جوان آنلاین: هفتههای نخست ورود به کلاس اول، برای بسیاری از کودکان، بهویژه آنهایی که پیش از این تجربه مهدکودک یا پیشدبستانی نداشتهاند، آغاز دورهای تازه و متفاوت است. دورهای که میتواند با اضطراب جدایی، ناآشنایی با محیط مدرسه، تفاوت سطح آمادگی دانشآموزان و نگرانی والدین همراه باشد. در این میان، نحوه مواجهه خانواده و مدرسه با این روزهای حساس، نقش مهمی در شکلگیری نخستین تجربه کودک از مدرسه دارد. فاطمه تاجدینی، معلم باتجربه کلاس اول، معتقد است آرامش، امنیت و پیشبینیپذیر بودن محیط مدرسه باید پیش از هر آموزش رسمی دیگری مورد توجه قرار گیرد.
فضای امن نخستین گام برای کاهش اضطراب
تاجدینی با اشاره به دشواری هفتههای ابتدایی برای دانشآموزان کلاس اولی میگوید: «هفتههای ابتدایی، مخصوصاً برای کودکانی که پیشدبستانی نرفتهاند، پر از تغییر است. مهمترین اقدام، ایجاد فضایی امن، شاد و پیشبینیپذیر است. کلاس درس در این مقطع باید متناسب با دنیای کودکان طراحی شود. استفاده از رنگ و تصویر، برنامه روزانه ساده و تکرارشونده و معرفی تدریجی قوانین میتواند به کودک کمک کند تا محیط تازه را بهتر بشناسد و با آن ارتباط برقرار کند.» او تأکید میکند: قوانین و انتظارات نیز بهتر است بهتدریج و با مشارکت دانشآموزان معرفی شوند تا کودک احساس نکند ناگهان با مجموعهای از فشارها و محدودیتها روبهرو شده است. این معلم کلاس اول، صبوری و شوخطبعی معلم را در کنار بازیهای آموزشی از عوامل مؤثر در کاهش اضطراب دانشآموزان میداند و تأکید میکند: «کودک باید بداند که در جایی امن قرار دارد.»
آرامش والدین به کودک منتقل میشود
نقش خانواده در روزهای نخست مدرسه نیز از نگاه این معلم بسیار مهم است. تاجدینی میگوید: «کودک اضطراب والدین را حس میکند. بنابراین جدا شدن صبحگاهی باید کوتاه و مثبت باشد، نه طولانی و پر از نگرانی. والدین باید به فرزند خود اطمینان دهند که مدرسه محیطی امن است و معلم، حامی و همراه اوست. در عین حال، حمایت عاطفی نباید به دخالت بیش از اندازه در روند آموزشی تبدیل شود، چرا که کودک در این سن به فرصتهایی برای تجربه استقلال و مسئولیتپذیری نیاز دارد.»
مدرسه نباید کلاس اول را با فشار آغاز کند
تاجدینی معتقد است نظام آموزشی نیز در شکلگیری تجربه مطلوب دانشآموز از مدرسه مسئولیت مهمی دارد. از نظر او، برنامه روزهای نخست بهتر است آرام و غیررسمی باشد و به جای آغاز سنگین آموزش با کتاب و تکلیف، فعالیتهایی مانند بازی، نقاشی، داستانگویی و دستورزی در اولویت قرار گیرد. او همچنین کاهش تراکم کلاسها و فراهم کردن محیطی متناسب با ویژگیهای جسمی و روانی کودکان را ضروری میداند و معتقد است فضای کلاس باید با قد و قامت و نیازهای این گروه سنی تناسب داشته باشد.
بهترین همراهی والدین نظارت است، نه انجام تکالیف
این معلم باتجربه درباره نقش والدین در ادامه مسیر نیز میگوید: «پیگیری تکالیف باید به شکل نظارت باشد، نه انجام دادن تکلیف به جای کودک. فراهم کردن محیطی آرام برای مطالعه، کمک به ایجاد نظم در خواب و تغذیه و پیگیری ارتباط با معلم از وظایف مهم خانواده است، اما این همراهی نباید به رقابت و فشار تبدیل شود. کودک کلاس اولی بیش از هر چیز به یک مسیر آرام و باثبات برای عادت کردن به مدرسه یا دگیری نیاز دارد.»
تفاوت دانشآموزان را به رسمیت بشناسیم
یکی از چالشهای کلاس اول، تفاوت سطح آمادگی دانشآموزان است. برخی کودکان پیش از ورود به مدرسه خواندن و نوشتن را تا حدی آموختهاند و برخی دیگر تازه با مداد و فعالیتهای نوشتاری آشنا میشوند. تاجدینی در این باره میگوید: «راهحل، استفاده از فعالیتهای چندسطحی و تشویق به یادگیری گروهی است. مقایسه مستقیم ممنوع است و ما پیشرفت فردی هر کودک را معیار قرار میدهیم.» از نگاه او، قرار نیست همه کودکان در یک زمان و با یک سرعت مشخص پیش بروند و توجه به مسیر رشد هر دانشآموز، جایگزین مناسبی برای مقایسه او با دیگران است.
کلاس اول فقط درس خواندن نیست
به اعتقاد این معلم، مدرسه در سال اول ابتدایی تنها محل آموزش خواندن، نوشتن و حساب کردن نیست و بخش مهمی از یادگیری کودکان به مهارتهای اجتماعی مربوط میشود. او مهمترین مهارتهای مورد نیاز دانشآموزان را «دوستیابی، رعایت نوبت، همکاری، حل تعارض بدون خشونت، مسئولیتپذیری و احترام به دیگران» عنوان میکند و از خانوادهها میخواهد این مهارتها را در خانه نیز تمرین کنند. تاجدینی میافزاید: «اجازه دهید کودک در بازیهای خانوادگی گاهی ببازد تا تحمل شکست را یاد بگیرد و فرصت تصمیمگیریهای کوچک را داشته باشد.»
آموزش مجازی راهکاری برای شرایط اضطراری
این معلم باتجربه درباره تجربه آموزش مجازی نیز معتقد است کلاس آنلاین نمیتواند جایگزین کامل حضور کودک در مدرسه باشد و بیشتر میتواند در شرایط خاص و اضطراری مانند آلودگی هوا یا بارش شدید برف مورد استفاده قرار گیرد. او میگوید: «کودک هفت ساله بیش از ۱۰ تا ۱۵ دقیقه نمیتواند پشت صفحه متمرکز بماند و برای امور فنی نیز به والدین وابسته است. بنابراین در صورت ضرورت برگزاری کلاس مجازی، کوتاه بودن جلسات، تنوع فعالیتها و امکان مرور ویدئوهای آموزشی اهمیت زیادی دارد.» به گفته وی، والدین باید محیطی آرام و بدون مزاحمت برای کودک فراهم کنند، در مسائل فنی تنها کمک اولیه بدهند و از پاسخ دادن به جای فرزندشان خودداری کنند. رعایت زمانهای کوتاه استراحت و تشویق کودک به مشارکت فعال نیز از دیگر نکات مهم آموزش مجازی است.
مقایسه و عجله، بزرگترین مانع پیشرفت است
پیام پایانی تاجدینی به والدین کلاس اولیها، بیش از هر چیز دعوت به آرامش و صبوری است: «اجازه دهید فرزندتان با آرامش و شادی تجربه یادگیری را کشف کند. مقایسه و عجله، بزرگترین مانع پیشرفت آنهاست. کلاس اول برای کودک فقط آغاز یادگیری الفبا و اعداد نیست. نخستین مواجهه جدی او با مدرسه، معلم، همکلاسیها و تجربهای تازه از استقلال است. هرچه این تجربه با امنیت، آرامش و پذیرش تفاوتهای فردی همراهتر باشد، احتمال آنکه کودک مدرسه را بهعنوان محیطی برای یادگیری و رشد بپذیرد، بیشتر خواهد بود.»
