جوان آنلاین: با فروکش کردن حملات و آغاز آتشبس ۱۴ روزه در «دفاع مقدس سوم»، ابعاد گسترده تخریب آثار تاریخی آشکار شده و براساس اعلام رسمی، دستکم ۲۸ بنای ثبتشده استان اصفهان در حملات ائتلاف امریکایی- صهیونیستی دچار آسیبهای جدی یا جزئی شدهاند؛ آسیبی که کارشناسان آن را مصداق روشن نقض قواعد یونسکو میدانند.
آثار فرهنگی و تاریخی بار دیگر به یکی از نخستین قربانیان جنگ بدل شدند. بناهایی که طبق قوانین بینالمللی، بهویژه ضوابط یونسکو، باید در زمان مخاصمات از تعرض مصون بمانند، اینبار نیز در جریان «دفاع مقدس سوم» آسیبهای سنگینی را متحمل شدند. این در حالی است که مطابق قواعد جهانی، کشورها موظفند حتی در اوج درگیریها از میراث فرهنگی یکدیگر حفاظت کنند؛ اصلی که بارها در جنگهای اخیر نادیده گرفته شده است.
جنگها خسارتهای جانی و مالی بسیاری را بر جای میگذارند، اما بخشی از این ویرانیها، بهویژه آثار تاریخی و فرهنگی، جراحاتی هستند که درمانپذیر نیستند؛ یادگارهایی اصیل از گذشته که حاصل هنر نسلهای پیشین و روایتگر هویت ملتها به شمار میروند. با وجود اینکه این آثار در مرزهای یک کشور قرار دارند، اما میراث مشترک بشری محسوب میشوند و تمامی اعضای یونسکو موظف به پاسداشت آنها هستند؛ موضوعی که در حملات اخیر امریکا و رژیم صهیونیستی علیه کشورمان بار دیگر مورد بیاعتنایی قرار گرفت.
۲۸ بنای آسیبدیده در اصفهان
در میان شهرهای درگیر «دفاع مقدس سوم»، استان اصفهان از جمله نقاطی بود که آسیبهای گستردهای را متحمل شد. بناهای شاخصی همچون مجموعه جهانی کاخموزه چهلستون، مجموعه جهانی نقشجهان، مسجد جامع عباسی و کاخ عالیقاپو بیشترین خسارت را به خود دیدهاند. مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایعدستی استان اصفهان در اینباره میگوید: «در جریان بمبارانها و حملات ائتلاف امریکایی- صهیونیستی به اصفهان، ۲۸ بنای تاریخی این استان دچار آسیبهای گسترده یا جزئی شدهاند.»
به گفته امیر کرمزاده، علاوه بر بناهای ثبت جهانی، مجموعهای از آثار تاریخی دیگر نیز هدف قرار گرفتهاند. تالار اشرف، عمارت رکیبخانه، عمارت جبهخانه و عمارت توحیدخانه از جمله بناهایی هستند که خسارتهای شدیدی دیدهاند. این مسئول همچنین از آسیب دیدن بناهایی مانند عمارت پیشهوهنر، خانه امینالتجار، کاخ هشتبهشت، خانه جبارزاده، خانه مشکی، خانه صیفور قاسمی و حمام جارچیباشی در خیابان حکیم خبر داد. کرمزاده تأکید میکند: «در فهرست تخریبها، آثار تاریخی دیگری از جمله تکیه میرزا رفیعا نایینی، بقعه بابا رکنالدین، تکیه مادر شاهزاده و تکیه کازرونی در تختفولاد، مدرسه تاریخی سعدی، کاخ سردار اعظم، خانه تاریخی کریمی در شهرضا، کاروانسرا و بازار تاریخی شهر کوهپایه و همچنین مسجد جامع خوانسار، خانه تاریخی ابهری خوانسار، مسجد رئیسان خوانسار، کارخانه تاریخی ریسندگی نوین شهرضا و مدرسه مریمبیگم خوانسار نیز قرار دارند.»
واکنش ملی و استناد به قوانین بینالمللی
آمارهای رسمی نشان میدهد بیش از ۳۴ هزار اثر تاریخی در فهرست ملی ایران ثبت شده و بیش از ۱۰۰ اثر در قالب ۲۹ پرونده در فهرست جهانی یونسکو قرار دارند؛ جایگاهی که مسئولیت حفاظت از آنها را دوچندان میکند. با آغاز تجاوز امریکا و رژیم صهیونیستی به کشور در نهم اسفند سال گذشته، آسیب به آثار فرهنگی و تاریخی با واکنش وزارت میراث فرهنگی همراه شد. در همین راستا معاون میراثفرهنگی کشور در نامهای سرگشاده به سالم بن محمد المالکی، رئیس سازمان جهانی اسلامی برای آموزش و پرورش، علوم و فرهنگ (آیسسکو)، نسبت به تهدیدهای اخیر علیه میراث فرهنگی ایران هشدار داد و خواستار اقدام فوری حقوقی و دیپلماتیک شد. علی دارابی در این نامه با استناد به کنوانسیون لاهه ۱۹۵۴ درباره حفاظت از اموال فرهنگی در زمان مخاصمات مسلحانه، بند ۳ ماده ۵ کنوانسیون حمایت از میراث فرهنگی و طبیعی جهان مصوب ۱۹۷۲ و همچنین قطعنامه ۲۳۴۷ شورای امنیت سازمان ملل متحد که بر حمایت از میراث فرهنگی در وضعیت بحران تأکید دارد، خواستار برخورد جدی با عاملان این حملات شد.
او در ادامه نامه چهار مطالبه را مطرح میکند: «نخست، اعلام موضع رسمی و هشدار بینالمللی نسبت به هرگونه تعرض به میراث فرهنگی ایران؛ دوم، ایجاد سازوکارهای بازدارنده حقوقی؛ سوم، پیگیری دادخواستهای بینالمللی برای پاسخگویی عاملان خسارات و چهارم، بهرهگیری از ظرفیتهای دیپلماتیک برای اقدام فوری و پیشگیرانه.»
