سردار عباسعلی محمدیان، فرماندهی انتظامی تهران بزرگ، از تغییر الگوی مصرف مواد مخدر در پایتخت خبر داده و اعلام کردهاست که «گل» اکنون به پرمصرفترین ماده مخدر در تهران تبدیل شدهاست. کارشناسان هشدار میدهند که در دسترس بودن، قیمت پایین و باورهای نادرست درباره بیخطر بودن این ماده باعث افزایش گرایش جوانان و نوجوانان به مصرف آن شده و پیشگیری و اطلاعرسانی، مهمترین راهکار مقابله است. در سالهای اخیر، الگوی مصرف موادمخدر در ایران تغییر چشمگیری داشتهاست. اگر زمانی تریاک پرمصرفترین ماده بود و شیشه و هروئین به عنوان مواد صنعتی اصلی در صدر نگرانیها قرار داشتند، امروز «گل» با قیمت پایین، دسترسی آسان و باور نادرست به بیخطر بودن، بیشترین اقبال را از سوی جوانان یافته است. بررسیهای میدانی نشان میدهد که بیش از نیمی از مصرفکنندگان گل در گروه سنی ۱۵ تا ۲۹ سال قرار دارند و بسیاری از آنها دانشجو یا حتی دانشآموز هستند.
یکی از مهمترین عوامل گرایش جوانان به گل، قیمت پایین آن است. میانگین قیمت هر گرم گل به مراتب کمتر از شیشه و هروئین است و امکان کشت خانگی آن، دسترسی نوجوانان را آسان کردهاست. علاوه بر این، باورهای نادرست درباره بیخطر بودن گل، تبلیغات فضای مجازی و خلأ برنامههای پیشگیری، موجبات افزایش مصرف را فراهم کردهاند. پژوهشگران حوزه اعتیاد هشدار میدهند که گل برخلاف تصور بسیاری از جوانان، اعتیاد روانی ایجاد میکند و ترک آن به دلیل وابستگی ذهنی و رفتاری، دشوارتر از مواد سنتی است. پیامدهای مصرف طولانیمدت شامل افت تحصیلی، کاهش تمرکز، مشکلات روانی و اجتماعی و رفتارهای پرخطر است.
شرایط اقتصادی و اجتماعی، از جمله فقر، محدودیت امکانات تفریحی و فشارهای خانوادگی، زمینهساز گرایش نوجوانان به مصرف مواد مخدر هستند. پژوهشگران حوزه اعتیاد معتقدند وقتی استرس در سطح فردی یا اجتماعی افزایش مییابد، افراد به مصرف مواد روی میآورند تا اضطراب خود را کاهش دهند. دسترسی آسان به مواد و باورهای غلط درباره بیضرر بودن آن، این روند را تشدید میکند.
کارشناسان تأکید میکنند که پیشگیری، مؤثرترین ابزار مقابله با مصرف گل است. راهکارهای پیشگیرانه شامل آموزش مهارتهای زندگی، اطلاعرسانی درست، فعالیتهای جایگزین و شناسایی زودهنگام مصرفکنندگان است. خانوادهها باید تغییرات رفتاری نوجوانان خود را زیر نظر داشته باشند، از جمله خشکی دهان، گیجی، عدم تمرکز، پرخاشگری، منزوی شدن و افت انگیزه. ایجاد کانالهای ارتباطی مؤثر میان والدین، مدارس و درمانگران و استفاده هدفمند از فضای مجازی برای اطلاعرسانی، میتواند از ابتلای نوجوانان به اعتیاد جلوگیری کند. حتی در کشورهایی که مصرف گل قانونی شده، محدودیت سنی، مقدار و مکان مصرف و نظارت دقیق دولتها اعمال میشود. تجربه آلمان و کانادا نشان میدهد که آزادسازی بدون کنترل و آموزش، پیامدهای روانی و اجتماعی خطرناکی به همراه دارد.
«گل» اگرچه به ظاهر مادهای سبک و تفننی به نظر میرسد، اما میتواند اعتیادآور و مسیرساز ورود به مواد مخدر سنگینتر باشد. مقابله با آن نیازمند یک استراتژی همهجانبه است: اطلاعرسانی، آموزش مهارتهای زندگی، نظارت خانوادهها و مشارکت فعال نهادهای اجتماعی و آموزشی. بیتوجهی به این روند، جوانان را در معرض آسیبهای جدی جسمی، روانی و اجتماعی قرار میدهد.