اثری که هم اینک درصدد معرفی آن هستیم، در بردارنده خاطرات محسن پاک آئین سفیر سابق جمهوری اسلامی در کشورهای زامبیا، ازبکستان، تایلند و آذربایجان است که در دوره تصدی پنج دولت، انجام پذیرفته است. این اثر به همت مرکز اسناد انقلاب اسلامی تدوین و نشر یافته است. تارنمای ناشر در معرفی نامهای بر این اثر، نکات ذیل را مورد اشاره قرار داده است: «مرکز اسناد انقلاب اسلامی در راستای مستندسازی تاریخ روابط خارجی جمهوری اسلامی ایران، اقدام به انتشار این کتاب کرده است، چراکه به تصریح مؤلف کتاب، نگارش خاطرات سفرا و ثبت وقایع دوران مأموریت یک سفیر - که همراه با انتقال تجربه و یافتههای باارزش است- میتواند از ابعاد اسنادی، آموزشی و اطلاعاتی مورد استفاده علاقهمندان و به خصوص دیپلماتهای جوان قرار گیرد. خاطرات پاکآئین حاوی ناگفتههای بسیاری از دوران مسئولیت او در کشورهای مختلف است. در این کتاب، خواننده با روایتی مستند از نقش جمهوری اسلامی در نابودی آپارتاید مواجه میشود و اطلاعاتی تازه درباره روابط سیاسی و اقتصادی ایران با دیگر کشورها به دست میآورد. خاطرات پاکآئین از بازهای که التهاب در روابط تهران - باکو به اوج رسیده بود، بخش دیگری از مطالب خواندنی این کتاب است. کتاب خاطرات محسن پاکآئین در پنج بخش تدوین شده است. بخش اول شرح زندگی، خانواده و فعالیتهای سیاسی راوی، در دوره قبل از پیروزی انقلاب اسلامی است. بخش دوم روایت پاکآئین از اولین مأموریت خود به عنوان سفیر جمهوری اسلامی در زامبیا طی سالهای ۱۳۶۷ تا ۱۳۷۲ است. بخش سوم دربرگیرنده خاطرات راوی از دوره حضور در جمهوری ازبکستان است و بخش چهارم خاطرات سفیر ایران در تایلند طی سالهای ۸۳ تا ۸۶ را شامل میشود. سرانجام بخش پنجم حاوی ناگفتههای محسن پاکآئین، در دوره تصدی مسئولیت سفارت ایران در جمهوری آذربایجان است. مهمترین ویژگیکتاب چهار مأموریت در پنج دولت، روایت مو به موی رویدادهاست. راوی ضمن بازگویی خاطرات، خواننده را از تحلیلهای خود نیز بیبهره نمیگذارد و این نکتهای است که در فهم وقایع، به مخاطب کمک میکند. همچنین پاکآئین در کتاب خاطرات خود، به معرفی جغرافیا، اقوام و آداب و رسوم کشورهای محل مأموریت خود میپردازد که در نوع خود خواندنی و شیرین است و از این منظر این کتاب بسان سفرنامهای جذاب، خواننده را با خود همراه میکند....»
به نظر میرسد آثاری از این دست، عمل به توصیه ذیل آمده رهبر معظم انقلاب اسلامی باشد که سفرای جمهوری اسلامی در کشورهای گوناگون را به نگارش خاطرات خویش ترغیب کردهاند: «یکی از کارهای شما به نظر من این است که تجربیاتتان را ثبت کنید. شما رفتید در فلان کشور دو سال یا سه سال یا پنج سال در این کشور ماندهاید، مبالغ زیادی تجربه پیدا کردهاید. نفر بعدی شما باید بتواند از سطر سطر تجربههای شما استفاده کند. او دیگر نباید برود از صفر شروع کند. این سفرنامههایی که غربیها از ایران نوشتهاند، خیلی از اینها منبع فعالیتها و کارهای بعدی سیاستمداران و تجار و سیاحان بعدی شده است که توانستهاند از همینها استفاده کنند. انسان میبیند دیگر خودشان آدرس میدهند. میگویند فلان مطلب مثلاً سیاحتنامه و آنچه از ایران نوشتهشده است، اینها را دارد. این خیلی چیز مهمی است. ما اینها را باید ثبت کنیم، این تجربههای انباشته شده را بایستی نگهداریم....»
