جوان آنلاین: رودخانههای خروشان گیلان، رگهای حیاتی معیشت و هویت روستاهای این مرز و بوم به شمار میآیند که این شریانهای پربرکت، در صورت غفلت از لایروبی و رسوبگیری، میتوانند به تهدیدی جدی برای خانهها و اراضی حاصلخیز تبدیل شوند. صیانت از بستر رودخانهها نه تنها از شستهشدن خاک و تخریب زیرساختهای مجاور جلوگیری میکند، بلکه امنیت سکونتگاههای روستایی را در برابر سیلابهای سهمگین تضمین مینماید. مراقبت علمی از این منابع آبی، علاوه بر حفظ پایداری کشاورزی، بستری بینظیر برای جذب گردشگر و شکوفایی اقتصاد محلی فراهم میآورد که مستلزم نگاهی استراتژیک به ساماندهی و تثبیت دائمی آنهاست.
در پهنه سبز استان گیلان، جایی که باران و رود با زندگی مردم گره خورده است، رودخانهها همواره دو روی سکه را به نمایش میگذارند؛ گاه نویدبخش برکت و حیات و گاه در پی سیلابهای ناگهانی، ویرانگر و خروشان. لایروبی و ساماندهی رودخانهها در این خطه، نبردی مهندسی برای حفظ خاک، خانه و سرمایههایی است که نسل به نسل از سوی روستاییان ساخته شده است. رسوبات انباشتهشده در بستر رودها، با کاهش عمق مفید مسیر آب، در فصول بارندگی فاجعه میآفرینند. همین موضوع باعث شده تا «توجه به بستر رودخانهها» از یک دغدغه محلی به یکی از اولویتهای اصلی پدافند غیرعامل استان تبدیل شود.
پروژه ساماندهی و تثبیت بستر رودخانه «گشترودخان» در محدوده روستای «رودبار چیره» فومن، نمونهای عینی از تبدیل تهدید به فرصت است. این منطقه که همواره با چالش فرسایش کنارهای و تهدید مستقیم اراضی کشاورزی مواجه بود، اکنون در سایه یک تدبیر قانونی و مدیریتی، به ساحلی امن برای اهالی تبدیل شده است. افتتاح این پروژه ملی در شرایطی صورت گرفت که محدودیتهای اعتباری میتوانست بسیاری از طرحهای عمرانی را به تعطیلی بکشاند، اما استفاده از ظرفیتهای قانونی جدید، مسیر تازهای را پیش روی مدیریت منابع آب استان گیلان گشود.
شریانی میان معیشت و امنیت
اهمیت رودخانههایی نظیر گشترودخان و ماسولهرودخانه در جغرافیای حاصلخیز فومنات غیرقابل انکار است. این رودها تأمینکننده آب هزاران هکتار از شالیزارهایی هستند که معیشت بیش از ۱۰۰ هزار خانوار به آنها وابسته است. در آیین افتتاحیه این پروژه استراتژیک، مدیرعامل شرکت آبمنطقهای گیلان، با کالبدشکافی دقیق روش اجرای کار گفت: «این پروژه با استفاده از ظرفیت ماده ۴۳ قانون اجرا شد. روش اجرای این پروژه بدین صورت است که عملیات اجرایی پروژه و برآورد بر حسب فهرست بهای ابلاغشده سازمان مدیریت و برنامهریزی انجام و در ازای پیشرفت فیزیکی پروژه، پیمانکار مصالح را در قبال کاری که انجام شده، با قیمت کارشناسی و در مناطق دارای پتانسیل و تحت نظارت مشاور ذیصلاح برداشت میکنند.»
وحید خرمی، با تأکید بر اینکه این مدل اجرایی به عنوان یک نوآوری قانونی از گیلان آغاز شده است، افزود: «سنگبنای این روش از استان گیلان بوده است. این ظرفیت قانونی در سال ۹۹ در قالب قانون بودجه گنجانده و در سالیان اخیر با جزئیات تکمیلی در قالب قانون دائمی تأمین مالی تولید و زیرساختها مورد بهرهبرداری شرکتهای آبمنطقهای کشور قرار گرفته است.» این مسئول در خصوص ابعاد اقتصادی و حیاتی این پروژه خاطرنشان کرد: «ارزش امروز این پروژه نزدیک ۳۰ میلیارد تومان اعتبار است، در حالی که کار انجامشده در ۵/۱ سال پیش، ۱۵ میلیارد تومان هزینه برآورد شده بود. اگر این کار انجام نمیشد، دیوارههایی که بنیاد مسکن زده بود، جاده و خانههای مردم را نگه داشته بود و در ادامه، کانال آبرسان غرب استان که دشت فومنات را با حدود ۶۰ هزار هکتار و شاید ۱۰۰ هزار خانوار پوشش میدهد، از دست میرفتیم که جمعکردن آن به این راحتی نبود.» مدیرعامل آبمنطقهای گیلان همچنین به گستردگی این طرحها در سطح استان اشاره کرد و گفت: «در استان گیلان بیش از ۷۰ پروژه ماده ۴۳ در همین سبک برای حفظ رودخانهها داریم که نیمی از آنها فعال هستند. همچنین در بحث آببندانها بیش از ۵۰۰ هکتار در حال انجام است و ۵۰۰ هکتار دیگر در دست اقدام تا بتوانیم پایداری منابع آبی را در تمامی سطوح تضمین کنیم.»
مدیریت جهادی، عبور از سد تحریمها
ساماندهی بستر رودخانه تنها یک چالش فنی نیست، بلکه در شرایط کنونی، یک جهاد اقتصادی برای حفظ سرمایههای ملی است. حضور دستگاههای نظارتی در کنار مجموعههای اجرایی نشاندهنده وفاق ملی برای حل دغدغههای مردم است. بازرس کل استان گیلان، در این مراسم با اشاره به شرایط حساس کشور بیان داشت: «اجرای موفقیتآمیز پروژه ساماندهی و تثبیت رودخانه گشترودخان روایتی از شکست تحریمها با مدیریت جهادی است. امنیت و آرامش امروز کشور مرهون جانفشانی رزمندگان و نیروهای مسلح است و وظیفه ما در مناطق امن، خدمترسانی بیوقفه به مردم تا دلگرمی برای آن عزیزان در جبهههای حق علیه باطل باشد.»
احمد آقایی، با استناد به آموزههای دینی در خصوص قدرشناسی از خدمتگزاران، تصریح کرد: «امامعلی (ع) میفرمایند تجلیل از کارهای نیک، ارزشمندتر از خود نیکی است. امروز اینجا گرد آمدهایم تا از زحمات مدیران آبمنطقهای و پیمانکاری که با وجود فشارهای مالی ناشی از گرانی مصالح، بدون دریافت حتی یک ریال نقد از کارفرما این طرح را به سرانجام رساند، تشکر کنیم. مدیران آبمنطقهای با وجود کمبود شدید اعتبارات، این پروژه حساس را در کمتر از یک سال (از ۲۸ آذر ۱۴۰۳ تا ۲۵ خرداد ۱۴۰۵) به بهرهبرداری رساندند که جای سپاس فراوان دارد.»
آقایی با تشریح خطرات احتمالی در صورت عدم اجرای پروژه، هشدار داد: «استان گیلان سرشار از نعمات الهی است، اما همین مواهب اگر مدیریت نشوند، به تهدید تبدیل میشوند. رودخانههای فومن خروشان و سیلخیز هستند و اگر این پروژه تثبیت و ساماندهی انجام نمیگرفت، خسارتهای جبرانناپذیری به تأسیسات گاز، آب، منازل مسکونی و باغات وارد میشد. امروز شاهد وفای به عهدی هستیم که مایه مباهات نظام جمهوری اسلامی ایران است.» آنچه در گشترودخان فومن رخ داد، نشان داد با استفاده از ظرفیتهای قانونی، میتوان شریانهای حیاتی استان را در برابر قهر طبیعت مصون داشت. لایروبی علمی، نه تنها امنیت جانی و معیشتی کشاورزان را تضمین میکند، بلکه با ایجاد فضایی ایمن و پاکیزه، ظرفیتهای بینظیری را برای رونق گردشگری رودخانهای در دل روستاهای گیلان فراهم میآورد. این رویکرد استراتژیک، نقشه راه پایداری منابع آبی استان در سالهای پیش رو خواهد بود.
