دیمیتری مدودف، رئیس جمهور روسیه، در 30 نوامبر و در جریان نطق سالانه خود به دو پارلمان روسیه، غرب را مورد خطاب قرار داد و نسبت به توافق مشترک در زمینه سپر دفاع موشکی هشدار داد و گفت: «در 10 سال آینده دو گزینه در انتظار ما خواهد بود: یا ما به توافقی در زمینه دفاع موشکی و ایجاد مکانیزم کامل همکاری مشترک دست خواهیم یافت یا اگر به توافقی سازنده دست نیابیم، دورهای جدید از رقابت تسلیحاتی شروع خواهد شد و ما مجبور خواهیم شد تا تصمیماتی در مورد تولید تسلیحات تهاجمی جدید اتخاذ کنیم». مدودف این سخنان را چند روز بعد از سفر خود به لیسبون برای شرکت در اجلاس سالانه سران ناتو بیان کرد. او در آن سفر آمادگی روسیه را برای مشارکت در سپر دفاع موشکی ناتو اعلام کرده بود، اما با این نطق نشان داد که غرب در صورت عدم پذیرش خواستهای روسیه باید خود را برای دور جدیدی از رقابت تسلیحاتی آماده کند.
دیمیتری راگوزین، نماینده دائم روسیه در ناتو، دو روز بعد از نطق مدودف در کنفرانس مطبوعاتی مسکو شرکت کرد تا کلمات مدودف را به شکل واضحتری تکرار کند، به این صورت که «سیستم دفاع موشکی اتحادیه اروپا میتواند با روسیه یا علیه آن باشد. گزینه سومی وجود ندارد». سخن راگوزین حاکی از تلقی کلی روسیه نسبت به برنامه سپر دفاع موشکی ناتو است به این وجه که این برنامه یا به طور کامل علیه روسیه است یا آنکه نیست و این به عهده ناتو است تا یکی از این دو گزینه را انتخاب کند. هشدار و تهدید هم در سخنان مدودف و هم در سخنان نماینده او در ناتو مشهود است، اما مسئله اساسی در این است که چرا مدودف کمتر از سه هفته بعد از سفر لیسبون چنین تهدیدی را بیان کرده و در وهله دوم، آیا روسیه ابزار و امکاناتی را برای عملی کردن تهدید خود در اختیار دارد؟
شروط روسیه
مدودف وقتی که برای اجلاس ناتو به لیسبون رفت به صورت مطلق آمادگی روسیه را برای مشارکت در سپر دفاع موشکی مطرح نکرد، بلکه شرط و شروطی را در برابر سران ناتو قرار داد. او پس از نشست مشترک ناتو-روسیه در لیسبون و در کنفرانس مطبوعاتی گفت: «روسیه میتواند به تلاشهای ناتو برای برقراری سپر دفاع ضدموشکی در اروپا بپیوندد اما مشروط به اینکه ناتو جزئیات دقیق این برنامه را برای ما روشن سازد و روسیه در شرایط کاملاً برابر در این سیستم همکاری کند. همکاری ما با ناتو باید کاملاً برابر باشد. . . ما یا به طور کامل در تبادل اطلاعات و در حل مشکلات پیش رو با ناتو همکاری میکنیم یا اینکه اصلاً همکاری نمیکنیم. که در صورت عدم همکاری، وضعیتی پدید میآید که ما را مجبور میکند تا برای حفاظت از خودمان اقدام کنیم». هرچند که او در آن کنفرانس مطبوعاتی سخنی در مورد رقابت جدید تسلیحاتی به میان نیاورد اما وضعیت دوگانه یا همکاری یا تقابل را مطرح کرد و به این وسیله لحن تهدیدآمیز خود را از همان جا شروع کرد. مدودف سعی کرد تا اندازهای دلیل چنین لحن تهدیدآمیزی را نیز بیان کند زیرا به نظر وی سپر دفاع موشکی برنامهای است که ابعاد آن چندان روشن نیست و به گفته وی، حتی خود اروپاییها نیز نمیدانند این سپر چگونه انجام خواهد شد و هزینههای آن تا چه حد خواهد بود و سعی کرد تا در برابر ابهامهای موجود طرحهای روسیه را برای عملیاتی شدن این برنامه پیش بکشد.
نکته اساسی در مسئله سپر دفاع موشکی صرف مشارکت روسیه نیست، بلکه در چگونگی این مشارکت است که به نظر میرسد روسیه در برابر مشارکت خود به دنبال دستیابی به امتیازات ویژهای است. مهمترین امتیاز ویژه مورد درخواست روسیه را میتوان در عبارت «شرایط کاملاً برابر» مدودف دریافت. این عبارت نه تنها از سوی مدودف بلکه توسط دیگر مقامات کرملین نیز بیان شده و به این معناست که روسیه حاضر نیست در سطح یک عضو ناتو در این برنامه شرکت کند، بلکه خواهان حق کاملاً برابر با مجموعه ناتو است. پیامد این شرط امتیاز دیگری است و آن حق وتو برای روسیه است تا بتواند هر قسمت از برنامه را که به صلاح منافع خود نداند از دستور کار سپر دفاع موشکی خارج کند. از سوی دیگر، روسیه خواهان اطلاعات دقیق و جزئی از این برنامه است و به نظر نمیرسد که به صورت سر بسته حاضر به مشارکت با ناتو باشد. مجموعه این امتیازات باعث شد تا ناتو بعد از لیسبون با طرح پیشنهادی روسیه مخالفت کند و به دنبال این امر بود که مدودف در نطق سالانه لحن خود را تهدیدآمیزتر کرد و به صراحت از رقابت تسلیحاتی سخن گفت.
آمادگی روسیه برای رقابت تسلیحاتی
روزنامه تایمز در 27 سپتامبر 2008 گزارشی از فرامین مدودف به نیروهای مسلح روسیه در مورد آمادگی برای دور جدید رقابت تسلیحاتی را منتشر کرد و آن را به عنوان خطابهای با لفاظی شدید نظامی توصیف کرد. مدودف در این فرامین طرحها و برنامههای آتی نیروهای مسلح را بیان کرد تا آن که به گفته وی روسیه بتواند تا 2020 «سیستم تضمین یافته دفاع هستهای برای شرایط متنوع نظامی و سیاسی» در اختیار داشته باشد. تأکید مدودف بیش از هر چیز بر سیستمهای دفاعی و تهاجمی موشکی بود که نیروهای مسلح روسیه باید تا آن موقع تمام واحدهای خود را روزآمد کرده باشند. شاید به نظر برسد که فرامین مدودف در شرایط آن موقع و در برابر طرح سپر دفاع موشکی دولت بوش در لهستان و جمهوری چک صادر شده بود، اما با توجه به تحولات یکی دو ساله اخیر در ارتش روسیه و برخی از اخبار میتوان دریافت که آن فرامین چارچوب ساختار نظامی روسیه را برای دو دهه آینده تعیین میکرد. برای مثال میتوان به بخش دیگری از نطق سالانه وی اشاره کرد که گفت: «باید به مسئله تحکیم دفاع هوایی-فضایی کشور توجه ویژه مبذول داشت. باید ساختارهای کنونی پدافند هوایی و دفاع موشکی، سیستم هشداردهی حملات موشکی و نظارت بر حریم هوایی متحد شوند». این قسمت از نطق وی بخشی از چارچوبی را نشان میدهد که او در فرامین 2008 صادر کرده بود و از این قسمت میتوان دریافت که روسیه در استراتژی نظامی خود گزینه تقابل و حتی دور جدیدی از رقابت تسلیحاتی با غرب را مدنظر دارد. از این رو، تهدید مدودف در نطق سالانه را نمیتوان صرف یک لفاظی سیاسی تلقی کرد، بلکه او به غرب دو گزینه را نشان داده که یا به شرایط روسیه تن دهد و قائل به امتیازات ویژه برای روسیه شود یا آنکه خود را برای دور جدیدی از رقابت تسلیحاتی آماده کند، رقابتی که روسیه برنامهای درازمدت برای آن در نظر گرفته است.
