***
آمادگی برای شب قدر
سالک برای رسیدن به سرمنزل مقصود باید سه مرحله را طی کند و این سه مرحله در موضوعات مختلف صدق میکند. عدد سه عدد مهمی است. سه شب قدر داریم یا مثلاً سه ماه خاص رجب، شعبان و رمضان را داریم. در ماه مبارک رمضان سه دهه داریم یا ایامالبیض نیز سه روز است. در واقع مراحل مختلفی در سیر و سلوک تعریف شده و عمدتاً سه مرحله است. این سه مرحله به نام تخلیه، تحلیه و تجلیه شناخته میشود. مرحله اول بحث تخلیه است، یعنی خالی کردن دل. به طور مثال در ماه رجب میگویند زیاد استغفار بگویید که همان خالی کردن دل از رذائل اخلاقی است و بعد به مرحله دوم که تحلیه است میرسیم که تزئین است، یعنی خانه دل را بعد از تخلیه باید با پاکی زینت داد و مرحله سوم تجلیه رخ میدهد.
شب نوزدهم برای استغفار و تخلیه از محبت غیر خداست و در شب بیست و یکم با فضایل اخلاقی و محبت اهل بیت (ع) دل را تزئین میکنیم و در نهایت در شب بیست و سوم خدا در دل و جان ما تجلی پیدا میکند و همین برنامه را میتوان در ماه رجب، شعبان و رمضان داشت یا در ایامالبیض هم به کار برد، یعنی خانه دل را باید قبل از شب قدر آماده کرد و عدمبرنامهریزی خسارت جبرانناپذیری را خواهد داشت. باید با همین سه مرحله شروع کرد. برخی میگویند من ظرفی ندارم در حالی که خداوند به حدی بزرگ است که ظرف آن را برای ما فراهم میکند. شب قدر ما میتوانیم از خدا همان ظرف را هم بخواهیم.
ملزومات دعا
بحث دعا و درخواست در شبهای قدر بسیار مهم است. خداوند فرموده است ادعونی استجب لکم، لذا ما باید روش درخواست را یاد بگیریم. گدا برای درخواست یک ظرف را قرار میدهد تا در آن چیزی بگذارند. ما باید ظرف داشته باشیم و باید با استغفار ظرف را پاکیزه کنیم. اگر ظرف پاک و طاهر باشد و شیر را بریزیم، به همان اندازه اثرگذار است و اگر ظرفی اندازه دیگ باشد که گوشه آن نجاست دارد و تمیز نیست، بیفایده است چراکه همه ظرف نجس میشود. در واقع ظرف و مظروف باید سنخیت داشته باشند. امیرالمؤمنین (ع) در حدیثی میفرمایند: دلهای شما همان ظرف است. برخی قلبها برعکس هستند، یعنی هر قدر این ظرف برعکس باشد، پر نمیشود و بیفایده است. حالات برخی افراد قبل و بعد شب قدر تفاوت ندارد چراکه با ظرف برعکس در شب قدر حاضر میشوند. نیت ما باید صادق و دلهای ما پاک باشد. اگر قبل از شب قدر دل ما پاک نباشد، دعا میکنیم و اجابت نمیشود. در دعای کمیل میخوانیم اللهم اغفرلی الذنوب التی تحبس الدعا، یعنی گاهی ما دعاهایمان حبس میشود.
موانع استجابت
در کتاب عده الداعی ابن فهد حلی حدیثی از امام سجاد (ع) نقل شده که بسیار مفصل است و از آثار گناهان گفته شده است. طبق این حدیث برخی گناهان مانع استجابت دعا میشود. باطن خراب و نیت خراب و باطن آلوده به گناه از جمله این موانع است. همچنین یکی از موانع استجابت دعا این است که انسان فحاش باشد و گاهی همین فحشها خانه دل را آلوده میکند. مورد دیگر رها کردن صدقه است و فرمودهاند صدقه دهید تا به خدا نزدیک شوید. از امام سجاد (ع) پرسیدند چرا وقتی صدقه میدهید دست خود را میبوسید فرمودند: این صدقه قبل از رسیدن به مستحق به دست خدا میرسد و این دست بوسیدن دارد.
در همان حدیث امام سجاد (ع) میفرمایند: بیتفاوتی نسبت به نماز یا به تأخیر انداختن آن مانع استجابت دعا خواهد بود.
کدام دعا؟
بزرگترین بهانه ما برای درِ خانه خدا رفتن فقر ماست، حتی میگویند نمک غذای خود را از ما بخواهید ولاغیر. ما در خانه دوست هستیم و میتوانیم همه چیز را از او بخواهیم. حتی کوچکترین مسائل مادی را هم باید بخواهیم و نباید بگذاریم فقر ما مانع درخواست دعا شود.
درخواست و دعا سقف و کف دارد. در نتیجه سقف آن را در نظر بگیریم و غفلت نکنیم. تأکیدات بسیار در زیارات امینالله بر همین اساس است. امینالله سقف را در نظر میگیرد. شما هم سقف دعا را در نظر بگیرید. در امینالله میگویند درخواستهای بزرگ داشته باشید، یعنی همه چیز صرف دعای مادی نیست، یعنی آنچه را اولیای الهی خواستند، مدنظر قرار دهیم.
درِ خانه خدا در شب قدر باز است. در اذن دخول امام رضا (ع) هم میخوانیم، خدایا بهترین اذن را و با فضیلتترینها و بهترینهایی که به اولیای خود میدهی به من عطا کن. حالا سؤال این است آیا ما لیاقت آن را داریم یا خیر؟! اینجا نهیب زده میشود و در نهایت جمله آخر اذن دخول میگوید، من اگر لیاقت آن را ندارم تو بزرگواری. همین به ما قوت قلب میدهد که کوچکترین و بزرگترین درخواستها را شب قدر از خدا داشته باشیم.
