اواخر دهه ۸۰ بود که گفتند ۹۰ درصد تالاب پریشان در استان فارس خشک شده و با اینکه مسئولان مثل همیشه نمایش احیا را شروع کردند، حالا در ابتدای قرن جدید رسماً خبر خشک شدن این تالاب اعلام شد تا آقایان از این به بعد به فکر چارهای برای ریزگردهای حاصل از این اتفاق ناگوار باشند. ریزگردهای برخاسته از بستر تالاب پریشان، شهرستان کازرون و شهرهای همجوار آن را تحت تأثیر قرار داده تا معلوم شود در طول دهه ۹۰ هیچ کاری برای احیای آن صورت نگرفته و پریشان وارد مرحله جدیدی از بحرانهای زیستمحیطی شده است. بحرانی که کمکم تمام فارس را در برخواهد گرفت.
دریاچه پریشان در کازرون فارس به عنوان زیباترین و یکی از بزرگترین دریاچههای آبشیرین خاورمیانه در حالی روزهای خشکی را طی میکند که متولیان امر همچنان در حال انجام کارهای مطالعاتی هستند.
این دریاچه با مساحتی حدود ۵ هزار هکتار و با ارتفاع ۸۲۰ متری از آبهای آزاد در کنوانسیون رامسر به عنوان تالاب بینالمللی ثبت و در تقسیم بندی مناطق جزو مناطق حفاظت شده محسوب میشود.
دوره خشکی دریاچه پریشان از سال ۱۳۸۸ به دلیل کمبود بارندگی و حفر صدها چاه مجاز و غیر مجاز در اطراف آن برای استفاده در امور کشاورزی، آغاز شد و حالا بعد از گذشت سالها از خشکی آن، به یک منبع تولید ریزگرد تبدیل شده است.
سالی پر از ریزگرد برای فارس
اوایل امسال و به رغم اینکه مدتها بود هشدارهایی از سوی پایگاه پژوهش و اطلاعرسانی تالاب بینالمللی پریشان در خصوص خطرات و تهدیدهای خشکی تالاب داده شده بود، به یکباره با وزش باد نسبتاً تندی، ریزگرد و خاک بستر تالاب پریشان به هوا برخاسته و آلودگی هوا و کاهش دید را به همراه داشت. طبق گفته فعالان محیطزیست بلند شدن خاک از بستر تالاب نتیجه چرای بیرویه دام و تردد وسیله نقلیه است که باعث از بین رفتن پوشش گیاهی و کوبیده و پودر شدن خاک شده. در این شرایط با وزش بادهای موسمی طی فصول مختلف سال خاک از بستر دریاچه بلند و همراه با جهت وزش باد به حرکت در میآید. کافیست چند ساعت وزش باد ادامه داشته باشد تا با هجوم گرد و خاک به روستاها و شهرهای اطراف آنها را فرا بگیرد. هر بار که ریزگردها در هوا به حرکت در میآیند، راه نفس مردم اطراف تالاب بسته میشود. این ذرات معلق همه چیز را تحتالشعاع قرار میدهند و حتی محصولات کشاورزی دیگر توان مقاومت در مقابل آنها را ندارند.
افزایش مراجعات مردم به درمانگاهها و بیمارستانها هم حکایت از تأثیرات منفی این ریزگردها بر سیستم بدنی و سلامت آنها دارد.
هر چند استاندار فارس در کارگروه حفظ و نگهداری تالابهای استان که در دی ماه سال گذشته برگزار شد عنوان کرد که در سفر رئیسجمهور به فارس اعتبار ویژهای برای حفظ و احیای تالابهای بختگان و پریشان در بودجه سال ١۴٠١ لحاظ شده است تا بتوان نسبت به اجرای طرحهای احیایی در این مناطق اقدام کرد، اما اتفاقات اخیر نشان میدهد نه تصمیمی اتخاذ شده و نه کاری پیش رفته.
ریزگردهای سمی بلای جان کشاورزی
چند روزی است که دوباره گرد و غبار از بستر خشک دریاچه پریشان بلند شده و آسمان کازرون و محیط اطراف آن را تیره و تار کرده است.
از اوایل هفته بود که وزش باد در کازرون باعث شد ذرات خاک در هوا معلق و موجب کاهش دید رانندگان در جاده ورودی این شهر شود.
خشکی تالاب بینالمللی پریشان از مهمترین علل فعال شدن کانونهای داخلی گرد وغبار و ریزگردهاست. ذرات معلق حاصل از بستر خشک این تالاب پس از برخاستن مسافت کمی را طی میکنند که به مناطق مسکونی و روستاهای اطراف برسند، اما شدت خطر آنها به این دلیل بیشتر است که از میان شهر کازرون با تراکم جمعیت بالا عبور میکنند. به گفته دکتر حمید میراسماعیلی کارشناس محیطزیست، تالاب بینالمللی پریشان از کانونهای دارای پتانسیل ریزگردها و تشدید کننده آلودگی هواست که با استمرار خشکی سفرههای زیرزمینی، چرا بیرویه دام و... احتمال فعال شدن آن شدت گرفته است. وی میگوید: «بلند شدن این ریزگردها که حاوی گوگرد و مواد سمی است باعث آلوده شدن و از بین رفتن محصولات کشاورزی، بیمار شدن مردم منطقه و افزایش مصرف آب برای از بین بردن این گرد وغبار در صنعت کشاورزی و مصرف خانگی خواهد شد.»
منابع تأمین آب هم از بین رفتند
در مورد تالاب پریشان باید گفت که این زیست بوم، به واسطه میلیونها سال زیست جانوری و گیاهی و انباشت لاشههای این جانوران مملو از مواد آلی و معدنی بوده و حالا پس از خشکی، بستری پوشیده از صدها هزارتن گوگرد است. پهنه ۵ هزار هکتاری تالاب پریشان از غرب به روستاهای پوزه بادی، پل آبگینه، شهرنجان، ایازآباد، زوالی و از شرق به دهستان فامور، روستای ملأ اره، قلعه نارنجی و… متصل است.
تقریباً ۱۲ هزار سکنه در ۱۸روستای حاشیه این تالاب زندگی میکنند که معیشت این افراد از کشاورزی با منبع تغذیه کننده آب تالاب است این برداشت بیرویه از منابع آبی برای کشاورزی یکی از مهمترین عوامل خشکی این تالاب بینالمللی بوده است. این جمعیت ساکن حاشیه تالاب پریشان از ۹ هزار هکتار اراضی کشاورزی و باغی در اطراف تالاب پریشان استفاده و ارتزاق میکنند که این اراضی سالیانه ۴۰ میلیون آب از سفرههای زیرزمینی منطقه خارج میکند.
این در حالی است که در تراز بلند مدت چهل ساله ورودی آب به سفرهها متوسط ۳۱ میلیون متر مکعب بوده است.
مدیر پایگاه پژوهش و اطلاعرسانی تالاب بینالمللی پریشان با بیان اینکه مهمترین معضل تالاب پریشان ریزگردها هستند، میگوید: «ریزگردها در فصل خشکی و گرما مهمترین نگرانی ما هستند، در سال گذشته این ریزگردها از تیر و خردادماه آغاز شده بود، اما تودههای ریزگرد که در سالجاری وجود دارد به دلیل خشکی بستر، عدم پوشش گیاهی، چرای بیرویه دام غیرمجاز در بستر تالاب از اردبیهشت ماه شروع شده است.»
محمدجواد سیاحپور ادامه میدهد: «یکی از مهمترین مباحث امروز این است که مردم و نهادهای دولتی با مشاهده این ریزگردها بیدار شوند و اولین گامی برای جلوگیری از افزایش این مشکل توقف چرای دام در بستر تالاب با همت مردم و کمک نهادهای نظارتی است.» ریزگردها همراه با وزش باد جابهجا میشوند که اولین اثرات آنها بر جامعه محلی اطراف است که به مرور زمان تنفس انسانها را مختل و خاکی که بر پوشش گیاهی از جمله بوتههای محصولات کشاورزی و برگ درختان مینشیند باعث کاهش امکان فتوسنتز، ضعف گیاه و کاهش تولید محصول میشود که پس از مدتی منجر به مرگ گیاه و درخت خواهد شد همچنین این ریزگردها میتوانند به پوششهای گیاهی مرتعی و جنگلی اطراف حوضه آبریز تالاب پریشان تأثیر جبران ناپذیری بگذارند.
