سالیان سال است که هنرهای آیینی و عاشورایی در کشور از وضعیت نهچندان مناسبی برخوردار هستند و بسیاری از کارشناسان و هنرمندان این حوزه انتقادات فراوانی را نسبت به بیتوجهی و اهتمام جدی مسئولان امر و دستگاه متولی آن یعنی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی داشتهاند. هنر با اصالت و با قدمتی که متأسفانه به دلیل بیتوجهی مسئولان وقت فرهنگ و هنر کشور به محاق رفته و حال و اوضاع خوبی را سپری نمیکرد، اما امسال و همزمان با فرارسیدن ماه محرم و صفر برخلاف تمامی سالهای گذشته شاهد رونق دوباره این هنر شدیم، اجراهای بیشماری که در اقصی نقاط کشور برپا شد، به خصوص آنکه در تهران نیز گروههای مختلفی در مجالس متعددی که بر پا شده حضور یافتند و استقبال مردم و علاقهمندان شوری دوباره را برای رونق این هنر به راه انداخت. مراسم سوگواره زخم عتیق در بنیاد فرهنگی روایت فتح و اعزام هنرمندان جشنواره تئاتر مقاومت به کربلا، مجالس تعزیه حوزه هنری و جشنواره عاشورایی صاحبدلان توسط اداره کل هنرهای نمایشی، همگی نشان از اهتمام ویژه دستگاهها و نهادهای هنری و فرهنگی به خصوص مرکز هنرهای نمایشی کشور برای حمایت و رونق دوباره این هنر مردمی دارد، اما بیتردید مهمترین اقدام صورت گرفته برپایی کاروان آیینهداران آفتاب است که در روز اربعین حسینی با یک حرکت بینظیر و کمسابقه به مدت هفت ساعت از میدان امامحسین (ع) تا حرم عبدالعظیم حسنی در قالب کاروانهای سیار به اجرای آیینهای عاشورایی و آیینی میپردازند؛ اقدام بینظیری که نمونه آن را در هنرهای نمایشی و تئاتر بیشک باید در قرنهای گذشته و برپایی کارناوالهای تئاتری جستوجو کرد و به قطعیت باید گفت انجام چنین اجراهایی یک رکورد بینظیر نهتنها در ایران که در جهان باید به ثبت رساند. بیشک تغییر سیاستهای فرهنگی دولت و نگاه متعهدانه مدیریت جدید مرکز هنرهای نمایشی به هنرهایهای عاشورایی و آیینی یکی از مهمترین دلایل اجراییشدن چنین رویداد کمسابقهای است که به نوبه خود جای تقدیر و تشکر دارد.
در همین رابطه و در مراسم رونمایی از پوستر چنین رویداد مهمی کاظم نظری مدیر کل مرکز هنرهای نمایشی با اشاره به همکاری و مشارکت نهادهای فرهنگی درباره برپایی کاروانهای آیینهداران آفتاب اظهار داشت: همکاران ما زحمت بسیار زیادی برای کنار هم قرار دادن ۱۵۰هنرمند به منظور برگزاری رویداد بزرگ «آیینهداران آفتاب» در مراسم راهپیمایی اربعین انجام دادهاند. این آیینها و مناسک مردمی است که حماسه عاشورا و امام حسین (ع) را زنده نگه داشتهاست. هنرمندان نازنینی که در سراسر کشور زندگی میکنند با برنامههای زیبا تجلیگر و بیانگر مسائل و مصائب قیام سیدالشهدا (ع) هستند. خوشحالیم که در اربعین امسال هنرمندان بزرگ کشور ما از شهرها و نواحی مختلف، آییننامه میکنند و آیینها و مناسک خود را در معرض دید همگان قرار میدهند و امیدوارم این برنامهها تداوم پیدا کند.
کاروان ۱۵۰ نفره هنرمندان
امیرحسین شفیعی طراح و مدیر اجرایی کاروان آیینهداران آفتاب در خصوص چگونگی شکلگیری و فرایند ایده تا اجرا و همچنین مشارکت پررنگ هنرمندان تئاتری در مراسم اربعین حسینی گفت: بیتردید جای برنامههای هنری در مراسم اربعین حسینی بسیار خالی بود که با تدبیر اداره کل هنرهای نمایشی طرح و ایده مبنی بر چگونگی ایفای نقش هنرهای نمایشی در این مراسم معنوی که پس از جلسات مختلف و اتاقفکرهای متعدد با کارشناسان و مسئولان امر برگزار شد و در نهایت به ایده کاروان آیینهداران آفتاب رسیدیم، کاروانی که متشکل از ۱۵۰ هنرمند از اقصی نقاط کشور و شهر تهران که در بخشهای مختلفی، چون آیینهای عاشورایی، تعزیه، نقالی، پردهخوانی، پرفورمنسهای مختلف و بازسازی اسرای دشت کربلا که در این مسیر قرار است شکل بگیرند. ما تلاشمان این است با محصول هنری برآمده از ایده خلاقانه و جدید در این مراسم حماسی و معنوی شرکت کنیم و به همین دلیل تصمیم گرفتهشد این کاروان ساعت ۸ صبح از میدان امامحسین (ع) حرکت خود را آغاز کند؛ کاروانی همراه با موکبهای سیار که از میدان امامحسین (ع)، میدان شهدا، میدان شوش، فدائیان اسلام عبور کرده و در نهایت با اجرای هفت ساعت برنامه به حرم عبدالعظیم حسنی برسد، اما برای اجرایی شدن این طرح پیگیریهای فراوانی داشتیم و در نهایت با حمایت ستاد اربعین و شخص جناب دکتر نظری، مدیر کل مرکز هنرهای نمایشی که انصافاً کمک و شرایط اجراییشدن این ایده و اجرای هفتساعته آیینهای عاشورایی را فراهم کردند، میسر شد.
حضور هنرمندان در مراسم اربعین
مرشد محسن میرزاعلی یکی از پیشکسوتان هنرهای آیینی و عاشورایی که برخلاف ۱۱ سال گذشته امسال به واسطه اجرا در کاروان آیینهداران آفتاب در ایران حضور دارد، در خصوص برپایی این رویداد مهم هنری گفت: با ورود کاظم نظری به مرکز هنرهای نمایشی و بها دادن به هنر شبیهخوانی و نمایشهای آیینی مرتبط با محرم و عاشورا اتفاقات خوبی رقم خوردهاست، بهطوری که امسال برای نخستینبار کاروان هنرهای نمایشی از سوی مرکز هنرهای نمایشی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی برنامهریزی شدهاست و علاقهمندان به پیادهروی از میدان امامحسین (ع) تا حرم شاهعبدالعظیم حسنی شاهد برگزاری مجالس هنرهای آیینی اعم از تعزیه، آیینهای عاشورایی، نقالی، پردهخوانی، شروهخوانی، سنج و دمام بهرهمند میشوند.
این هنرمند پیشکسوت همچنین در خصوص تداوم چنین رویداد کمنظیر و بیسابقهای نیز گفت: با برنامههایی، چون برگزاری کاروان هنرهای نمایشی آیینهداران آفتاب، تحولی در بحث نمایشی کشور روی داده که در صورت ادامه و تداوم آن شاهد رشد و موفقیت قابلتوجهی در حوزه نمایشهای دینی و آیینی خواهیم بود. کاروان بزرگ هنری که نزدیک به ۱۶۰ تا ۱۷۰ هنرمند آیینی در آن همکاری دارند و در نوع خود بیسابقه است با مردم عزادار در اربعین حسینی همراه میشود. این اجرا روی چهار خودرو و موکب سیار انجام میشود و برای شبیهسازی بیشتر با قافله اسرا از تعداد زیادی شتر و اسب استفاده میشود که با همکاری تعزیهخوانان و هنرمندان حرفهای کار بزرگ و تأثیرگذاری خواهد بود.
کاروان هنرهای نمایشی آیینهداران آفتاب که شامل آیینهای عاشورایی اقوام ایرانزمین، نمایش خیابانی، نقالی و پردهخوانی، مقتلخوانی و مجالس تعزیه است، شنبه ۲۶ شهریورماه همزمان با اربعین حسینی از میدان امامحسین (ع) به سمت حرم حضرت عبدالعظیم حسنی حرکت خواهد کرد.
