کشورمان در حوزه انرژی بادی و خورشیدی دارای پتانسیل بسیار زیادی است که متأسفانه از آن به خوبی استفاده نشده است.
طبق آخرین بررسیهایی که وزارت نیرو درباره ظرفیت انرژیهای تجدیدپذیر انجام داده است، در کشورمان بالغ بر ۶۰هزار مگاوات پتانسیل انرژی خورشیدی و حدود ۱۴۰هزار مگاوات پتانسیل انرژی بادی وجود دارد که این عدد در مقایسه با ظرفیتهای منصوبه کل نیروگاههای کشور که حدود ۸۷هزار مگاوات است، نشان میدهد فقط با استفاده از پتانسیل انرژی بادی یا انرژی خورشیدی میتوانیم برق کل کشور را تأمین کنیم.
کمتابشترین نقطه در ایران، حاشیه جنوبی دریای خزر است که به دلیل ابری بودن در بیشتر مواقع سال، نور خورشید کمی بر آن میتابد. همین نقطه کمتابش، اما در مقایسه با پرتابشترین نقطه کشور آلمان تابش بیشتری دارد. این در حالی است که در آلمان تاکنون حدود ۶۰هزار مگاوات نیروگاه خورشیدی نصب شده است، اما مجموع ظرفیت منصوبه نیروگاههای تجدیدپذیر در کشور ما اعم از «بادی»، «خورشیدی» و «برقابی کوچک» حدود هزار مگاوات است.
مهمترین دلیل عدمتوسعه انرژیهای تجدیدپذیر کشور، اختصاص یارانههایی است که در حوزه انرژیهای فسیلی اعطا میشود، از ظرفیت ۸۹هزار مگاواتی نیروگاههای کشور، نزدیک هزار مگاوات نیروگاه اتمی، هزار مگاوات نیروگاههای تجدیدپذیر و ۱۲هزار مگاوات، نیروگاههای «برقابی» است و مابقی آن که ۷۵هزار مگاوات است، مربوط به نیروگاههای حرارتی است. سوخت تحویلی به این نیروگاهها گاز، گازوئیل و مازوت است که به قیمت یارانهای به آنها اختصاص مییابد و عملاً برایشان «رایگان» تمام میشود. همین مسئله باعث شده است هزینه برق تمامشده نیروگاههای حرارتی پایین بیاید و فضای رقابت از نیروگاههای تجدیدپذیر سلب شود.
البته در ۱۰ سال اخیر اقداماتی در سطح دنیا انجام شد که قیمت سرمایهگذاری نیروگاههای تجدیدپذیر بهویژه خورشیدی ۸۰درصد کاهش پیدا کرد. این کاهش هزینه که بیشتر به دلیل سرمایهگذاری چین رخ داد، باعث شده است با وجود یارانههای حاملهای انرژی، انرژیهای تجدیدپذیر بتوانند با نیروگاههای حرارتی رقابت کنند. در مقابل، اما در اواسط دهه۹۰، نوسانات ارزی موجب عدمتوسعه تجدیدپذیرها شد و اجازه نداد این انرژی در کشورمان قوت بگیرد.
علاوه بر این مسائل، در کشورمان صنعت کامل انرژیهای تجدیدپذیر را نداشتیم، البته در دهه۹۰، تجهیزات نیروگاههای بادی به صورت بومی تولید شد، ولی در حوزه نیروگاههای خورشیدی همچنان با کمبود مواجه هستیم تا جایی که تجهیزات نیروگاههای خورشیدی فقط ۱۰درصد بومی شده و ۹۰درصد آن خارجی است. این به آن معناست که ما همچنان در حوزه نیروگاههای خورشیدی ارزبری شدید داریم و باید در این حوزه کارهای بیشتر و مؤثرتری انجام دهیم.
موانع ذکرشده کشورمان را حتی از کشورهای همسایه نیز عقب انداخته است. ۱۵ سال قبل، ایران حدود ۹۰مگاوات نیروگاههای بادی داشت، اما ترکیه در آن زمان چیزی نداشت. در حال حاضر ترکیه ۱۰هزار مگاوات نیروگاه بادی و ۱۰هزار مگاوات نیروگاه خورشیدی دارد، اما کل نیروگاههای تجدیدپذیر کشورمان حدود هزار مگاوات است که عقبماندگی شدید ما را در بخش انرژی تجدیدپذیر نشان میدهد و باید برای توسعه این انرژی در کشورمان، عزممان را جزم کنیم، البته در دولت سیزدهم، سیاستگذاریهایی انجام شده است تا موانع پیشرو برای توسعه انرژیهای تجدیدپذیر بردارد. مثلاً در ماده۱۶ قانون جهش تولید دانشبنیان، الزاماتی برای صنایع بزرگ که انرژیبر هستند مثل صنایع بزرگ «فولاد»، «سیمان» و «مس» گذاشته شده است تا به سمت انرژیهای تجدیدپذیر بروند و سرمایهگذاری در این حوزه شکل بگیرد یا اخیراً تابلوی سبز بورس انرژی در حوزه انرژیهای تجدیدپذیر فعال شده و صنایع بزرگی که نتوانستند نیروگاه تجدیدپذیر احداث و سهمی را که قانون الزام کرده است تأمین کنند، آن را از بورس انرژی بگیرند.
اینها اقدامات خوبی بوده که امید است تداوم داشته باشد و در کنار تصمیمات مؤثر و اجرایی شدن اقدامات جدید، اتفاقات بهتری در زمینه توسعه انرژیهای تجدیدپذیر رقم بخورد.
*مدیر عامل انجمن انرژیهای تجدیدپذیر ایران
