
حرمت کلمات را حفظ کنیم
این درخواست همه مردم بود.
مبارزه با رواج بیحجابی و بدحجابی در جامعه...
درخواست همه مردم.
وقتی از آحاد مردم جامعه صحبت میکنیم باید خیلی مواظب باشیم زیرا در مورد جمعیتی سخن به زبان میرانیم که بارها و بارها و در مناسبات مختلف برادریشان را با جان و دل ثابت کردهاند.
هشت سال دفاع مقدس و ایثار و گذشت و فداکاری و... حضور همیشه پرشور در انتخابات و راهپیمایی و اجتماعات. تحمل سختیها و گرفتاریها و کمک در رفع آنها.
و حالا امروز...
امروز آنها درخواستی کردهاند و مسئولان باید به خواستههایشان جامه عمل بپوشانند.
مبارزه با بدحجابان و آنان که عفت جامعه را لکهدار میکنند.
اما نباید شتابزده رفت.
باید حرمت واژگان را حفظ کرد.
عفت، ناموس، حجاب، حیا، شرم و...
همه ما با واژههای جان، مال و ناموس آشنایی کامل داریم و میدانیم که در طول زندگی انسانها، همواره جان فدای مال، مال فدای جان و جان و مال فدای ناموس شده است اما هیچگاه این اتفاق نیفتاده است که ناموس فدای جان و مال شود و این موضوع در زندگی بشر از بدیهیات عقلی به شمار میآید.
سؤال اینجاست که وقتی از برخورد با مزاحمین نوامیس صحبت میکنیم، منظور از نوامیس چه کسانی هستند؟
آن دخترک 70 مدل بزک کرده مروج فساد و فحشا یا آنکه هیچ نمیداند ایران کجاست و فرهنگش چیست و فقط به سبک غربیها لباس میپوشد و با خط و منش آنها در کوچه و خیابان قدم میزند؟
وقتی عکسهایی از سوار شدن یک زن خیابانی به یک خودرو در سایتهای گوناگون منتشر میشود و مخاطب در تصویر بعدی خودرو را میبیند که متوقف شده و تابلوی «مزاحمین نوامیس» روی آن قرار گرفته، از خود میپرسد «اینجا ناموس کیست؟»
یک زن خیابانی ناموس کیست؟ من؟ تو؟
چرا حرمت کلمات را بهراحتی خرد میکنیم؟
آیا در تدوین و اجرای هر طرحی، سازمانها، ارگانها و نهادهای متولی در جریان قرار گرفته و با پوشش دادن یکدیگر وارد عمل میشوند؟
زمان شروع، خاتمه، نحوه عمل و اهداف طرحها را چه کسانی تعیین میکنند؟
نقش و حضور کارشناسان، صاحبنظران و علما تا چه حد است؟
به هر حال طرح «مبارزه با بدحجابی» و برخورد با مزاحمین نوامیس» نیز صعود و نزول خواهد داشت اما مهم آن است که نتایج آن چقدر تأثیرگذار بوده و چند نفر از افراد با امر به معروف و نهی از منکر مسیر اصلی را در زندگیشان مییابند.
به جای تن، جان بفروش
محدودیتهایى که برای غریزه جنسى در اسلام معین شده براى هدایت و رساندن انسان به مقصد است. تن، تنها بخش از وجود انسان است و انسان همه تن نیست که با مرگ فانى شود و تنها مجال براىموجود بودن و خوشبختبودن نیز تمتع محدود جهانى میان تولد تامرگ نیست... بنابراین وظیفه خود را خطیرتر از آن مىبیند که تنهابه «بدننمایى» و آرایش جسم بپردازد... لباس به تننمىکند که تن را عرضه کند، بلکه لباس مىپوشد تا خود را بپوشد، لباس براى او یک حریم استبه منزله دیوار و دژى است که تن را از دستبرد محفوظ مىدارد و کرامت او را حفظ مىکند. لباسبراى آن است که تحریک جنسى را کم کند نه آن که بر قدرت تحریکبیفزاید، لباس پوست دوم انسان نیست، بلکه خانه اول اوست.
انسان اسلام کمال خود را در آن نمىبیند که تن خویش را چون کالایىتزئین کند و بفروشد، بلکه به جاى آن که تن خود را به خلق بفروشد، جان خود را به خداى خویش مىفروشد...»
از کشف حجاب تا رفع حجاب
دکتر حدادعادل در کتاب فرهنگ برهنگی و برهنگی فرهنگی میگوید:«یکى از ثمرات هجوم غرب به ایران همین تغییر لباس و رواجبرهنگى در میان قشرهایى از جامعه بوده است و از آن در رژیمطاغوت تحت عنوان «کشف حجاب» و در این اواخر «رفع حجاب»یاد مىشد و در حقیقت چیزى جز مبارزه با پوشش اسلامى و ترویجلباس غربى نبود. اجراى این برنامه محتاج دو شرط بود.
نخست یک زمینه فرهنگى و اجتماعى براى پذیرش لباس غربى و دومیک عامل اجرا که زور داشته باشد و به اسلام اعتقاد نداشته باشد. عامل دوم رضاخان بود...
شرط اول یعنى زمینه فرهنگى و اجتماعى پذیرش لباسغربى را غربزدهها تأمین کردند. آنان اسلام را نمىشناختند و به غربخوشبینى مطلق داشتند. بیگانه با خویش و چشم بسته، دلبستهبیگانه بودند. در واقع این قشر معدود همان قشرى بودند که قبلاز فرو رفتن در لباس غربى و قبل از به دست گرفتن پرچم فرهنگغرب، آن فرهنگ را پذیرفته بودند و تغییر لباس آخرین و بیرونىترین پوستهاى بود که در وجود آنها تغییر مىکرد. این امر بهظاهر کم اهمیت تنها در جامعه ما اتفاق نیفتاد. در همه مشرقزمین، بسیارى از مردم به دنبال تسلیم در برابر فرهنگ غرب،جامه غربى به تن کردند... اگر پذیرش لباس غربى نتیجه سلطهفرهنگى غرب و خودباختگى شرق نیست چرا تاکنون دیده نشده است کهحتى یک نمونه از خصوصیات لباس شرقى در مغرب زمین پذیرفته شود؟
در جامعه ما در سالهاى قبل از 1314 آنها که تغییر لباس را پذیرفتند همان کسانى بودند که فرهنگ غربى را پذیرفته بودند و آنها که نپذیرفتند نیز دقیقاً آنهایى بودند که آن فرهنگ را نپذیرفته بودند و گول اتو به اصطلاح «ترقى» و «آزادى» و«تساوى حقوق» را نخورده بودند.»
دستهای پنهان سازمان دهنده بدحجابی
عضو کمیسیون فرهنگی مجلس شورای اسلامی مسأله عفاف و حجاب را یکی از اساسیترین خواستههای جامعه معرفی کرد و از جریانی که به دنبال سست کردن باورهای دینی مردم است خبر داد.
حمید رسایی در گفتگوی با «جوان» گفت:ما نباید به دنبال انکار باشیم. متأسفانه جریانی در جامعه به حرکت درآمده که مقصود آن ضربه زدن به امور فرهنگی کشور است. یکی از وزرای رژیم صهیونیستی گفته بود که به جای بمب باید CDهای مبتذل و دامنهای کوتاه بر سر ملت ایران ریخت. این گفته حکایت از آن دارد که همواره سست کردن موضوع عفاف و حجاب در دستور کار دشمن قرار دارد.
البته بسیاری علاقه دارند که این موضوع را انکار کنند.
به ما فشار میآورند که نگویید دشمن در حال برنامهریزی است و همه چیز را به گردن آن نیندازید اما این واقعیت وجود دارد و نمیتوان چشم روی آن بست.
وی با اشاره به جریانات بعد از انتخابات دهمین دوره ریاست جمهوری افزود: به برکت خیانت سران فتنه به امام (ره) و آرمانهای آن یار سفر کرده جریان سازمان دهی شدهای در کشور شکل گرفت که باید با آن برخورد جدی کرد چرا که هدف خود را نابودی اعتقادات این مردم قرار دادهاند.
رسایی اهمال مسئولان و نهادها در رسیدگی به حرکتهای سازمان یافته را عامل دیگری درحضور چهره کریه بدحجابی در جامعه معرفی کرد و افزود: نداشتن قانون مدون و راهکارهای قضایی برای مقابله با کسانی که حریم حجاب و عفاف را نقض میکنند عامل دیگری شد تا ما شاهد باشیم در طول یک سال گذشته وضعیت حجاب در جامعه به بحران نزدیک شود.
عضو کمیسیون فرهنگی مجلس افزود: حجاب مصونیت است نه محدودیت. حجاب حافظ یک گوهر و یک ارزش است. ما نباید فراموش کنیم که اگر بدحجابی تمدن است پس حیوانات از ما متمدنترند چون حجابی ندارند. حجاب را نمیتوان گفت که محدودیتزاست آنهایی که براین صحبت تأکید دارند راه را به بیراهه رفتهاند.
رسایی با تکیه بر قرآن به لزوم اجرای قانون اشاره کرد و گفت: در قرآن آمده است که شرب خمر حرام است. همین قرآن میگوید کسی که پا را از قانون فراتر گذاشت باید 80 ضربه شلاق بخورد. ما در مقوله عفاف و حجاب نیازمند عوامل بازدارنده برخوردی و محرکهای اخلاقی و فرهنگی هستیم. هر دو این عوامل لازم است. هم اکنون بخشی از اقدامات نامناسب فرهنگی باعث ترویج بیحیایی به حساب میآید. از آنجایی که این حرکات سازماندهی شده است طبیعتاً با توصیه اخلاقی برطرف نمیشود و با سازمان دهی و تقابل به مثل باید به سراغشان رفت. هنر مسئولین و مجریان این موضوع به ویژه در نیروی انتظامی باید این باشد که تفکیک بدهند که چه زمانی سازماندهی شده حرکت در حال پیشرفت است تا با آن برخورد کنند و چه مواردی عادی است و نیاز به کارفرهنگی دارد.
مخلان فرهنگی لایق برخورد نظامی
عضو کمیسیون فرهنگی مجلس شورای اسلامی خانواده را مهمترین نهاد در سالمسازی جامعه معرفی کرد که هم اکنون بدان توجه چندانی نمیشود.
حجتالاسلام سید علی حسینی در گفتوگو با «جوان» با اشاره به مباحث مطرح شده در خصوص عفاف و حجاب در جامعه اظهار داشت: زمانی که والدین تنها به مسائل خودمشغول باشند بدون شک فرزندان از فرهنگهای خیابانی و غربی الگوبرداری میکنند و همین امر باعث افزایش بدحجابی در جامعه میشود.
نماینده مردم نیشابور و شهر فیروزه درمجلس تصریح کرد: ما باید بیش از همه بر روی مسائل نهاد خانواده کار کنیم و دستگاههای متولی و رسانههای گروهی نیز در این باره باید فعالیت بیشتری داشته باشند.
عضو کمیسیون فرهنگی مجلس شورای اسلامی در ادامه گفت: عفاف و حجاب که امروز بحث زنده و پویای جامعه است ذاتاً یک موضوع فرهنگی و این موضوعات بدون توجه به زیرساختهای مرتبط با خود هیچ کارایی ندارند، به همین خاطر باید عفاف و حجاب را با نگاه کاملاً فرهنگی و با ابزار فرهنگی تعمیق بخشید.
وی تصریح کرد: در موضوع بدحجابی ما با دو مقوله کلیت فرهنگ عمومی و کانونها و گروههای سازمان یافته که اخلالگر مقولههای فرهنگی هستند مواجهیم که این دو را باید از یکدیگر تفکیک و با هر یک با روش خاص خود برخورد نماییم.
این عضو کمیسیون فرهنگی مجلس تصریح کرد: در وهله اول و در خصوص کلیت فرهنگ عمومی ما باید با الگوسازی و تعریف ابزار فرهنگی و هنری، تعمیم بخش حرکت به سمت حجاب و عفاف در جامعه باشیم.
حسینی افزود: اما در مواجهه با گروهها و اشخاصی که به شکلهای سازمان یافته قصد اخلال در مقوله فرهنگی را دارند باید نیروی انتظامی برخورد قانونی با این نوع کانونها داشته باشد.
وی با اذعان به اینکه با توجه به کمرنگ شدن نمودهای حجاب و عفاف در کشور، وزارت کشور به عنوان هماهنگ کننده دستگاههای ذی ربط موظف به پاسخگویی خواهد بود خاطر نشان کرد: در حال حاضر روند افزایش بیحجابی و بدحجابی کشور روند تصاعدی را طی میکند اما وزارت کشور اقدامات مفیدی را در این خصوص انجام نداده است.
وی با اشاره به حضور وزیر کشور و معاونان در کمیسیون فرهنگی گفت: پاسخهای وزیر کشور در خصوص اقدامات انجام شده درباره عفاف و حجاب نمایندگان را قانع نکرد و کمیسیون با اعطای فرصت یک ماهه به وزارت کشور خواستار جبران خلأ فرهنگی موجود در کشور در خصوص مسأله حجاب و عفاف شد.
یکپارچگی مسئولان تنها راهکار نبرد فرهنگی
عضو کمیسیون فرهنگی مجلس شورای اسلامی حفظ حجاب در جامعه را یکی از ضروریات جامعه دانست و گفت: حجاب مطلوب برای آقایان و خانمها مقولهای است که 30 سال است که مطرح است و هنوز نتوانستهایم برای آن تکلیف مشخص کنیم.
مصطفی کواکبیان در گفتوگو با خبرنگار «جوان» افزود: اختلاف دیدگاههایی در زمینه عفاف و حجاب وجود دارد. برخی معتقدند که باید با این مقوله برخورد انتظامی صورت گیرد و برخی دیگر به برخورد فرهنگی قائل هستن. من شخصاً بر این باورم که اساساً در موضوع حجاب و عفاف به هیچ نحو نباید با خشونت و تندی وارد کار شد و در دانشگاهها دانشجویان را با کم کردن نمره تحت فشار قرارداد. نماینده مردم سمنان اظهار داشت: ما با چنین رویکردهایی صورت مسأله را حذف میکنیم. قطعاً باید زیر ساختهای فکری و فرهنگی جامعه را در طول 30 سال گذشته چنان میساختیم که اصولاً همگان به برخورد با موضوع بدحجابی و رعایت عفاف و حجاب پی میبردند و خود به خود این موضوع از بین میرفت. در صورتی که این حرکت صورت نگرفته باید بر سر چگونگی کار فرهنگی توافق پیدا کرد. در آن جایی که قانون وجود دارد باید صددرصد به آن تمکین کرد و نسبت به آییننامهها و ضوابط احترام قائل شد. وی درادامه بیان داشت: نباید به مسأله حجاب و عفاف رنگ و بوی سیاسی داد چرا که اگر در این مقوله وارد شویم به خود ضربه زدهایم. عظمت انقلاب اسلامی و عظمت اسلامی خود را باید تا به آن حد بالا بدانیم که احساس نکنیم یک عده با لجبازی بخواهند در مقابل نظام این بحثها را پیش بکشند. من بر این باورم که موضوع حجاب و عفاف نباید زمینهساز درگیریهای جدید سیاسی باشد. همه باید بپذیریم که با برنامهریزی دقیق فرهنگی و رعایت دقیق قانون و تغییر درست اوضاع و ساخت سریالهای قوی داخلی با این پدیده به مقابله پرداخت.
کواکبیان وجود شبکههایی همچون «فارسی وان» را آفت فرهنگ ایرانی معرفی کرد و اظهار داشت: متأسفانه در جامعه ما عدهای به سمت این شبکه سوق پیدا کردهاند. این هشداری جدی برای هر یک از ماست. «فارسی وان» پروژه بیغیرتسازی در کشور است. مطمئن باشید اگر ما اجازه ندهیم شبکههای خصوصی در داخل کشور با توجه به معیارهای دینی فعالیت کنند نمیتوانیم در برابر تهاجم بیوقفه بیگانگان مقاومت کنیم. آنها برای ما برنامه دارند و هر روز برنامههای بیشتری را برای ضربه به فرهنگ اسلام تدوین میکنند. عضو کمیسیون فرهنگ مجلس گفت: نبرد فرهنگی در زمانهای که دیگران برای ما سناریوهای مختلفی را طراحی کردهاند پیچیدگی خاصی دارد. در این رابطه مهم این است که دیگران احساس نکنند بگو مگوهای سیاسی میتواند زمینهساز دهنکجیهای آنان باشد. وحدت و یکپارچگی مسئولان نظام در این رابطه یکی از راهکارهای اساسی دراین نبرد فرهنگی است. وی بیان داشت: ما باید زیر ساختهای فکری و فرهنگی جامعه را به نحوی پیش ببریم که هیچ نیازی به برخورد نظامی و اظهارنظرهای دولتمردان نباشد. ما همیشه در بحثهای خودمان همیشه میگوییم باید با عرضه مقابله کرد ولی هیچگاه نمیگوییم چه باید کرد که تقاضایی دیگر وجود نداشته باشد.
دیگر شعار کافی است
نایب رئیس اول کمیسیون امنیت ملی مجلس عدم وجود چهارچوبهای مشخص در زمینه عفاف و حجاب در سه قوه کشور را عامل اصلی در بلاتکلیفی این موضوع معرفی کرد.
اسماعیل کوثری، نماینده مردم تهران در گفتوگو با «جوان» گفت: باید در ابتدا حجاب را از سه قوه آغاز کنیم تا به صورت یک قانون جلوهگر شود و سپس به سراغ مراکز آموزش عالی برویم تا با استفاده از ابزارهای تشویقی و تنبیهی آن را در جامعه نهادینه کنیم. وی با اشاره به لزوم اجرایی شدن حجاب در این دو بخش افزود: این دو بخش میتوانند با اعمال ضوابطی، کارمندان، دانشجویان و استادان را به رعایت الگوی حجاب تشویق نمایند. متأسفانه در این زمینه دولتهای مختلف مؤثر عمل نکردند و زمینه را برای بیبندو باری مهیا کردند.
نماینده مردم تهران در مجلس شورای اسلامی با اشاره به مراکزی که آگاهانه به دنبال ترویج فحشا در جامعه هستند بیان داشت:نسبت به این مراکز باید حساس بود و با انجام مجموعه فعالیتهای اطلاعاتی آنها را شناسایی کرد. در کنار این موضوع مسئولان سیاسی و خصوصاً دینی باید در زمینه حجاب به اجماع نظر برسند و با اتفاق نظر نسبت به مقوله حجاب موضعگیری نمایند.
این عضو کمیسیون فرهنگی مجلس افزود: دستگاههای فرهنگی مانند وزارت ارشاد، سازمان تبلیغات اسلامی و ... که از هویت کار فرهنگی برخوردار هستند وظیفهای به مراتب سنگینتر از سایر بخشهای جامعه دارند. باید گفت که آنچنان کار اساسی و زیربنایی انجام ندادهاند. لازم است این سازمانها با بودجهای که در اختیارشان قرار میگیرد در جهت ترویج فرهنگ حجاب اقدامات لازم انجام دهند و با برگزاری برنامهها و نشستهای مختلف نظرات به یکدیگر نزدیک کنند. اما به علت تعدد نظرات را اقدامات فرهنگی آنچنان که شایسته بود انجام نگرفت و به مرز تحقق نرسید.
کوثری با اشاره به اقدامات صورت گرفته از سوی استکبار جهانی در جهت ترویج مفاسد در جوامع اسلامی گفت: آنها به دنبال بیهویت کردن جوانان ما هستند تا در پس آن کارایی را از جامعه بگیرند. شاید بتوان گفت حجم کمی از جوانان ایر این دسیسهها میشوند ولی به هر حال همین موضوع در جامعه تأثیرگذار خواهد بود. شما اگر به طول دوران فتنه نظاره کنید به این نکته خواهید رسید که دستهایی وجود داشت که به دنبال تزریق بیحجابی در جامعه بود. با این حال تأکید دارم که دستگاههای فرهنگی ما باید خود عاملان درجه یک در امر حجاب باشند.
یقیناً با چنین رویکردی میتوان فرهنگ را در بستر جامعه تزریق کرد و نوجوانان و خانوادهها را با ضرورتهای آن آشنا نمود.
کوثری بیان داشت:ما اگر فرهنگسازی برای خانواده را فراموش کنیم آنها نمیتوانند به طور مؤثر بر جوانان تأثیر بگذارند چراکه جوانان و نوجوانان بسیار تأثیرپذیر از پدر و مادر هستند. ما وقتی اساس کارمان با مشکل مواجه است چگونه میتوانیم توقع داشته باشیم که حجاب در جامعه نهادینه شود.
وی به مقوله تهاجم فرهنگی نیز اشاره کرد و گفت: اکنون برنامههای مبتذل فراوانی درحال تهیه است که از طریق ماهواره و بسیاری دیگر از رسانههای جمعی در دسترس جوانان قرار گرفته ولی از آنجایی که ریشه اعتقادات دینی در اکثر جوانان و مردم ما قوی است این روند نمیتواند چندان تأثیرگذار باشد همان طور که در زمان طاغوت دیدیم رژیم خود عامل نشر فحشا بود ولی بطن جامعه به دلیل نوع باورهای دینی از آن تأثیر نگرفت. ولی با این اوصاف دشمن برنامهریزیهای خود را میکند لذا میطلبد تا ما کار فرهنگی را از حد شعار خارج کنیم و به دنبال تأثیرات عمقی آن برویم.
کوثری در پاسخ به این سؤال که آیا فعالیتهای نظامی همچون گشت ارشاد میتواند موثر باشد یا خیر بیان داشت: به نظر من نیروی انتظامی ظرفیتهای خود را به تشکیلاتهایی ببرد که به طور سازمان یافته در حال فعالیت هستند. و آنها را تحت نظر قرار دهند به نظر من در کار فرهنگی نمیتوان نیروهای نظامی را دخیل کرد.
بدحجابیهای اخیر یک فتنه کامل است
استاد دانشگاه تهران با اشاره به بدحجابیهای اخیر گفت: این قضیه یک فتنه مستقل است که رهبر معظم انقلاب با حساسیت بحث تهاجم فرهنگی را مطرح کردند تا جامعه متوجه چنین آسیبها و خطراتی باشد.
محمدصادق کوشکی در گفتگویی که با فارس انجام داده بود اظهار داشت: بحث حجاب و عفاف بستگی به امنیت و تمامیت جامعه دارد و چون جامعه ما جامعه خانوادهمحوری است اگر حجاب و عفاف در آن رعایت نشود جامعه دچار فروپاشی میشود.
عضو هیئت علمی دانشگاه خواجه نصیرالدین طوسی اظهار داشت: بحث ترویج فرهنگ حجاب و عفاف و پیشگیری از بیحجابی و بیعفتی چند لایه موازی دارد و ما با همان حالت که کار فرهنگی برای ترویج حجاب میکنیم و به همان اندازه که کار فرهنگی برای نشان دادن زشتیهای بیحجابی و نشان دادن عواقب بیحجابی و بیعفتی میکنیم باید کار امنیتی و انتظامی هم انجام داد.
این استاد دانشگاه گفت: دشمنان ما روی این قضیه سرمایهگذاری کردهاند و نمیشود تنها به کار فرهنگی اکتفا کرد بلکه باید به موازات کار فرهنگی، تبلیغی و ترویجی، کار امنیتی و قضائی را نیز در دستور کار قرار دهیم.
کوشکی در پاسخ به سؤالی در مورد این که بیحجابیهای اخیر دنباله فتنه پس از انتخابات سال گذشته است، اظهار داشت: این قضیه یک فتنه مستقل است که از قدیم و بعد از جنگ تحمیلی دشمن به آن دامن زده و در سال 70 نیز رهبر معظم انقلاب با حساسیت بحث تهاجم فرهنگی را مطرح کردند تا جامعه متوجه چنین آسیبها و خطراتی باشد.
وی ادامه داد: دشمنان ما روشهای مختلفی را برای نابودی انقلاب در پیشگرفتهاند که یکی از این روشهای قدیمی و جدی آنها ترویج بیعفتی و بیحجابی در کشور است که در این مسیر سعی میکنند با متدهای مختلف با حساسیت و غیرت ملت بازی کنند.
کوشکی گفت: کشورما به دلیل اینکه خانوادهمحور است و همچون ساختمانی است که آجرش خانواده است و بیعفتی و بیحجابی سبب فروپاشی نهاد خانواده میشود به همین دلیل باید درصدد خنثی کردن این توطئهها بود.
این استاد دانشگاههای تهران در بخش دیگری از سخنان خود در بیان رجوع به اندیشه متعالی امام(ره) اظهار داشت: امام یک راهنماست در واقع رهبری دینی به معنی کامل در حوزههای سیاسی، فرهنگی و اخلاقی که ما امروز محتاج چنین اندیشه جامع و کاملی هستیم.
کوشکی رجوع به اندیشههای امام را ضروری عنوان کرد و افزود: چون امام مروج و داعی به دین بود، ما محتاج هستیم به دین خدا رجوع کنیم چرا که امام واسطه ما با دین خدا و زمینهساز آشتی و آشنایی با احکام ارزشی خداوند است.