزش ميسر و ممكن ميشود.
توسعه ورزش همگاني با رويكرد اخلاقگرايي
به واقع بيتوجهي متوليان ورزشي و ساير حوزههاي مرتبط همچون فرهنگي و اخلاقي به بحث معنويت و اخلاق در حوزه ورزش سبب شده تا بحث «آب و آتش» و تخليه هيجانات جوانان به شكل صحيحي صورت نگيرد كه اينگونه به نظر رسيد كه برخي ارزشهاي جامعه زيرسؤال برود، آنچه در اين زمينه اهميت دارد آن است كه يك حوزه بستر لازم را براي فعاليت ورزشي و تفريحات سالم آماده ميسازد و ساير دستگاهها نيز مسئوليت دارند در كنار اين بسترسازي به مباحث ارزشي و اخلاقي و معنويات بپردازند و هرگونه كوتاهي در اين زمينه سبب ميشود تا به ارزشهاي جامعه لطمه وارد شود كه اين امر در حوزه ورزشهاي همگاني از جايگاه خاصي برخوردار است. سيد محمد حاجآقامير، رئيس سازمان ورزش شهرداري تهران پرداختن به تفريحات سالم ورزشي را ضرورتي ديني دانسته كه موجب ارتقاي سطح سلامت جسم و روح شود.
وي كه در همايش اخلاق و معنويت در ورزش سخن ميگفت، افزود: تفريح در حوزه ورزش فرصتي است كه به طور قطع به گسترش اهداف عالي انقلاب از طريق فرهنگسازي، اخلاقمداري، پيشگيري از آسيبهاي اجتماعي و ساختن هنجارهاي تربيتي ميانجامد.
اين مسئول در حوزه ورزش شهرداري تهران بر تعامل با نهادهاي مختلف تأكيد كرد و گفت: با برقراري تعامل مطلوب با نهادهاي مختلف از جمله بسيج، سپاه، آموزش و پرورش و... به سمت گسترش و توسعه ورزش همگاني و شهروندي گام برداشتهايم.
نگاه سلبي و تنگنظرانه، دوري از جوانان و ظرفيتهاي ارزشي است
آقامير همچنين به برگزاري جشنواره بزرگ شعبانيه اشاره كرد و آن را تجربهاي موفق در زمينه ارائه خدمات تفريحي- ورزشي به اقشار مختلف برشمرد و نگاههاي سلبي و تنگنظرانه به مقوله تفريحات را نتيجهاي جز دور شدن جوانان از ظرف نظام و انقلاب دانست.
به گفته وي متأسفانه در حال حاضر پژوهش و تحقيقات علمي مؤثري در عرصه تفريحات- به خصوص تفريحات ورزشي- در دانشگاهها انجام نپذيرفته است بنابراين برگزاري نخستين همايش علمي تفريحات ورزشي كه در آينده نزديك برگزار خواهد شد، نخستين اقدام علمي براي دستيابي به راهكارهاي علمي و اجرايي در عرصه تفريحات به حساب ميآيد كه نياز است تا انديشمندان و نخبگان علمي در اين زمينه مشاركت بيشتري داشته باشند.
شادي پايدار نتيجه بينش عميق ديني است
دكتر سيدمحسن فاطمي، تفريحات معنادار مبتني بر بينش عميق ديني و الهي را بستري مناسب براي گسترش ورزش در ميان اقشار مختلف جامعه معرفي كرد.
اين استاد دانشگاه بريتيش كلمبيا در اين همايش به جنبههاي مختلف روانشناسي سلامت از منظر فيزيكي، رواني، ذهني و عيني پرداخت و افزود: بسياري گمان ميبرند با افزايش سن، سلامت دچار نقص شده و اين مهم رو به كاستي ميگذارد در صورتي كه سلامت فيزيكي تنها شاخص سالم بودن افراد نيست بلكه كساني از سلامت بيشتر برخوردارند كه محورهاي ارتباطي با خود و ديگران را تقويت كرده و زمينه پويايي خود را فراهم آورند.
به اعتقاد اين صاحبنظر از دو منظر ميتوان به شادي نگريست، نخست نشاطي كه در چهره افراد هويدا ميشود كه شادي از نوع صوري است و ديگري لذت واقعياي كه منجر به بروز بهجت و ابتهاج ميشود كه شناخت عميق و معرفت گستردهاي كه متصل به چشمهسارهاي زلال معنوي است را يكي از راههاي گذر از شاديهاي صوري و دستيابي به بهجت و ابتهاج خواهد بود.
اين استاد دانشگاه بريتيش كلمبيا ورزش را بستري مناسب براي تقويت جسم و روح خواند و بر نقش مربي در تقويت روحيه و نيز آموزش مهارتهاي مختلف تأكيد كرد، چراكه از اين منظر ميتوان در گسترش اخلاق و تربيت نيكو مبتني بر ارزشهاي ديني و معنوي تأثير بسزايي داشته باشد. اين روانشناس ورزشي با تأكيد بر اينكه ديدگاه بيمعنا و بياساس به دنيا شالوده همه اقدامات را بر هم ميزند، تأكيد كرد: تفريحات بستر مناسبي براي گسترش ورزش و در نتيجه گسترش سلامت جسم و روان در جامعه است.
ولي نگاه به تفريحات نيز بايد نگاهي مبتني بر جهانبيني ديني و اخلاقي باشد و اگر رحمت خداوند را در شادي كردن بندگانش جستوجو كنيم، پس هميشه در آفريدن پروژههاي شاديبخش- كه ورزش از آن جمله است- گوي سبقت را از يكديگر خواهيم ربود. بنابراين لازم است تا برنامهريزي براي سلامت، ورزش و شادي و تفريحات منوط به سه اصل اساسي در نظر گرفته شود، هستيشناختي، بحث عميق معرفتشناسي و نيز مداخلات درست روانشناختي در ايجاد تفريح و استمرار شاديهاي ماندگار كه همگي اصول مبنايي را تشكيل ميدهند و نبايد از فرصتسازي براي ايجاد تفريحات ورزشي غافل شد چراكه انسانها با درك صحيح و عميق ويژگيهاي انساني خودش در شناخت فرصتهاي زمان حال بايد بكوشند و مصداق «حول حالنا الي احسن الحال» باشند.
دينداري راهكاري براي تقويت شادي
رئيس آكادمي ورزش شهروندي نيز دينداري را راهكاري براي تقويت شادي عنوان كرد و راهكارهاي روانشناسي براي تقويت شادي را جدا از دينداري ندانست.
سيد واعظ موسوي، عضو انجمن روانشناسي ورزش بر اين نكته تأكيد كرد كه همه مسئولان بايد به فكر ايجاد تقويت و حفظ شادي در جامعه باشند، چراكه ثروت، ازدواج، تحصيلات، سن و... همگي در شادي افراد نقش دارد بنابراين شادي به يادماندني و پايدار در گرو ايمان ديني است و به طور قطع باعث افزايش نشاط در افراد خواهد شد. وي قدرداني از نعمتهايي كه روزانه در اختيار داريم، عفو، بخشش، شناخت و گسترش نقاط معنوي خويشتن و انجام كارهاي همنوع دوستانه را از ديگر راههاي كسب شادي و رضايت از زندگي بيان كرد.
اين صاحبنظر در حوزه ورزش شهروندي عنوان كرد: روانشناساني كه درخصوص انسان سالم و ويژگيهاي آن سخن گفتهاند بسيار محدودند و اين به عنوان يك خلأ احساس ميشود، حال زمان آن رسيده كه با شناخت ويژگيهاي انسان سالم، شرايط توانمندسازي زندگي بهتر را بررسي كنيم و با بازگشت به آموزههاي عميق ديني و آيات مبين قرآن كريم كه به خوبي برنامه زندگي را در اختيار ما قرار داده و بهترين راهكار براي دستيابي به زندگي بهتر و سازنده است و بدون شك يادآوري نعماتي كه خداوند ما را از آنها بهرهمند ساخته است، محبت به يكديگر را از مهمترين سفارشات قرآن كريم و راهي براي دستيابي شادي پايدار در جامعه دانست.
آنچه همواره كارشناسان حوزه فعاليتهاي جسمي و صاحبنظران ورزش بر آن تأكيد فراوان دارند، آن است كه در شرايط حاضر توجه به شادي و نشاط بدون در نظر گرفتن ارزشهاي حاكم بر جامعه ديني كار به جايي نخواهد برد و هر لحظه امكان آسيب به بعد جسمي و معنوي و اخلاقي وجود دارد، بنابراين ضروري است تا در مقوله شادي و تفريحات سالم و توجه به سازندگي توأم روح و جسم اهتمام ويژهاي صورت گيرد و اينگونه نباشد كه بستري براي فعاليت ورزشي و تفريحات آماده شود و ساير متوليان اخلاق و معنويت فقط نظارهگر باشند چراكه در دين مبين اسلام نيز همواره عقل سالم در جسم سالم جستوجو ميشود.
دستيابي به ارزشها و حفظ آنها نيازمند ورود تمامي صاحبنظران و كارشناسان است تا بتوان با برنامهريزي مدون و مستمر به شادي افراد جامعه افزود كه با اين اقدام ميتوان ظرفيت و پتانسيلهاي موجود را به سمت تعالي سوق داد.
