ائمه اطهار (ع) مظهر صفات خدای متعال هستند و همه صفات الهی در وجود نورانی آنان پرتوافکنی میکند. در زیارت جامعه از اهل بیت (ع) به عنوان منبعهای کرامت با جمله اصولالکرم یاد شده و نشاندهنده این است که هر کسی بخواهد مورد تکریم و سخاوت واقع شود، باید سراغ منابع آن که ائمه اطهار (ع) است برود، ولی بعضی از صفات به طور خاص در هر امامی برای اهل معرفت و برای تربیت انسانها بروز و ظهور پیدا کرده است، از این رو بر آن شدیم به مناسبت ولادت باسعادت امام حسن مجتبی (ع) در سه پرده نگاهی به صفت کریم آن امام همام که در وجود نورانی ایشان تجلی پیدا کرده است، داشته باشیم.
پرده اول: «اخلاق کریمانه» منشأ بیداری انسانها
انسانهای زیادی با اعتقادات و باورهای خودشان زندگی میکنند ولی در بین این افراد کسانی هستند که همراه با باور، رفتار خودشان را نیز در زندگی روزمره با مردم به ظهور و بروز رساندهاند. گویا آنچه میگویند را در رفتار بزرگمنشانه خود بدون هیچ هیاهویی به دیگران منتقل و قلب و دل آنان را تسخیر میکنند. با مرور زندگی امام حسن (ع) پرتویی از این نور را مشاهده میکنیم. وقتی آن مرد شامی که بغض و کینه علی (ع) را در دل داشت بر امام حسن (ع) گذشت و به حضرت ناسزا گفت، حضرت فرمود: اى شامى، گمان مىکنم غریب هستى، اگر چیزى بخواهى به تو مىدهیم و اگر راهنمایى بخواهى تو را راهنمایى مىکنیم و اگر گرسنهاى سیرت مىسازیم و اگر نیازمندى بىنیازت مىکنیم و اگر بىپناهى، پناهت مىدهیم. با دیدن این برخورد مرد شامی توبه کرد و اخلاق کریمانه امام او را بیدار کرد، پس یکی از مصادیق بزرگ کریم بودن افراد اخلاق کریمانه با گذشت از جاهلان است.
پرده دوم: برترین نوع بخششها
قرآن درسنامه بزرگ تربیتی و زندگی است که باید توسط عاملان آن با رفتار و کردار شایسته به دیگران منتقل شود، از این رو درس بزرگرفتاری امام که برگرفته از دل آیات قرآن است، این را در عمل به انسانها آموخت. در تاریخ نوشتهاند کنیزی یک شاخه گل خدمت امام حسن (ع) هدیه کرد و امام (ع) در مقابل، آن کنیز را آزاد نمود و هنگامی که از علت این کار سؤال کردند، حضرت فرمودند: خداوند این ادب را به ما آموخته است، آنجا که میفرمایند: «(وَ إِذَا حُییتُم بِتَحیةٍ فَحَیوا بِأَحسنَ مِنها)؛ وقتی به شما تحیتی داده شد، بهتر از آن، پاسخ بگویید». پس بدانیم که کریم کسی نیست که فقط از آنچه دارد به دیگران بدهد بلکه در قبال آنچه دیگران کریمانه به او میدهند، برترین بخشش را نثارشان میکند.
پرده سوم: بخشش با حفظ کرامت انسانی
بعضی از انسانها کریم هستند ولی در این صفت مراعات شخص نیازمند را نمیکنند و بخشش خود را با نشان دادن یا رفتارهای دیگر در مقابل نیازمند ظاهر میکنند و این باعث شرمساری نیازمند میشود. امام حسن (ع) در بخشش خود درس حفظ آبروی افراد را نیز به همگان دادند، از این رو روایت کردهاند: مردی نامهای به دست امام حسن (ع) داد که در آن حاجت خود را نوشته بود. امام بدون آنکه نامه را بخواند به او فرمود حاجتت رواست. شخصی عرض کرد:ای فرزند رسول خدا خوب بود نامهاش را میخواندید و میدیدید حاجتش چیست و آنگاه طبق حاجتش پاسخ میدادید؟ امام پاسخی فرمود: بیم آن را دارم که خدای تعالی تا به این مقدار که من نامهاش را میخوانم از خواری مقامش مرا مورد مؤاخذه قرار دهد (محمد بن یوسف زرندی، از دانشمندان اهل سنت، در کتاب نظم درر السمطین)
به امید اقتدا به الگوی کرامت، امام حسن مجتبی (ع).
* پژوهشگر حوزه دین
