«حدود ۱۸ کیلومتر از طول بزرگراه آزادگان از پهنه فرونشست میگذرد که شامل مناطق ۱۷، ۱۸و۱۹ شهر تهران است.» این بخشی از گزارش اخیر سازمان نقشهبرداری در مورد وضعیت فرونشست در شهر تهران است. فرونشست موضوعی است که سال هاست متخصصان امر در خصوص بحرانی بودن آن در سطح کشور هشدار داده و بر لزوم اقدامات جدی در این خصوص تأکید کردهاند. سید محمد آقامیری، عضو کمیسیون عمران و حمل و نقل شورای شهر تهران در گفت وگویی که با «جوان» انجام داده آخرین وضعیت فرونشست و آب شستگی شهر تهران را تشریح کرده که در ادامه میآید.
گزارش سازمان نقشه برداری را در خصوص اینکه زیر اتوبان آزادگان در حال فرونشست است، تأیید میکنید؟
بحث زیر اتوبان آزادگان بحث فرونشست نیست هر چند ما زیر اتوبان آزادگان فرونشست هم داریم، ولی مسئله الان آب شستگی و به نوعی ترکیدگی لوله بودهاست. البته باید احتیاط کرد و کارهایی را هم دارند انجام میدهند که آنجا را ایمنسازی کنند، ولی بحث فرونشست در این محل مطرح نیست.
موضوعی که در اخبار مطرح شده بحث ۱۸ کیلومتر فرونشست زیر اتوبان آزادگان و در سه منطقه ۱۷، ۱۸ و ۱۹ است، یعنی آب زیر سه منطقه تهران را شسته است؟
بحث فرونشست موضوعی است که در یک سطح وسیعی و در یک دشت اتفاق میافتد و آن چیزی که فروریزش یا فروچاله به وجود میآید، ربطی به آن ندارد و بیشتر بحث آب شستگی است. بالاخره بحث آبهای روان است که حرکت میکند و این اتفاقات پیش میآید، منتها ما در مناطق ۱۰، ۱۱، ۱۶، ۱۷، ۱۸، ۱۹ و ۲۱ بحث فرونشست داریم و سازمان نقشه برداری کل کشور تأیید کرده و اطلس فرونشست کل کشور را ارائه داده و رونمایی کردهاست. البته گفتنی است که ما در مورد بحث فرونشست کارهای ویژهای انجام دادهایم. یک لایحه از کمیته عمران شورای شهر تهران به شورای عالی استانها فرستادیم، این لایحه آنجا مصوب شد و به عنوان یک طرح به مجلس فرستاده شد، مجلس شورای اسلامی هم حدود ۲۰ روز پیش این طرح را اعلام وصول و آن را به کمیسیون کشاورزی و محیطزیست ارسال کرد، این کمیسیون هم یک جلسه تشکیل داد که ما رفته ایم طرح را آنجا ارائه دادهایم. نمایندگان سازمانها و وزارتخانهها آمدهاند آنجا طرح را بررسی کردهاند و قرار شده یکسری کمیته تخصصی به شکل تلفیقی تشکیل شود و در آنجا بررسیهای نهایی انجام شود تا به شکل طرح یک فوریتی و اولویت دار به صحن علنی مجلس بیاید.
نزدیک یکسال پیش هم که با یکدیگر گفتگو کردیم شما به این طرح اشاره داشتید که قرار است در شورای عالی استانها مطرح شود...
بله این طرح ۱۱ اسفند سال گذشته در شورای عالی استانها مصوب شد و الان به مجلس فرستاده شدهاست.
خب تا چه زمانی قرار است این روند ادامه داشتهباشد؟
روند اداری است دیگر.
در حالی که این طرح قرار است در مجلس تصویب شود و بعد برای اجرا ابلاغ شود، الان ۱۸ کیلومتر فرونشست یا به قول شما آب شستگی در زیر اتوبان آزادگان اتفاق افتادهاست. به نظر بحث خیلی فوریتر از آن باشد که ما بخواهیم زمان را اینگونه تلف کنیم.
بحث فوری است، ولی باید تصمیم جدی گرفتهشود، الان ضرر خاصی هم ندارد، ولی در درازمدت خیلی مهم است. ما الان حدود ۱۰ سال فرصت داریم که در بحث فرونشست کار جدی انجام دهیم. بحث جدی فرونشست ضرر زدن و نابود شدن آبخوانهای زیرزمینی ماست، سفرههای زیرزمینی ما دارد از بین میرود. اولویت دوم هم ضرر زدن به زیرساختها و اماکن مسکونی و محلهای تجاری و اداری است. بنای ما این است که در مورد اولویت اول که آبخوان هاست یک فکر جدی انجام دهیم، چون باید به سرعت انجام شود. وزارت جهاد و نیرو، سازمان برنامه و بودجه، سازمان نقشه برداری و سازمان راه و شهرسازی همه باید پای کار بیایند، این لایحهای که ما دادیم هم همه اینها را سرخط میکند. در مورد یک وضعیت بحرانی کشوری همه را پای کار میآورد تا کارگروهی ملی تشکیل شود و فوراً تصمیمات جدی گرفتهشده و عملیاتی شود.
وقتی این کارگروه تشکیل شود قرار است چه کاری انجام شود؟
آن وقت راهکارهایی برای پیشگیری از فرونشست و گسترش آن وجود دارد و در آن کارگروه به تکتک سازمانها و وزارتخانهها ابلاغ میشود که وظیفه شما چیست.
طبیعتاً مشکل اصلی فرونشست برداشت بی رویه آب است.
بله کنترل برداشت بی رویه آب، تزریق مصنوعی آب به زمین و بحثهای مختلفی دیگر در آن وجود دارد. اینکه ما در مورد آبیاری و در مورد روشهای کشاورزی باید چه کارهایی انجام دهیم، دسته بندی میشود و به شکل واحد به عنوان یک طرح ملی با نظارت ویژه ابلاغ میشود. چون ضروری است که طی یک دوره ۱۰ ساله این وضعیت را کنترل کنیم.
چه کسی قرار است بر آن نظارت کند؟
اصل و دبیرخانه آن به وزارت کشور و قسمت معاونت عمرانی میرود تا از این طریق در تمام استانداریها نیز یک کارگروه تشکیل شود و یک عملیات ویژه در سطح کشور انجام شود.
شاید از این طرحها و مصوبات کم نداشتهباشیم که به نتیجه نرسیدهاست، فکر میکنید با روندی که الان داریم و زمانی که صرف شد، میشود به نتیجهبخش بودن آن امیدوار بود؟
آخرین راهکار ما برای مقابله با فرونشست همین است که داریم انجام میدهیم؛ یعنی یک کارگروه ملی تشکیل شود و این کارگروه ملی بیاید شرح وظایف تمام وزارتخانهها و سازمانها را مشخص و ملزم کند گزارش سه ماهه بدهد و روند پیشرفت کار کنترل شود. البته نظارت مجلس هم روی این موضوع وجود دارد.
الان بحث آب شستگی و فرونشست در مناطق ۱۷، ۱۸ و ۱۹ با یکدیگر اقدام شده اند؟
بله میشود گفت این دو پدیده در این مناطق با هم وجود دارد.
یعنی این اتفاق، شرایط این مناطق را بحرانیتر کردهاست؟
بحث آب شستگی اگر پیش آمده باید راههای آن را ببینیم تا به تأسیسات ما ضرر نزند حالا چه ریل راهآهن رد شدهباشد چه تأسیسات مثل آب یا گازی و باید دید برش مقطعی به آنها زده یا نه. این مسائل را باید مقطعی بررسی کنیم و کفایت میکند که ببینیم ضرر زده یا نه.
قبلاً هم بخشی از اتوبان آزادگان نشست کردهبود که مجبور شدند کلاً آن بخش دوباره بهسازی شود، این اتفاق در اثر فرونشست بود یا آب شستگی؟
آن هم فکر میکنم ترکیدگی لولهای بود که از قسمتی از جاده رد شدهبود.
الان این مشکل حل شدهاست؟
در آن زمان مشکل حل شد و الان مشکل دیگری ایجاد شده، چون در آن مسیر تأسیسات زیادی رد میشود. اتوبان از جنوب غربی تهران وارد میشود و تأسیسات زیادی هم از این مسیر وارد میشود که آن بخش را به نحوی درگیر میکند. البته بخشی از آن خارج از تهران است که مربوط به وزارت راه و شهرسازی و وزارت نیرو است و آنها باید بروند و در مورد آن یک فکر اساسی کنند. در مورد آن بخشی که داخل تهران است اگر در مورد تأسیسات زیرساختی ما باشد آن هم مربوط به وزارت نیرو و وزارت راه و شهرسازی است، ولی آن بخشی که به شهرداری مربوط میشود مانند راه، پل یا سازههایی از این دست را شهرداری باید برود ایمنسازی کند تا مشکلی ایجاد نشود.
جمعیت این شش منطقه تهران که گفتید فرونشست دارد، چقدر است؟
حدوداً بین ۲ تا ۵/۲ میلیون نفر هستند.
یعنی اگر اقدامات لازم انجام نشود، ممکن است به یکباره حدود ۵/۲ میلیون نفر در زمین فرو روند؟
فرونشست اینگونه آسیب نمیزند که بگوییم فروچاله ایجاد میکند، ولی اتفاقی که میافتد ما آبخوانهای خود را از دست میدهیم، خاک متراکم میشود و همچنین گیرایی یا نفوذپذیری خاک از دست میرود، چاههای فاضلاب و جذبی ما مشکل پیدا میکند، تأسیساتی که در زیرزمین داریم هم به مشکل میخورد و ساختمانهای ما دچار ترک میشود و تخریب میشود.
همین ترکخوردن ساختمانها خطرناک است.
بله، ولی اینگونه نیست که یک دفعه دو متر زیرپای کسی خالی شود، ولی همین که به مرور نشست کند، این ترکها ساختمانها را ناایمن میکند.
قرار است در این مناطق تهران فعلاً ساخت و سازها را متوقف کنیم؟
نه ما با توجه به وضعیت فرونشست باید ساختمانها را طراحی کنیم.
چنین چیزی ممکن است؟
بله طراحی سازهها باید با فونداسیون قویتری باشد تا فرونشست روی آنها تأثیر نگذارد.
الان این مسئله در مناطق مورد نظر لحاظ میشود؟
بله، تمام طرحهایی که در این مناطق دیده می شود، این مسائل را لحاظ میکنند، چون مسئله فرونشست شهر تهران را در طرح تفصیلی اعمال کردهایم.
فرونشست فقط در جنوب تهران است؟
جنوب غرب تهران است و به سمت مرکز تهران در حال پیشروی است و اگر جلوی آن را نگیریم همینطور مناطق دیگر را هم درگیر میکند.
یعنی امکان دارد یک روزی به شمال تهران هم برسد؟
نه به شمال تهران نمیرسد، چون شمال تهران زمین درشتدانه است، فرونشست خیلی روی آنها تأثیر نمیگذارد، ولی میتواند تا شرق تهران برود.
خب با توجه به در حال تصویببودن قوانین در خصوص فرونشست از چه زمانی شاهد اجرایی شدن اقدامات در خصوص آن خواهیم بود؟
ما در خود شهر تهران هم یک لایحه فرونشست داریم آماده میکنیم که آن آماده شده و یکی، دو تا از کمیتهها و کمیسیونها باید در مورد آن نظر بدهند و وقتی نهایی شود، به صحن شورای شهر میآوریم.
خب یک زمانی در این خصوص میتوانید بگویید؟
زمانش را نمیدانم، چون بحث مطالعاتی آن باید تمام شود، ولی ان شاءالله تا یکی، دو ماه دیگر تمامش میکنیم تا ردیف بودجه برای کار کردن در مورد آن را در سطح شهر تهران برای سال آینده ببینیم.
