خانواده سالم را چگونه میتوان تعریف کرد و چه شاخصههایی دارد؟
شاخصهای خانواده سالم لیست بلندی دارد، اما اگر بخواهیم محوریترین مؤلفهها را برشماریم، باید بگوییم خانواده سالم، خانوادهای است که در آن پیوندهای زناشویی به شدت گرم و مستحکم است و زن و شوهر نسبت به رابطه خود اهتمام جدی دارند. همچنین به لحاظ عاطفی به یکدیگر تعهد و وابستگی دارند و پیوند عمیقی بین آنها حکمفرماست. افزون بر این، خیانت یا هرگونه خدشه و تزلزل در آن راه ندارد. این مهمترین عنصر یک خانواده پویاست که زن و شوهر برای یکدیگر باشند و انرژی آنها معطوف به آرامش یکدیگر شود. نکته دوم این است که در خانواده سالم کارکردهای زن و شوهر در حوزه جنسی و در حوزه عاطفی و مناسبات تربیتی به خوبی ایفای نقش میکند. خانواده سالم خانوادهای است که در آن اختلافات و چالشها عمق ندارد. اگرچه چالش جزء جداییناپذیر از خانواده است و در همه زندگیها اختلاف پیدا میشود، اما در خانواده سالم اختلاف و چالش به بحران تبدیل نمیشود و به تزلزل نمیرسد و در حد اختلاف باقی میماند که رفع خواهد شد.
راههای دستیابی به این شاخصها چیست؟
بخشی از این موضوع به افزایش مهارتهای ارتباطی در خانواده برمیگردد که در این زمینه زن و شوهر باید در ابعاد مختلف آگاهی و آموزش ببینند. بخش دیگر به فضای اجتماعی سالم برای زیست اخلاقی سالم برمیگردد. جامعه باید مانع کارکردهای خانواده نباشد. به طور مشخص در حوزه زیست جنسی، بستر جامعه و مناسبات اجتماعی باید عاری از امر جنسی باشد تا خانواده بتواند به تنهایی نقش مدار حوزه زیست جنسی افراد را ایفا کند. جامعهای که در آن عفاف و حجاب حکمفرما نباشد، افراد برای دسترسی جنسی نیازی به تشکیل خانواده و پایبندی به آن نمیبینند. تسهیل دسترسی به امر جنسی نیاز به تشکیل خانواده را از بین میبرد. وقتی در جامعه راههای دسترسی نامشروع بسته شود، تمایل به تشکیل خانواده افزایش پیدا میکند، لذا زمانی که زن و مرد با لحاظ حریم جنسیتی حاضر میشوند و پرده عفاف و حیا بین آنها وجود دارد، خانواده برای نیازها انتخاب میشود و روابط در بستر حریم خصوصی و معقول پیش میرود.
درباره نقش عفاف و حجاب در امنیت روحی و روانی خانواده بیشتر توضیح دهید.
جامعهای که افراد همواره در معرض امر جنسی باشند، جامعهای متلاطم به لحاظ روحی و روانی خواهد بود. اراده شارع مقدس این بوده است که با وضع حجاب و حریم، افراد در فضای عمومی و اجتماعی در معرض مداوم سیگنالهای جنسی نباشند و اساساً غریضه را در چارچوب روابط خصوصی خانواده پیگیری کنند. جامعه اگر عاری از سیگنالهای اروتیک و جنسی باشد و نیروهای انسانی در جامعه معطوف به پیشرفت علمی باشند، جامعه پویاتر و بانشاطتری خواهیم داشت، حتی در غرب نیز به این نتیجه رسیدهاند، دانشگاه محیط علمآموزی است و باید استاندارد پوششی داشته باشد و مناسبات میان افراد کنترل شود. ادارات نیز به همین سیاق. آییننامههای موجود در غرب نیز به این سمت رفت که گرایش افراد در محیط اجتماع را معطوف به علمآموزی و کار و تلاش کند و حواشی را از آن بزداید. نقش عفاف در اینجا پررنگ است که امر غریضی از جامعه حذف شود و در خانه روابط صمیمی و عاطفی توأم با آراستگی پیش برود.
نقش محوری زنان در خانواده در این زمینه چیست و مفهوم آراستگی چگونه باید در خانه و جامعه از یکدیگر تفکیک شود؟
زنان به دلیل ویژگی رهبری کردن و تأثیرگذاریای که در فضای خانواده دارند، عامل اصلی آرامش یا تلاطم خانواده هستند. زن اگر در جای خود قرار بگیرد، میتواند خانه و خانواده را به نحو احسن مدیریت کند، اما اگر از این چارچوب خارج شود، آسیبهایی را رقم میزند. یکی از مؤلفههای مهم این است که جوانب عفاف و حیا در رفتار زن متجلی باشد. اقتضای عفاف و حیا این است که در بیرون از خانواده و در فضای عمومی رعایت حجاب و حیا باشد، اما در فضای خصوصی این حجاب را برای همسر خود کنار بگذارد و جاذبه و آراستگی داشته باشد.
برخی افراد این موضوع را مطرح میکنند که موضوع حجاب امری کاملاً شخصی است و اساساً هر گونه لطمه به کارکرد خانواده را بیمعنی میدانند. چه پاسخی میتوان برای این افراد داشت؟
ابتدا باید امر شخصی و امر اجتماعی را جداگانه تعریف کنیم. آنچه در حیطه رفتار فردی است و پیامد اجتماعی ندارد، کاملاً فردی است مثل ذائقه غذایی و نماز خواندن که به دیگری بیربط است، اما جوانب عفاف و مؤلفههای حجاب در حیطه امر فردی محصور نمیماند. تفاوت موضوع اجتماعی و فردی در پیامد آن است که دقیقاً عفاف و حجاب همین پیامد را به دنبال دارد. پیامدهای حجاب در جامعه غیرقابل انکار است.
آیا عفاف و حجاب در رضایتمندی زوجین از یکدیگر مؤثر است؟
وقتی جامعه، در حریمها باشد روابط افراد درون خانواده گرمتر است. فلسفه حجاب این است که حریم خصوصی افراد در خانواده را گرمتر کند. اگر جامعه فضای مملو از سیگنالهای جنسی باشد، تمام اهتمام زوجین معطوف به حریم خصوصی نخواهد شد و این در مورد مردان پررنگتر است و در نهایت دود بیعفتی و بیحجابی به چشم زنان جامعه میرود. معمولاً خیانت وجهه مردانهتری دارد، لذا روابط باز و بدون حریم در جامعه، هم برای خانواده و هم بهویژه برای زنان آسیبزاتر خواهد بود.
