جوان آنلاین: زنجیره تجارت خارجی کشورمان با یکی از موانع مهم خود یعنی توقفهای طولانی در فرایندهای گمرکی و جابهجایی کالا مواجه است و تصویب حمل یکسره کالا در ستاد ملی گذر با هدف کاهش زمان انتقال، تسریع ترخیص و افزایش بهرهوری شبکه حملونقل انجام شده است. بر همین اساس، دولت با اصلاح برخی فرایندهای اجرایی در حوزه گمرک، بنادر و حملونقل تلاش دارد مسیر ورود و خروج کالا را کوتاهتر کند تا فعالان اقتصادی با هزینه و زمان کمتری فعالیت کنند. به زعم فعالان اقتصادی، این اقدام در کنار توسعه کریدورهای ترانزیتی، استفاده از ظرفیت بنادر و اتصال سامانههای هوشمند حملونقل، بخشی از برنامه ساماندهی جریان تجارت و تقویت جایگاه کشورمان در مسیرهای منطقهای محسوب میشود و میتواند زمینه افزایش سرعت گردش کالا در زنجیره تأمین داخلی و بینالمللی را فراهم کند.
تجارت خارجی کشورمان که این روزها درگیر جنگ ترکیبی تحمیلی از سوی تروریستهای «طبقه اپستین» است، وقتی میتواند با سرعت و هزینه مناسب انجام شود که میان اجزای مختلف زنجیره حملونقل، گمرک، بنادر و دستگاههای اجرایی هماهنگی لازم وجود داشته باشد و قاعدتاً توقف در یکی از این بخشها، علاوه بر افزایش هزینههای مبادله، زمان رسیدن کالا به مقصد را طولانیتر میکند و قدرت رقابت فعالان اقتصادی را کاهش میدهد. به همین دلیل «حمل یکسره کالا» که مورد مطالبه فعالان اقتصادی بود، در جلسه اخیر ستاد ملی گذر مورد توجه قرار گرفت و با هدف کاهش توقفهای غیرضروری و اصلاح فرایند انتقال کالا تصویب شد تا مسیر جابهجایی محمولهها از مبادی ورودی تا مقصد نهایی با سرعت بیشتری طی شود.
تصویب فرایندهای مرتبط با حمل یکسره کالا، بخشی از برنامه دولت برای روانسازی تجارت و بهبود عملکرد شبکه لجستیکی کشور است و در این شیوه، کالا پس از انجام تشریفات لازم، بدون ایجاد وقفههای متعدد در مسیر، به مقصد تعیینشده منتقل میشود و زمان انتظار در مراحل مختلف کاهش پیدا میکند که برای کالاهایی که سرعت انتقال در هزینه نهایی آنها اثر مستقیم دارد، نقش تعیینکنندهای دارد و میتواند به کاهش هزینههای انبارداری، نگهداری و جابهجایی منجر شود.
کارشناسان معتقدند تجارت امروز فقط به ظرفیت تولید و بازار مصرف وابسته نیست و کیفیت زیرساختهای حملونقل و سرعت عبور کالا نیز نقش تعیینکنندهای در موفقیت اقتصادی کشورها دارد. بنابراین بسیاری از کشورهایی که سهم بالایی از تجارت منطقهای را در اختیار دارند، بخش مهمی از این موفقیت را مدیون ایجاد مسیرهای سریع، شفاف و قابل پیشبینی برای انتقال کالا هستند و از این جهت کشورمان نیز با توجه به موقعیت جغرافیایی خود و قرار گرفتن میان مسیرهای ارتباطی مهم منطقه، نیازمند توسعه سازوکارهایی است که زمان و هزینه تجارت را کاهش دهد.
کاهش توقف کالا در مسیر تجارت
یکی از مشکلات فعالان اقتصادی، طولانی شدن فرایندهای اداری و اجرایی در زمان ورود یا خروج کالا است و معمولاً گله دارند که مراحل اضافی در این فرایند، هزینههایی را به صاحبان کالا و نهایتاً به مصرفکنندگان تحمیل میکند و در برخی موارد موجب کاهش سرعت تأمین مواد اولیه یا عرضه محصولات در بازار میشود. بنابراین حمل یکسره کالا با هدف کاهش این وقفهها طراحی شده است تا هماهنگی میان بخشهای مختلف افزایش یابد و انتقال کالا با نظم بیشتری انجام شود.
در کنار حمل یکسره، تسهیل فرایندهای گمرکی نیز در دستور کار قرار گرفته است به گونهای که گمرک به عنوان یکی از حلقههای اصلی تجارت خارجی، نقش مهمی در سرعت یا کندی گردش کالا دارد و استفاده بیشتر از سامانههای الکترونیکی، تبادل اطلاعات میان دستگاهها و کاهش فرایندهای موازی، از جمله اقداماتی است که میتواند زمان انجام تشریفات تجاری را کاهش دهد.
قاعدتاً اجرای چنین برنامههایی نیازمند همکاری میان گمرک، سازمان بنادر، شرکتهای حملونقل و سایر دستگاههای مرتبط است، زیرا هیچ بخش از زنجیره تجارت به تنهایی قادر به حل مشکلات موجود نیست و وقتی اطلاعات میان دستگاهها به شکل دقیق و سریع تبادل شود، تصمیمگیریها نیز با سرعت بیشتری انجام خواهد شد و کالا با وقفه کمتری به مقصد میرسد.
حمل یکسره کالا همچنین میتواند نقش مهمی در تقویت ترانزیت ایفا کند، چراکه کشورمان برای تبدیل شدن به مسیر اصلی عبور کالا میان کشورهای مختلف، علاوه بر توسعه زیرساختهای فیزیکی، به اصلاح فرایندهای اجرایی نیاز دارد و صاحبان کالا و شرکتهای حملونقل در انتخاب مسیرهای ترانزیتی، سرعت و اطمینان از انجام فرایندها را یکی از معیارهای اصلی خود قرار میدهند.
پیوند حمل یکسره با توسعه کریدورهای منطقهای
تصویب حمل یکسره کالا در شرایطی انجام شده است که توسعه کریدورهای حملونقل و افزایش سهم ایران اسلامی از تجارت منطقهای به عنوان یکی از برنامههای اقتصادی دنبال میشود و ایجاد مسیرهای ارتباطی میان کشورهای مختلف، هنگامی به نتیجه اقتصادی مطلوب میرسد که فرایند انتقال کالا در داخل کشور نیز از سرعت و هماهنگی کافی برخوردار باشد.
از طرفی بنادر جنوبی، مرزهای زمینی و شبکه ریلی کشورمان، ظرفیت قابل توجهی برای تبدیل ایران به مسیر عبور کالا دارند، ولی با این حال، استفاده کامل از این ظرفیتها به مجموعهای از اصلاحات نیاز دارد که حمل یکسره کالا یکی از بخشهای آن به شمار میآید و کاهش زمان ماندگاری کالا در مبادی ورودی و خروجی، امکان برنامهریزی دقیقتر برای صاحبان کالا را فراهم میکند و هزینههای اضافی را کاهش میدهد.
در همین چارچوب، توسعه سامانههای هوشمند پایش ناوگان حملونقل عمومی و اتصال آن به پنجره واحد خدمات یکپارچه گذر نیز در دستور کار قرار گرفته است و ایجاد ارتباط میان اطلاعات حملونقل و فرایندهای اجرایی، امکان نظارت بهتر بر جابهجایی کالا را فراهم میکند و به دستگاههای مسئول اجازه میدهد تصمیمهای دقیقتری اتخاذ کنند. البته حمل یکسره کالا بخشی از اصلاح ساختار لجستیک کشور محسوب میشود و هرچه ارتباط میان بخشهای مختلف زنجیره تأمین بیشتر شود، امکان مدیریت بهتر جریان کالا نیز افزایش پیدا میکند و این مسئله برای تولیدکنندگان داخلی که به مواد اولیه وارداتی نیاز دارند و همچنین صادرکنندگانی که به دنبال حضور در بازارهای منطقهای هستند، اهمیت زیادی دارد.
از سوی دیگر، کاهش زمان انتقال کالا میتواند به بهبود فضای کسبوکار کمک کند و فعالان اقتصادی برای تصمیمگیری درباره تولید، صادرات یا واردات، به ثبات و پیشبینیپذیری فرایندها نیاز دارند و وقتی مسیر حرکت کالا مشخص و کوتاه باشد، برنامهریزی اقتصادی نیز با اطمینان بیشتری انجام میشود. بدیهی است اجرای موفق این طرح نیازمند نظارت مستمر و رفع موانع احتمالی در مراحل مختلف است و تصویب قوانین و مقررات، صرفاً مرحله نخست مسیر است و نتیجه نهایی به کیفیت اجرا، هماهنگی دستگاهها و همراهی بخش خصوصی بستگی دارد؛ لذا حمل یکسره کالا در صورت اجرای دقیق میتواند بخشی از مشکلات دیرینه تجارت خارجی را کاهش دهد و به افزایش سرعت گردش کالا در اقتصاد کمک کند و این اقدام در کنار اصلاح فرایندهای گمرکی، توسعه زیرساختهای حملونقل و استفاده از فناوریهای هوشمند، مسیر حرکت تجارت کشور را به سمت شفافیت و کارآمدی بیشتر هدایت خواهد کرد.
