بسیاری از ما اگر هر روز دروغ نگوییم، حداقل چندبار در هفته دروغ میگوییم. اگر چندبار نباشد، لااقل یکبار را دروغ میگوییم. دروغهای سادهای که حتی به چشم خودمان هم نمیآید و به صورت طبیعی آن را با برچسبهای توجیهی تزئین میکنیم و از کنارش رد میشویم؛ برچسبهایی مثل «شوخی کردم» و «دروغ مصلحتی» یا اینکه «دروغ نگفتم، فقط راستشو نگفتم» در حالی که حتی آن لحظه هم فکر نمیکنیم مصلحت ما به چه قیمتی برای دیگران تمام میشود! بعضی دروغها سرنوشت افراد را تغییر میدهد و خسارات معنوی و مادی جبرانناپذیری برای دیگران به بار میآورد. گاهی حتی کتمان کردن یک حقیقت شیرازه زندگی افراد را به هم میریزد. در واقع دروغ نگفتن یک تمرین مهم در سبک زندگی ماست، آن هم در شرایطی که اتفاقاً ضرری متوجه ما باشد.
دروغ مساوی با ترس است. ما جایی دروغ میگوییم که از بیان حقیقت به دلایل مختلف ترس داریم. در واقع دروغگو بزدلی بیش نیست؛ بزدلی که تنها منفعت خود را در نظر میگیرد. دروغ یک دور پرتکرار دارد. بعضی مواقع برای پنهانکردن دروغ اول مجبور هستیم دروغهای بعدی را هم بگوییم. این ضربالمثل را همه شنیدهایم که «دروغگو کم حافظه است» گاهی آنقدر غرق دروغ میشویم که تمرکزمان دچار مشکل میشود و همه حواسمان باید به بر ملانشدن یا فراموشنکردن آنچه گفتیم، باشد.
پردهپوشی حقیقت و به زبانآوردن حرفهای خلاف واقع باعث میشود، فرد دروغگو فراموش کند به چه دلیلی و چه زمانی آنها را به زبان آورده است و دوباره و دوباره دچار تکرار میشود. دروغگو حتی دروغهای خودش را هم فراموش میکند و منجر به بیآبرویی او میشود، چراکه در خلال سخنانش خطاهای بسیاری بروز و عدم همخوانی حرفهایش را روشن میکند. به هر حال پنهانکردن واقعیت فراموشی را به دنبال دارد و این غیرقابل انکار است. اینگونه است که اطرافیان از فرد دروغگو ناامید و به دلیل عدم احساس امنیت و اعتماد، دلسرد میشوند و فاصله خود را رعایت میکنند. افزون بر این، بدترین حاصل دروغگویی بدبینی فرد به اطرافیان است. در واقع این مجازات دروغگو است که خودش هم حرف هیچکس را باور نمیکند.
بر همین اساس، میگویند دروغ کلید خانهای است که همه پلیدیها در آن است یا میگویند دروغ اولین گناهی است که قرآن از آن به عنوان مادر گناهان یاد میکند.
اگر میخواهیم بدانیم مؤمن هستیم یا خیر، ایمان آن است که راستی را اگرچه به زیان باشد، نسبت به دروغ اگرچه به سودمان باشد، انتخاب کنیم. در این بین مصلحتی که شری برای دیگران باشد هم وجود ندارد.
دروغ تا جایی مورد نکوهش است که حتی شوخی آن هم جایز نیست، اگرچه برای خنداندن مردم باشد. پیامبر اکرم (ص) خطاب به «ابوذر» فرمودند: وای به حال کسی که دروغ بگوید تا مردم بخندند!
امام سجاد (ع) فرمودند: «از دروغ بپرهیزید، چه کوچک باشد، چه بزرگ، چه جدی و چه شوخی، چراکه انسان اگر دروغ کوچک بگوید، بر دروغ بزرگ هم جرئت پیدا میکند.»
حواسمان باشد که دروغ به مرور در فطرت انسان اثرگذار است. دروغ کوچک، دروغی است که هنوز موجب تغییر در طبیعت انسان نشده است. در دنیایی که دروغ یقه ظاهرالصلاحها را هم گرفته است بسم الله واقعی بگویید و امروز خود را بدون دروغ کلید بزنید.
