جوان آنلاین: فاطمه حامدابریشمتاب، مدیرکل امور بانوان و خانواده استانداری خراسان رضوی در گفتوگو با جوان میگوید: زنان بعد از مرخصی زایمان متأسفانه موقعیت شغلی سابقشان را از دست میدهند و برای به دست آوردن آن باید تا مدتها تلاش کنند. به نظر میرسد در کنار قوانین حمایت از خانواده بایستی حتماً پیوست ضمانت اجرایی نیز اضافه شود. مشروح گفتوگو با وی را در ادامه میخوانید.
مهمترین چالشهایی که امروز مادران کارمند در ایران در مسیر جمعکردن مسئولیتهای شغلی، مادری و همسری با آن مواجهند چیست؟
برای پیشبرد اهداف توسعه در هر کشوری حضور زنان در اجتماع ضروری است. اساساً نمیتوان پیشرفت در جامعه را بدون حضور زنان تعریف کرد، اما اینکه زنان علاوه بر حضور در فعالیتهای اجتماعی و اقتصادی در خانواده نیز وظایفی دارند را نیز نمیشود انکار کرد. من معتقدم چالش اصلی بانوان شاغل امروزه این موضوع است که همگان فکر میکنند وظایف منزل صرفاً به عهده بانوان است در حالیکه کار در خانه یک وظیفه عمومی است و همه اعضای خانواده اعم از همسر و فرزندان نیز در قبال انجام آن مسئولیت دارند. مادامی که وظایف درون خانه تقسیم شود زنان با کار بیرون چالش بسیار کمتری خواهند داشت و بهتر میتوانند زمان را مدیریت کنند.
با وجود قوانینی مانند مرخصی زایمان، قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت، چرا هنوز بسیاری از مادران شاغل احساس میکنند پس از مادرشدن، موقعیت شغلیشان با تهدید یا محدودیت بیشتری مواجه میشود؟
گاهی قوانین ضمانت اجرایی لازم را ندارد. زنان بعد از مرخصی زایمان متأسفانه موقعیت شغلی سابقشان را از دست میدهند و برای به دست آوردن آن باید تا مدتها تلاش کنند. به نظر میرسد در کنار قوانین حمایت از خانواده بایستی حتماً پیوست ضمانت حمایتی و اجرایی نیز اضافه شود.
چگونه میتوان حمایت از مادران کارمند را بهگونهای طراحی کرد که این حمایتها بهجای آنکه در نگاه کارفرما «هزینه» تلقی شود، به افزایش بهرهوری، وفاداری نیروی انسانی و پایداری خانواده منجر شود؟
برخی از موضوعات در کشور ما نیاز به فرهنگسازی گسترده دارد از جمله موضوع فوق که من از دو منظر به آن میپردازم ابتدا از نگاه کارفرما و رئیس. در بازدیدی از یک مجموعه خصوصی کارفرما با نهایت درک وضعیت بانوان شاغل در مجموعه خود علاوه بر رعایت کامل قوانین سعی کرده بود در پرداخت حقوق و مزایا بانوان را برابر مردان و چه بسا در مواردی از جمله اضافهکار بیشتر ببیند. درک شرایط بانوان باعث شده بود نیروی انسانی با تعهد بیشتری در مجموعه تلاش کند. از طرفی بانوان شاغل در مجموعه به این موضوع رسیده بودند که حضورشان در اجتماع و محیط اقتصادی به رشد آنان کمک میکند. بنابراین در پاسخ توجه کارفرما در زمانهای حضور در محل کار نسبت به بهینهسازی ساعت کاری تلاش بسیار داشتند، اینکه مدیر و کارمند به یک فهم مشترک برسند و هر دو برای رفع دغدغههای موجود اقدام کنند نیاز به فرهنگسازی گسترده دارد.
دورکاری و ساعت کاری شناور تا چه اندازه میتواند به حل مسئله مادران کارمند کمک کند؟ چگونه باید از تبدیل دورکاری به «کارِ بیوقفه در خانه» و فرسودگی مضاعف زنان جلوگیری کرد؟
دورکاری و ساعت شناور برای بانوان کارمند میتواند به کاهش استرس، تعادل کار و زندگی، افزایش بهرهوری کمک کند، اما باید در نظر داشته باشیم شغل مورد نظر باید ماهیت دورکاری داشته باشد و در این بین درست است که شاغلین زن باید به خاطر نقشهای مضاعف خانوادگی باید در اولویت باشند، اما دورکاری میتواند هم برای زنان شاغل هم مردان شاغل مورد استفاده قرار گیرد. من شخصاً با هر شرایطی که باعث کمرنگ شدن سهم زنان در اشتغال باشد موافق نیستم. متأسفانه ممکن است موضوع قانون دورکاری بانوان باعث شود کارفرماها چه در بخش دولتی و چه در بخش خصوصی در استخدام نیروی خانم تجدیدنظر کنند و این یکی از آسیبهایی است که احتمال دارد در آینده نزدیک باعث کاهش سهم زنان از فضاهای اشتغال شود. پیشنهاد من همیشه به بانوان شاغل این است که بهتر است به جای دنبال کردن موضوع دورکاری موضوع عائلهمندی که حق زنان شاغل در دستگاههای دولتی است را پیگیری کنند.
چه اقداماتی میتواند به کاهش احساس «مادر کافی نبودن» در زنان شاغل کمک کند، بهویژه زنانی که همزمان تلاش میکنند در محیط کار نیز یک کارمند موفق و مسئول باشند؟
در بسیاری موارد زنان شاغل علاوه بر حدوداً هشت ساعت کاری در محیط اداری همین مقدار ساعت یا شاید گاهی بیشتر در منزل را درگیر هستند. انجام نظافت منزل، رسیدگی به درس بچهها، آشپزی و غیره. بعد از اتمام روز بانوان با تنی خسته به این فکر میکنند که در طول روز برای فرزندانشان وقت کافی صرف نکردهاند، در حالیکه در تمام ساعات روز تلاششان بخشی عظیمی برای رفاه فرزندانشان بوده است. بنابراین باز هم تأکید میکنم اگر همه افراد منزل، بهویژه همسران در کنار یکدیگر به امورات منزل رسیدگی کنند مادران اوقات فراغت بیشتری برای وقت گذراندن و تفریح کنار فرزندان خواهند داشت. ضروری است برنامهریزی لازم برای توسعه مهارتهای فردی، ترویج فرهنگ بین کار و زندگی، گفتوگو درباره احساسات را نیز در دستور کار داشته باشیم.
در خراسان رضوی، بر اساس بررسیها و تجربههای دفتر امور زنان و خانواده، مهمترین مسئله مادران کارمند استان چیست و در چه حوزهای بیشترین نیاز به سیاستگذاری یا حمایت اجرایی وجود دارد؟
موضوعات زنان شاغل در سراسر کشور معمولاً مشابه است و تمامی موضوعاتی که در سوالات قبلی به آن اشاره کردهام برای زنان شاغل در خراسان رضوی نیز صدق میکند، اما آنچه امروزه از سوی زنان شاغل به ما منعکس میگردد اکثراً مربوط به برقراری حق عائلهمندی است. در محیطی که همکاران مرد و زن به یک اندازه فعالیت میکنند و وظایف اداری به صورت برابر بین آنها تقسیم میشود عدم پرداخت عائلهمندی باعث ایجاد احساس تبعیض شده است. به همین دلیل مهمترین مطالبه بانوان شاغل را پرداختهای برابر با همکاران آقا میدانم، اما خوب در کنار این موضوع داشتن مهدکودک در محیط کار چه در بخش خصوصی و چه در شهرکهای صنعتی از دیگر مطالبات آنان است.
دفتر امور زنان و خانواده خراسان رضوی در حال حاضر چه برنامه یا اقدام مشخصی برای تسهیل شرایط مادران شاغل استان، از جمله در زمینه دورکاری، انعطاف ساعات کاری، مهدکودک، بازگشت به کار پس از زایمان و حمایت از خانواده دارد و چه نتایجی از این اقدامات به دست آمده است؟
در قانون جوانی جمعیت صراحتاً به مواردی جهت تسهیل در شرایط کاری مادران شاغل دارای فرزند زیر شش سال اشاره شده که اداره کل امور زنان و خانواده نیز به دنبال اجرایی شدن آن است، از جمله مهدکودک، که در حال حاضر ۱۱ اداره در محل کار مادران نسبت به ایجاد مهدکودک اقدام کرده است. همچنین موضوع ایجاد مهدکودک در شهرکهای صنعتی به دلیل رفاه بیشتر مادران فعال در شهرکهای صنعتی در دستور کار قرار گرفته است. موضوع دورکاری و کاهش ساعت کاری هم در ادارات استان برابر دستورالعملهای صادره انجام میشود، مگر در موارد خاص که با نظر مدیر دستگاه این امر اتفاق نمیافتد که برای آن موضوعات نیز به صورت موردی در مواردی که جنس کار بانوان شاغل ایجاب کند پیگیریهای لازم انجام میشود. اما باز هم تأکید میکنم ما باید در نظر داشته باشیم که برای رفاه کوتاهمدت آینده اشتغال دختران این سرزمین را به مخاطره نیندازیم.
