زهرا چيذري- در شرايطي كه تصويب طرح پزشك خانواده به برنامه چهارم توسعه و سال 86 باز ميگردد، اما تربيت متخصص پزشك خانواده در صورت تصويب نهايي از سال آينده در دستور كار قرار ميگيرد و اين طرح با گذشت سه سال و اجراي مقدماتي در برخي روستاها ناموفق بوده است.
به گزارش «جوان» تصويب طرح پزشك خانواده و نظام ارجاع كه از سوي برخي مسئولان وزارت بهداشت و كارشناسان عرصه سلامت به عنوان راهحلي براي بازگشت سلامت به بدنه نظام سلامت ارزيابي ميشود، از مصوبات برنامه چهارم توسعه است كه در سنگلاخ مديريت و هماهنگي بينبخشي همچنان لنگ لنگان و بيرمق بدون آنكه با موفقيت و به درستي اجرا شود به برنامه پنجم توسعه رسيده است.
پزشك خانواده طرحي وامانده در اجرا
طرح پزشك خانواده و برقراري نظام ارجاع و سطحبندي نظام خدمات سلامت به ماده 91 برنامه چهارم توسعه بر ميگردد. مطابق اين بند از قانون چهارم توسعه وزارتخانههاي بهداشت، درمان و آموزش پزشكي و رفاه و تأمين اجتماعي ناظر بر حسن اجراي موازين اين آييننامه بوده و مكلف بودند گزارش سالانه عملكرد مربوط را به شورا ارائه كنند.
اما با پايان يافتن برنامه چهارم توسعه، طرح پزشك خانواده همچنان در حد صحبت، امضاي تفاهم نامههاي ديرهنگام و در نهايت اجراي نه چندان رضايت بخش در روستاها و به شكل پايلوت در شهرهاي زير 50 هزار نفر سه استان فارس، سيستان و بلوچستان و خوزستان بوده است. اما يكي از نكات قابل توجه در اجراي طرح پزشك خانواده لزوم بازنگري در آموزش پزشكان عمومي يا تربيت متخصصان پزشك خانواده در كشور ماست. اين در حالي است كه قرار است در صورت تصويب از سال آينده دوره MPH پزشك خانواده به عنوان يكي از رشتههاي آزمون دستياري راهاندازي شود. اگرچه اولين دوره كوتاه مدت MPH براي آمادگي پزشكان فعال در شبكههاي بهداشتي پزشك خانواده هم اكنون در حال برگزاري است اما به نظر ميرسد آمادگي پزشكان براي به كار گرفته شدن در طرح پزشك خانواده 3 سال پس از تصويب و ابلاغ چنين طرحي يكي از دلايل عدم موفقيت طرح پزشك خانواده در مرحله اجرا باشد.
دستياري MPH براي يك آموزش كوتاه مدت
اما قائممقام معاونت آموزشي وزارت بهداشت در گفتوگو با «جوان » دوره MPH را دورهاي بين پزشكي عمومي و تخصصي معرفي ميكند كه تقريباً حالت پودماني داشته و افراد در ضمن خدمتشان اين آموزشها را ميبينند تا بتوانند به عنوان پزشك خانواده كار كنند. سيد اميرحسين ضيائي با اشاره به اينكه برنامهاي براي پزشك خانواده به عنوان تخصص پزشك خانواده در حال تدوين است، خاطرنشان ميكند: اگر اين برنامه امسال نهايي شود از سال آينده در اين رشته دستيار ميگيريم و اين افراد احتمالاً از بين همين پزشكاني كه در حال حاضر دوره MPH را ميگذرانند خواهند بود، به اين صورت كه آنها نقص اين دوره را به عنوان دوره دستياري تمام كرده و به عنوان متخصص پزشك خانواده فعاليت ميكنند.
در حال حاضر متخصص پزشك خانواده نداريم
ضيايي با بيان اينكه در حال حاضر در كشور متخصص پزشك خانواده نداريم، دورههاي فعلي MPH را دورهاي 9 ماهه تا يك ساله خواند. به گفته قائممقام معاونت آموزشي وزارت بهداشت تعداد كمي متخصص پزشك خانواده در خارج از كشور وجود دارند، اما به صورت سيستماتيك در شبكه بهداشتي ما فعاليتي ندارند و ما براي آنها وظيفه تعريف شدهاي نداريم. در واقع در كشور ما در حال حاضر پزشكان عمومي به جاي پزشك خانواده ايفاي نقش ميكنند. بنا بر گفته دكتر ضيايي تخصصي به نام پزشك خانواده در حال حاضر در حد دورههاي كوتاه مدت MPH است.
آمادگي اجراي طرح پزشك خانواده را نداريم
لزوم بازنگري در مباحث آموزشي تمامي رشتههاي تحصيلي با گذشت زمان بر هيچ كس پوشيده نيست و اين مهم درباره رشته مهمي مانند پزشكي كه با سلامت و زندگي انسانها مواجه است، بيشتر جلوهگر ميشود. با برنامهريزي ويژه براي نظام سلامت كشور به سمت نظام ارجاع و پزشك خانواده انتظار ميرفت تا برنامهريزيها براي بازنگري در مباحث پزشكي متناسب با اين نياز جديد به وجود آمده سريعتر صورت پذيرد اگرچه به گفته دكتر ضيايي برنامه ريزيهايي براي اين روز آمدسازي رشته پزشكي عمومي در دستور كار بوده و در 10 تا 12 دانشگاه علوم پزشكي كشور در حال اجراست اما قائممقام معاونت آموزشي وزارت بهداشت اين روزآمدسازي آموزشهاي پزشكي عمومي را به معناي آمادگي براي پزشك خانواده نميداند. وي با توجه به اينكه در روزآمدسازي آموزشها بر مسائل بومي و مشكلات شايع كشور و مهارتهاي متناسب با اينها تأكيد شده بر آمادگي بيشتر پزشكان تربيت شده براي خدمترساني با گذراندن دورههاي به روز پزشكي تأكيد دارد.
عوامل ناموفق بودن اين طرح
طبيعي است در ارزيابي از موفقيت يا عدم موفقيت طرحي به وسعت و اهميت طرح پزشك خانواده، عوامل متعددي نقشآفريني ميكنند و شايد يكي از دلايل عدم موفقيت پزشك خانواده عدم تربيت نيروي متخصص براي پذيرش اين نقش باشد. همانگونه كه دكتر شهرياري رئيس كميسيون بهداشت و درمان مجلس معتقد است بر اساس واقعيات موجود طرح پزشك خانواده هنوز پياده نشده، چون ما براي پزشك خانواده نيروي مجرب تربيت نكردهايم. از طرفي، در برخي مراكز بهداشت و درماني، اين تعداد نيرو در اختيار ما نيست كه در دسترس عموم مردم بگذاريم. به گفته وي استان سيستان و بلوچستان و برخي استانهاي محروم، بيش از 50 درصد مراكز، هنوز پزشك ندارند. به همين دليل خيلي از روستائيان ممكن است دفترچه داشته باشند، ولي راضي نيستند.
اما دكتر ضيايي عدم موفقيت پزشك خانواده را نه به دليل نبود متخصص كافي در اين زمينه بلكه به خاطر حمايت نكردن و عملگرايي ميداند. به گفته وي دليل عدم موفقيت ما اين بوده كه به جاي عمل بيشتر حرف زدهايم. از نگاه وي اگرچه تربيت پزشك خانواده جزو برنامههاي وزارت بهداشت است اما اگر هزاران پزشك خانواده هم تربيت شود نتوانيم جايگاهشان را تنظيم كرده و نظام ارجاع را سر و سامان بدهيم و از همه مهمتر اعتبارات لازم براي پرداختهاي به موقع به پزشكان خانواده در نظر گرفته نشود، بن بست پزشك خانواده به سامان نخواهد رسيد.
دكتر ضيايي بر توجه دستگاههاي درگير به اين مسئله به عنوان امري محوري براي عملي كردن و اجراي اين طرح در سطح كشور تأكيد ميكند.
بشير خالقي عضو كميسيون بهداشت و درمان مجلس نيز در گفتوگو با «جوان»، نبود متخصص پزشك خانواده را دليل اصلي عدم موفقيت آن نميداند، بلكه مديريت صحيح طرح و ايجاد هماهنگيهاي بين دو وزارتخانه رفاه و بهداشت به عنوان دستاندركاران طرح پزشك خانواده را لازمه به سامان رسيدن اين طرح عنوان ميكند. خالقي با اشاره به برنامه پنجم توسعه تأكيد ميكند: طرح پزشك خانواده در برنامه پنجم نيز با تعهد و الزامات بيشتر تكرار شده و يكي از دلايل رأي اعتماد مجلس به وزير بهداشت، برنامه وي براي برقراري نظام ارجاع است. اين نماينده مجلس با اشاره به بيمه روستاييان بر اين باور است كه اگرچه دفترچههاي بيمه روستايي به روستائيان داده شده اما تا زماني كه طرح پزشك خانواده به درستي اجران شود، اين دفترچهها كاركردي نخواهند داشت.
