جوان آنلاین: مسجد در فرهنگ دینی و اجتماعی ما همیشه فقط محل نماز خواندن نبوده است. مسجد جایی بوده که عبادت، تربیت، گفتوگو و شکلگیری تصمیمهای مهم اجتماعی کنار هم اتفاق افتاده است. اگر قرار است انقلاب اسلامی پایدار بماند، راهی جز زنده نگهداشتن همین پیوند میان نسل جوان و مسجد وجود ندارد. نوجوانی که مسجد را تجربه کند و آن را بخشی از زندگیاش بداند، راحتتر میتواند ارزشهای دینی و انقلابی را درونی کند. حسین دهقان که مسئول فرهنگی چند مسجد در غرب پایتخت است، دوستانی دارد که به دلیل مشغله والدین، خودشان دنبال نوجوانان میروند و آنها را به مسجد جذب کرده و در آنجا با تدارک برنامههای متنوع و جذاب، به روشنگری و پرورش این نسل کمک میکنند.
دهقان، درباره اهمیت مسجد و تأثیر آن بر رشد نوجوانها میگوید: «مسجد فقط فضای نماز نیست، اگر درست برنامه ریزی شود و قرآن خوانده شود، سیره اهل بیت (ع) گفته شود و بسیج هماهنگ با امام جماعت عمل کند، نوجوانها در آن رشد فوقالعادهای پیدا میکنند، هم فردی و هم اجتماعی. با اجرای برنامههای جذاب در مدارس میتوان نوجوانان و جوانان را با ارزشها و دستاوردهای انقلاب اسلامی آشنا کرد. حتی نوجوانهایی که همیشه در مسجد نیستند، وقتی مسئولیتهایی مثل برگزاری ایستگاه صلواتی یا کمک در مراسم غدیر به آنها داده میشود، یاد میگیرند ارتباط برقرار کنند، مسئولیت بپذیرند و خودشان رشد کنند.»
وی میافزاید: «چیزی که میتواند سدی محکم در برابر آسیبهای فضای مجازی و فریب دشمنان باشد، تدبر در قرآن است. وقتی نوجوان کلاسهای قرآن را به شکل صحیح میگذراند و با سیره اهل بیت (ع) و معارف قرآن و دعاها مانند صحیفه سجادیه و نهجالبلاغه آشنا میشود، خودش سریع متوجه میشود که اگر پا کج بگذارد، باید به راه حق بازگردد. کلاسها باید نیازهای واقعی نوجوانها را برآورده کنند. قرآن پاسخ دقیق بسیاری از مسائل راهبردی زندگی را به آنها میدهد و وقتی تاریخ معاصر ایران و ریشههای انقلاب هم کنار آن بررسی شود، ریشههای فکری و اعتقادی شان عمیقتر میشود. هرچه این ریشهها مستحکمتر باشد، احتمال اینکه آنها از ارزشهای انقلاب فاصله بگیرند، کمتر میشود.»
دهقان تأکید میکند: «اگر بخواهیم صرفاً لایه ظاهری کار کنیم و بگوییم بیایید قرآن بخوانیم، کافی نیست. نوجوان باید با دلایل محکم و واقعی قرآن و اسلام آشنا شود، بفهمد اسلام چه جامعهای را میخواهد و چرا ارزشهای دینی و انقلابی مهم هستند. وقتی این اتفاق بیفتد، نوجوان در مواجهه با چالشها و امتحانهای زندگی، سربلند بیرون خواهد آمد.»
فضای میدانی و شور نوجوانها
نزدیک اذان مغرب بود که برای اقامه نماز جماعت وارد مسجد امام حسین (ع) در خیابان حبیبالله شده بودم. هنگام ورود به مسجد، صدای خنده و هیجان نوجوانها به گوش میرسید. توپ فوتبال بین دست هایشان بالا و پایین میرفت، چند نفر با تسبیح و دفتر یادداشت قرآنی شان از هیئت و جلسات تدبر هفتگی بازمیگشتند و گروهی دیگر مشغول آمادهسازی ایستگاه صلواتی بودند. همزمانی ایام سالگرد انقلاب با ایام مبارک شعبان، فضای مسجد را پر از شور و تحرک کرده بود، از مسابقات ورزشی گرفته تا هیئت، جلسات تدبر قرآن و برنامههای شاد جمعی. فضایی که بیش از هر چیز نشان از برنامهریزی هدفمند و نگاهی تربیتی دارد، نگاهی که نوجوان را نه مخاطب منفعل، بلکه بازیگر اصلی میدان میبیند.
دهقان درباره اهداف این برنامهها هم میگفت: «هدف ما دو چیز است؛ افزایش نشاط نوجوانها و تغییر حال و هوای آنها و همچنین عمیق شدن بینش و ریشههای فکری شان. به همین دلیل برپایی ایستگاه صلواتی برعهده خود بچهها بوده تا حضوری فعال و نشاطآور داشته باشند. برنامههایی مانند گل کوچک، پینگ پنگ، فوتبال دستی و حتی یک اردوی فرهنگی مثل رفتن به سینما همه بخشی از این تلاش برای ایجاد انگیزه و شور نوجوانان است.»
این فعال فرهنگی درباره نقش خانوادهها در رشد نوجوانها میگوید: «اخیراً چند خانواده با من تماس گرفتند یا پیام دادند و گفتند فرزندمان این رفتار را دارد یا مشکل درسی دارد و حرف ما را گوش نمیدهد. بعضی وقتها هم میگویند بهتر است شما به او تذکر بدهید یا راهنمایی کنید تا رفتارش عوض شود. این پیوند بین ما و خانوادهها کمکی واقعاً مؤثر است و نقش بزرگی در رشد نوجوانها دارد.»
مربیگری و زندگی مشترک با نوجوانها
او درباره تفاوت مربیگری و معلمی توضیح میدهد: «مربیگری با معلمی تفاوت بنیادین دارد. معلم ساعات کاری مشخصی دارد، اما مربی زمانبندی نمیشناسد. اگر میخواهی در زندگی نوجوان اثرگذار باشی، باید با او زندگی کنی، در کنار فعالیتها، بازیها و حتی پای ایستگاههای صلواتی. در چنین لحظاتی فرصت طلایی پیش میآید که به نوجوانان بیاموزیم همه چیز پول و جایگاه اجتماعی نیست. کار فرهنگی و تربیت نوجوان ارزش والای خودش را دارد و اثر واقعی آن زمانی محقق میشود که در زندگی و عمل دیده شود.»
دهقان با ذکر خاطرهای از جذب نوجوانها میگفت: «یک بار نوجوانی را در خیابان دیدیم و از طریق بازی و برنامههای جذاب مسجد او را دعوت کردیم. کمکم جذب شد و الان یکی از فعالترین بچههای مسجد است. این جذب غیرمستقیم و صمیمی واقعاً مؤثر است و تأثیر زیادی بر رشد فردی و اجتماعی نوجوانها دارد. مورد دیگر نوجوانی بود که یکی از دوستانش شماره تماسش را به من داد و گفت آقا، این بچه قبلاً وضعیت خوبی داشته، اما ممکن است اوضاعش خراب شود، اگر میشود به او کمک کنید. با او تماس گرفتم و خودم را معرفی کردم و گفتم ما جمعهها فوتبال داریم، بیا و با ما بازی کن. مستقیماً نگفتم بیا سر کلاس قرآن یا هیئت بشین بلکه از طریق بازی او را دعوت کردم. کم کم آن نوجوان هم جذب شد و الان از بچههای فعال مسجد ماست. ما اینگونه تجربهها را زیاد داریم. بچهها وقتی با نشاط، بازی و فعالیتهای جذاب با مسجد آشنا میشوند، خیلی راحت جذب میشوند و حس تعلق پیدا میکنند. همین جذب غیرمستقیم و صمیمی واقعاً مؤثر است و تأثیر زیادی بر رشد فردی و اجتماعی آنها دارد.»
این فعال فرهنگی میافزاید: «رشد واقعی و اصلاح نواقص نه از طریق درسهای خشک یا صحبتهای رسمی، بلکه در جریان زندگی واقعی و همراهی صمیمانه رخ میدهد. مربی وقتی با نوجوان زندگی میکند، اثرگذاری واقعی اتفاق میافتد و او یاد میگیرد که انتقاد، گفتوگو و مسئولیتپذیری راه پیشرفت است.»
او معتقد است، مهمترین اصل در تعامل با نوجوان، رعایت حق است. وی میگوید: «اثرگذاری واقعی زمانی شکل میگیرد که مربی با نوجوان زندگی کند، سخنش درست و عملش واقعی باشد، نه اینکه بخواهد با یک جمله یا بحث طولانی، همه چیز را یک سره کند. به جای مواجهه مستقیم و مقابلهای، او نوجوان را با تجربه و عمل همراهی میکند و با معرفی کتاب و فعالیتهای واقعی، مسیر درست را به او نشان میدهد.»
این فعال فرهنگی درباره نوجوانان منتقد هم بیان میکند: «اگر انتقاد منطقی است، با او همسو میشویم و او را به چالش میکشیم تا فرصت اصلاح و پیشرفت داشته باشد. اگر انتقاد غیرواقعی است، باید با آرامش و گوش دادن به نوجوان، مسیر درست را آموزش دهیم. تجربه نشان داده این روش، به نوجوان میآموزد که انتقاد و گفتوگو راه پیشرفت است، نه منازعه.»
