هر کجای ایران را که بگردید، میتوانید جلوههایی از هنر زنان و مردانی را ببینید که با جان و دل نمونههایی از بهترین و پرطرفدارترین صنایعدستی ایران را تولید میکنند. اگر زیاد اهل سفرکردن هستید، قطعاً بهترین نمونههای صنایعدستی را دیده و خریداری کردهاید. این نمونهها همچون آینهای از خوشیها و لذتهای سفری هستند که رفتهاید و لحظات خوب سفر را در یاد شما ماندگار میکنند. شاید شمایی که هرازگاهی برای خرید به هایپرها و مالهای عظیم و چندین طبقه با نورپردازیهای چشمپرکن میروید با بسیاری از ۳۰۰ محصول ناب و زیبای صنایعدستی ایران آشنا نباشید که اگر بودید به طور حتم سبک خرید خود را ایرانیتر میکردید. حالا میخواهیم شما را با گلچینی از ویترینصنایعدستی ایران آشنا کنیم. اجناسی که شاید اصیل آن را در فروشگاههای عریض و طویل پیدا نکنید، اما حتماً در سفر به اصفهان و تبریز، شیراز و مشهد، هرمزگان و دزفول، گیلان و مازندران خواهید یافت. فرحناز احمدزاده این مجموعه را فراهم کرده و به صورت مشروح در وبسایت جاباما منتشرکرده است، آنچه میخوانید گزیدهای از کار اوست.
اصفهان، نصف جهان
میناکاری: این هنر که یکی از مشهورترین و پرطرفدارترین صنایعدستی ایران است، بیشتر روی مس انجام میشود، اما میتوان آن را روی طلا، نقره و سفال نیز انجام داد. محصولات این هنردستی اصفهان را میتوانید از هر جای ایران خریداری کنید، چون غیر از اصفهان در شهرهای دیگر نیز به فروش میرسند، اما بیشتر آنها در اصفهان تهیه میشوند.
منبتکاری: منبت کاری یکی از هنرهای اصیل اصفهانی است که در شهرهای دیگر نیز دیده میشود. در این هنر، روی چوب حکاکی و کندهکاری انجام میشود.
قلمکاری: قلمکاری یا چیت سازی یکی از پرطرفدارترین انواع صنایعدستی ایران است که در آن با مهرهای ساخته دست، نقوش زیبایی روی پارچه شکل میگیرد. سفرههای قلمکار اصفهان بسیار مشهور هستند و در بسیاری از شهرهای دیگر نیز تولید و به فروش میرسند.
فیروزه کوبی: فیروزهکوبی یکی از پرطرفدارترین صنایعدستی ایران است که بیشتر در استان اصفهان اجرا میشود. در این هنر قطعات کوچکی از سنگ فیروزه به صورت موزاییکهایی ظریف روی ظروفی از جنس مس، برنج، نقره، ورشویی یا برنزی کار میشود. زمانی که فیروزهها روی سطح قرار گرفتند میان آنها را با نوعی لاک تیره پر میکنند و در نهایت نیز سطح کار پرداخت میشود.
قلمزنی: قلمزنی از جمله پرطرفدارترین صنایعدستی ایران است که علاوه بر اصفهان در شهرهای دیگر نیز اجرا میشود. قلمزنی شامل ایجاد نقوشی مختلف روی اشیای فلزی مانند مس، نقره، برنج و طلا با استفاده از قلمهای فلزی و چکش است.
جلوههای هنر- صنعت در شیراز
معرق کاری: معرقکاری در اصل به هنر برش چوب و مواد مختلف به اشکال مشخص و ساخت قطعات مسطح مانند تابلو، قفسه، میز و... گفته میشود که در شیراز رواج دارد. در این هنر از مواداولیه مختلفی برای شکلگیری طرحی خاص استفاده میشود از آن جمله میتوان به صدف، انواع چوب، فلزات، استخوان، کانی و مواد دیگر اشاره کرد. از مهمترین مراحل کار معرق تفکیک اجزا، دورگیری، انتقال نقشه به روی تخته سهلایه، برش قطعات از روی مواد مختلف مانند چوب و فلز و استخوان با استفاده از اره مویی و سپس انتقال آن به صفحه اصلی است. قطعات مانند تکههایی از یک پازل در کنار هم قرار میگیرند تا طرح اصلی شکل بگیرد.
جوککاری: هنر جوککاری که در شیراز رواج دارد در روش کار به خاتم شباهت بسیاری داشته، اما یکی از مهمترین تفاوتهای آن این است که در جوککاری مانند خاتم تنها در روکاری به کار نمیرود و گاهی بهعنوان یک شیء مستقل نیز ساخته میشود. جوککاری در واقع ایجاد نقوشی هندسی با استفاده از چند رنگ چوب است که آنها را در کنار هم قرار داده و سطح مقطعی کوچک به شکل مثلث، مستطیل یا لوزی شکل میگیرد. از این هنر در پوشاندن دور جعبهها، قابهای عکس، تزئین مبلمانهای فاخر و بسیاری موارد دیگر استفاده میشود.
شیشهگری: شیشه گری یکی از هنرهای قدیمی است که در شهرهای مختلفی از جمله شیراز رواج دارد. شیشهگری در اصل هنر شکل دادن به شیشه است و در آن ابتدا مواد اولیه لازم برای شکلگیری شیشه با درجه بالا حرارت داده شده و سپس با ابزار بهخصوصی در آن دمیده میشود تا شکل مطلوب را به خود بگیرد. از هنر شیشه گری برای تهیه اشیای کاربردی و تزئینی مانند گلدان، بطری و گلابپاش و ... استفاده شده و گاهی هنرمندان شیشهگر از آن برای ساخت میوهها و حیوانات شیشهای استفاده میکنند.
سری به بازار تبریز بزنیم
سوزندوزی: سوزندوزی که به آن ابریشمدوزی نیز گفته میشود، یکی از پرطرفدارترین صنایعدستی ایران در شهر ممقان است که در ۴۲ کیلومتری از شهر تبریز واقع شده است. در این هنر که بیشتر از سوی دختران و زنان خانهدار انجام میشود از نخ ابریشم روی پارچههای دبیت مشکی یا متقال استفاده میشود.
کفش دوزی: کفشدوزی در تبریز یکی از هنرهای ماندگار است، چراکه همه ما شهر تبریز را به چرم و محصولات چرمی با دوام آن میشناسیم. جالب است بدانید که کفش دستدوز تبریز بهعنوان یکی از آثار ملی به ثبت رسیده است و تولید آن نیز قدمتی دیرینه دارد. چرم باکیفیت و دوخت هنرمندانه باعث شده تا کفشهای دست دوز تبریز شهرتی جهانی داشته باشند.
زیارت و خرید در مشهدالرضا
پوستین دوزی: یکی از پرطرفدارترین صنایعدستی ایران در شهر مشهد، پوستیندوزی است. پوستیندوزی و طراحی روی آن یکی از هنرهای ارزشمند و شناخته شده در شهرهای ییلاقی مشهد مانند شاندیز و قوچان است. از پوستین میتوان پالتو، کلاه، جلیقه، دستکش و پاپوش و حتی پادری و سجاده درست کرد.
شعربافی: شعربافی که به آن دستبافی نیز گفته میشود یکی، از پرطرفدارترین صنایعدستی ایران در استان خراسان است که از گذشته بهعنوان یکی از مشاغل خانگی و کارگاهی شناخته میشود. معنی لغوی «شعر»، موی انسان یا حیوان است. بنابراین در انواع بافت صنایعدستی ایران به نوعی پارچه که با کارگاه و با استفاده از موی حیوان بافته میشود، شعر میگویند. برای بافت شعر فقط از موی حیوان استفاده نمیشود و در تار و پود این پارچه از نخ ابریشمی نیز استفاده میکنند. دستگاهی که برای بافت شعر مورد استفاده قرار میگیرد، چهارورودی نوعی دستگاه سنتی نساجی است که معمولاً در کارگاههای بافندگی برپا میشود. حرفه شعربافی نه تنها در مشهد، بلکه در گناباد، تربت حیدریه و سبزوار نیز انجام میشود.
سوغات شمال زیبا
لاکتراشی: لاکتراشی یکی از هنرهای ابتکاری مردم خطه شمال کشور است. آنها با شناختی که از انواع درختان دارند از چوب درختان شمشاد و افرا برای ساخت مصنوعات چوبی مختلف استفاده میکنند. پیشینه لاکتراشی در مازندران به بیش از ۱۱ هزار سال پیش باز میگردد و در آن زمان مردم برای تأمین وسایل مورد نیاز روزانه خود از چوب درختان استفاده میکردند.
حصیربافی: حصیربافی یکی از رایجترین و پرطرفدارترین صنایعدستی ایران در استان گیلان است که در شهرهای دیگری مانند خمام، گلشن، بندرانزلی، جفرود و غازیان و روستاهای اطراف اجرا میشود. برای تهیه حصیر از «سوف» یا «لی» استفاده میشود. سوف گیاهی خودرو است که بیشتر در اطراف آبگیرها و مردابها رشد میکند. غیر از حصیر از سوف یا لی میتوان برای بافت سبد، زیرانداز، سفره حصیری، کلاه حصیری، زنبیل، آبکش، زیرداغی، بادبزن حصیری و خیلی مصنوعات دیگر استفاده کرد و این هنر محدودیتی ندارد.
رشتی دوزی: رشتی دوزی که به آن رشته دوزی یا گلبند دوزی هم گفته میشود یکی از پرطرفدارترین صنایعدستی ایران در استان گیلان است. برای دوخت این صنایعدستی از پارچههای ضخیمی به نام ماهوت استفاده شده و طرحها با دست و به وسیله قلابی مخصوص و نخ ابریشمی روی پارچه شکل میگیرند. در رشتی دوزی سه روش سادهدوزی، تکهدوزی (یا معرقدوزی) و ضخیم دوزی انجام میشود که از جمله رایجترین انواع روشهای دوخت هستند. از طرحهای زیبای اجرا شده روی ماهوت میتوان به گل، بته، گل و مرغ و شاخ گوزنی اشاره کرد. از رشتیدوزی در لباسهای مختلفی از جمله لباسهای زنانه مانند مانتو، کوسن، رومیزی، بازوبند، کلاه و شال ستفاده میشود.
جنوب گرم و بافتههای زیبایش
سیس بافی: سیس بافی یکی از پرطرفدارترین صنایعدستی ایران در جنوب است که به ویژه در هرمزگان طرفداران بسیاری دارد و علت آن نیز وفور ماده اولیه مصرفی برای بافت سیس است. ماده اولیه مورد استفاده در سیس بافی از درخت خرما به دست میآید. جالب است بدانید که سیس در زمان محلی جنوب به الیافی گفته میشود که در کنار درخت خرما روییده و از آن بهعنوان تار و پود اشیای مختلف استفاده میشود. از محصولاتی که با برگ درخت خرما تهیه میشود میتوان به پادری، سید، حصیر و طنابهای ضخیم اشاره کرد.
کپوبافی: در اصطلاح دزفولی کپو به هر شیء کروی و گردی مانند سر و کله گفته میشود. کپو یکی دیگر از صنایعدستی جنوب کشور است که با برگ درخت خرما و کرتک بافته میشود. کرتک در اصل نوعی گیاه خودرو است که بیشتر در حاشیه رودخانه و دشتها و مناطق باتلاقی گرمسیری میروید. کپوها مصرف زیادی دارند که از آن جمله میتوان به محلی برای نگهداری نان، گلدان، لوازم خیاطی و میوهخوری اشاره کرد. بهترین شیوه برای نگهداری کپو، جلوگیری از خیس شدن آن است. اگر کپو خیس شد باید سریعاً آن را خشک کنید.
گلابتون دوزی: گلابتون دوزی نیز یکی از حرفههای قدیمی و سنتی مردم حوزه خلیجفارس است. این هنر در گذشتههای دور در بیشتر مناطق کشور رواج داشته است، اما در حال حاضر یکی از پرطرفدارترین صنایعدستی ایران در استان هرمزگان و حاشیه خلیجفارس است. در این هنر از نخهای ظریف و نوارهای طلایی برای تزئین لباسهای زنانه استفاده میشود. از این هنر بیشتر برای تزئین روسری و شلوار استفاده شده و طرحهای ایجاد شده معمولاً ذهنی هستند.
