مصوبه شورای عالی انقلاب فرهنگی به شکل خلاصه مقرر کردهبود در کنکور ۱۴۰۲ سهم سابقه تحصیلی ۶۰ درصد و سهم کنکور سراسری ۴۰ درصد باشد، کنکور فقط در دروس تخصصی و دو بار در سال برگزار شود و نتایج آن هم تا دو سال اعتبار داشته باشد؛ همچنین دانشگاهها بتوانند حدنصاب معدلی گذاشته و بر اساس آن معدل پذیرش انجام دهند.
پس از این مصوبه و در حالی که ۱۵ تیر ماه آخرین زمان اعمال تغییرات در قوانین برای کنکور ۱۴۰۲ از طرف سازمان سنجش اعلام شدهبود، این سازمان در ۲۲ تیر طی اطلاعیهای مدعی شد کنکور سال آینده مانند کنکور ۱۴۰۱ برگزار میشود؛ اطلاعیهای که البته با واکنش شورای عالی انقلاب فرهنگی همراه بود. این شورا تأکید داشت مصوبه از سوی رئیسجمهور امضا و به زودی ابلاغ خواهد شد و بر همین اساس در کنکور ۱۴۰۲ لازمالاجرا خواهد بود. در نهایت هم با ابلاغ مصوبه شورای عالی انقلاب فرهنگی توسط رئیسجمهور لازمالاجرا شد.
پس از این ابلاغ، رئیس سازمان سنجش آموزش ضمن عذرخواهی بابت اطلاعیه قبلی با تأکید بر اینکه کنکور ۱۴۰۲ براساس مصوبه شورای عالی انقلاب فرهنگی برگزار خواهد شد، چهار تغییر را در این کنکور نسبت به کنکور ۱۴۰۱ قطعی اعلام کرد که شامل حذف دروس عمومی، تأثیر قطعی ۴۰ درصدی سوابق تحصیلی، حذف زیرگروهها و برگزاری دو بار در سال است.
اکنون در پایان این سرگردانی کنکوری به منظور بررسی دلایل طراحی این مصوبه و همچنین سؤالاتی که در حواشی آن وجود دارد به سراغ منصور کبگانیان، عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی و دبیر و قائم مقام ستاد راهبری اجرای نقشه جامع علمی کشور رفتهایم و در گفت و گویی با او در خصوص انتقادات مطرح درباره این مصوبه به بحث نشستهایم.
یکی از مصوبات شورای عالی انقلاب فرهنگی برگزاری حداقل دو بار در سال کنکور از سوی سازمان سنجش است؛ در حالی این بار بر سازمان سنجش حمل میشود که در کنکور قبلی شائبهای مبنی بر تقلب وجود داشت و حتی معاون رئیسجمهور هم به ماجرا ورود کرد. در این شرایط آیا الان سازمان سنجش توانایی تأمین امنیت برگزاری کنکور برای حداقل دو بار در سال را دارد؟
این نگرانی شما راجع به سازمان سنجش نباید وجود داشته باشد، چون این سازمان سالیان دراز کنکور را برگزار کرده و اگر اشکالاتی هم بوده برطرف شدهاست. الان هم ۴۰ درصد این موضوع در حال تقلیل است و اگر در بحثهای تستی یک مقدار امکان تقلب و کارهای اینچنینی باشد، وزن آن کم شدهاست. امیدواریم سازمان سنجش نظارت خوبی انجام دهد تا اگر چنین چیزی هم باشد، به صفر برسد. به سازمان سنجش اطمینان داریم و اکنون که نسبت به قبل وزن دروس کنکوری کمتر میشود، اگر کنکور بیشتر هم برگزار شود به هیچوجه امنیت کار پایینتر نمیآید. برگزاری چندبار کنکور برای آرامش بچهها طراحی شده که اگر احیاناً در آن ۶۰ درصدی که برای کنکور تستی میماند، فردی مریض بود، کسالت داشت یا مشکلی داشت، خیالش راحت باشد که بار دیگر هم کنکور با همان شرایط انجام میشود. البته قرار شده آییننامهای بگذارند که هزینه را داوطلبان بدهند؛ اگر کسی میخواهد دو بار امتحان بدهد باید هزینه آن را هم بدهد، ولی امنیت امتحان تغییری نمیکند.
اما برخی معتقدند دو بار برگزار کردن کنکور استرس مضاعفی به دانشآموزان تحمیل میکند.
این حرف در مورد دوبار برگزار کردن، برعکس تحلیل کردن است؛ دو بار برگزار کردن موجب میشود دانشآموز استرس کمتری داشته باشد و فرد بین دو کنکور آن را که رتبهاش بهتر شده انتخاب کند. بنابراین استرس بسیار کمتر است و داوطلب آرامش بیشتری دارد؛ چون میداند یک بار هم اگر خراب کرد و وضعیت جسمی خوبی نداشت میتواند جبران کند.
بنابراین آنهایی که این مسئله را مطرح میکنند، فکر میکنم به دنبال عوامفریبی باشند و میخواهند موضوع را وارونه جلو بدهند. حتی ما تشویق کردیم، اگر میتوانند بیشتر از دوبار هم برگزار شود و هزینه آن را داوطلبان بدهند که خیلی از خانوادهها هم از آن استقبال کردند. همه جای دنیا اینگونه است که این تستها چندینبار برگزار میشود و یکی از بهترینها را انتخاب میکنند و این بخشی از رزومه علمی فرد میشود.
میخواهید امتحانات را در سالهای پایانی نهایی برگزار کنید، در حالی که تمام کشور شرایط یکسانی ندارند و اگر این امتحان بخواهد برای تمام کشور برگزار شود طبیعتاً فشار بسیار زیادی به آموزش و پرورش وارد میشود و امکان دارد موضوع امنیت آن هم مانند مسئله کنکور زیر سؤال برود.
این امتحانات در کل کشور از سوی آموزش و پرورش در حال برگزاری است و این یکی دو سالی که عقب انداختیم برای این بود که از امنیت موضوع مطلع شویم. خوشبختانه با فناوری اطلاعات و تکنولوژیهای جدید خیال ما راحت شدهاست و تصحیح تشریحی به درستی برگزار خواهد شد. امتحان تشریحی مشکلاتی دارد، ولی، چون خیال ما راحت شد که عدالت به خوبی میتواند اجرا شود، این قانون را تصویب کردیم.
قبول دارم که در سالهای آینده باید کاملاً آموزش و پرورش وارد کار شود. من از وزیر محترم درخواست کردهام که با معاونینشان هر هفته با معاونین ما جلسات دقیق و کارشناسی داشتهباشند. ما روی این مسئله نظارت میکنیم و این نگرانی راجع به آموزش و پرورش را داریم، چون هر چند کار جدیدی نیست، ولی برای اینکه امنیت صددرصد باشد باید تجهیزاتی را داشته باشند که دولت محترم و آقای رئیسجمهور هم قول حمایت دادند و انشاءالله باید اجرا شود؛ البته هیچ کاری بدون هزینه و دردسر نیست.
برای آموزش و پرورش ما دغدغه داریم، اما نگرانیها شدید نیست. با این حال اگر وزیر محترم و معاونین وی که تا به حال همکاری خیلی خوبی با شورای عالی انقلاب فرهنگی داشتند به این همکاری ادامه دهند، این گردنه را هم انشاءالله به خوبی رد خواهیم کردیم. برای همین هم در خصوص مصوبه امسال تغییراتی دادیم که موجب شد برخی بگویند که مصوبه ابلاغ نشدهاست. در حالی که مصوبه ۱۴۰۰ ابلاغ شدهبود، ولی تغییراتی را که آقای رئیسی و مجموعههای ذیل ایشان لازم دانستند، انجام دادیم. مثلاً برای ۱۴۰۲، تأثیر ۶۰ درصدی سوابق تحصیلی را احتیاط کردیم و تبدیل به ۴۰ درصد کردیم. ۴۰ درصد امتحانات نهایی سال دوازدهم که به اسم سابقه تحصیلی محسوب میشود.
دروس عمومی به جای اینکه تستی باشد، به عنوان ۴۰ درصد سابقه تحصیلی تشریحی محسوب میشود؟
ما اصلاً اعتقاد نداشتیم که میشود در دروس عمومی کار درست و عمیقی با تست انجام داد. برای همین دروس عمومی کنار دروس تخصصی در کنار امتحانات نهایی سال دوازدهم به شکل تشریحی برگزار میشود که هم بچهها به راحتی بتوانند بخوانند و هم بنویسند. ما نگران تصحیح آن بودیم که با وجود فناوری اطلاعات در مورد آن هم مطمئن شدیم و آن را مصوب کردیم؛ اکنون داوطلبان ۴۰ درصد نمره را از امتحان نهایی میگیرند و ۶۰ درصد دیگر نیز در کنکور سراسری مورد سنجش قرار میگیرد. سال بعدتر که توانایی آموزش و پرورش بالاتر رفت، ما تأثیر سوابق تحصیلی را به تدریج و پلکانی ۱۰ درصد بالاتر میبریم تا به ۶۰ درصد برسد. مصوبه ما در سال سوم به کلاس دهم، یازدهم و دوازدهم و مجموعاً به ۶۰ درصد میرسد.
شما در حالی با این مصوبه میخواهید دروس عمومی را از کنکور حذف کنید که مثلاً در خصوص ادبیات فارسی، رهبر انقلاب تأکید داشتند آموزش و پاسداری از آن مورد توجه قرار گیرد، اینکه از کنکور حذف شود، از اهمیت آن کاسته نمیشود؟
اولاً اینکه حذف میشود، تعبیر درستی نیست، بلکه در امتحانات نهایی که عمیقتر و تشریحی است، برگزار میشود؛ یعنی سال اول کلاس دوازدهم و سال بعد کلاس یازدهم و سال بعدتر هم کلاس دهمیها اضافه میشوند، بنابراین دروس عمومی به شکل تشریحی مورد امتحان قرار میگیرند.
اما دروس تخصصی هم امتحان تشریحی دارند و هم امتحان تستی.
ما در مورد دروس عمومی، برگزاری به شکل تستی را وهن میدانستیم، چون گزارشهای نامناسبی به ما رسیده که مثلاً در کلاسهای کنکور گفته میشود، اگر آیه قرآن اینگونه نوشته شدهبود، اینگونه جواب دهید و اگر یک ویرگول قبل بود، اینگونه کنید. این دروس خیلی از سوی کارشناسان ما بررسی شد و آنها تأکید داشتند به شکل تشریحی هم داوطلب مطلب را میفهمد و مینویسد و هم تصحیحکننده متوجه میشود که آیا داوطلب آن را فهمیدهاست یا یک فرمول حفظ کرده که مثلاً اگر آیه قرآن اینگونه بود، اینگونه تست بزن. عمق یادگیری داوطلب در امتحان تشریحی به خصوص برای دروس عمومی دقیقتر و عمیقتر ارزیابی میشود.
در ارتباط با کتابهای تست دروس عمومی هم میلیاردها تومان درآمد وجود داشت که مصوبه ما موجب شده اکنون برخی از افراد عصبانی شوند، ولی به همه توصیه میکنم زحمتی را که برای تست و هنر تست زدن میگذاشتند، برای تقویت عمق یادگیری بچهها در سؤالات تشریحی بگذارند.
منتقدین میگویند اکنون با وجود اینکه میخواهیم مافیای کنکور را با این کار شکست دهیم، ولی در حال توسعه آن هستیم و آنها به جای اینکه سال آخر داوطلب را به خود مشغول کنند طی دو، سه سال آخر او را گرفتار خواهند کرد.
دقت کنید این دیگر کنکور نیست. مثل اینکه تفاوت سنجش و پذیرش هنوز برای عموم مشخص نشدهاست. کنکور همان چیزی است که اصلاً لغت آن به معنای مسابقه است، در حالی که ما داریم روی سنجش بحث میکنیم و در مورد پذیرش هنوز مصوبات جدیتری در آینده داریم.
در مورد سنجش، حرف اساسی ما این است که سنجیدن سواد دانشآموز باید با آن مجموعهای باشد که به او تشریحی درس داده، ۱۲ سال تشریحی امتحان گرفته و سنجش کردهاست. به همین دلیل نمیشود یک دفعه جای دیگر مانند مجموعه کنکور و کلاسهای کنکور بیایند یکسری فناوریها و هنرهایی را یاد دهند و یک چیزهایی را تست بگیرند. همه اینها موجب شدهبود که آموزش و پرورش کنار زدهشود و اصلاً بچهها به کلاسهای درس توجه نمیکردند. خانوادهها هم میگفتند بچههای ما را در کلاس خسته نکنید، چون بعدازظهر میخواهیم آنها را به کلاس کنکور ببریم. البته باید توجه داشت که همه کلاسهای کنکور مافیا نیستند. بله آنهایی که مافیا هستند و تبدیل به این هنرهای عجیب و غریب شدهبودند باید بساط خود را جمع کنند.
ما داریم آنجایی را که توجه از آموزش و پرورش گرفته میشود، تغییر میدهیم. زمانی این مافیا قدرت دارد که از آموزش و پرورش سلب اختیار شدهبود و سنجش با تست انجام میشد، ولی وقتی که قرار شد سنجش تشریحی باشد، بخشی از کلاسهای کنکوری اگر اصولی باشند و بخواهند واقعاً خدمت آموزشی کنند، مجبور میشوند روش خود را تغییر دهند. اگر هم خانوادهای پول دارد و میخواهد خرج کند، خرج عمق یادگیری فرزندان خود کند و به جای اینکه هنر تست زدن به دانشآموز یاد بدهد، بیاید همان درس رسمی آموزش و پرورش را عمیقتر کند، این هیچ اشکالی ندارد و ما مدافع آن هستیم. فراتر از کتاب آموزش و پرورش قرار نیست سنجشی اتفاق بیفتد. ما تصویب کردیم و بعداً هم روی آن نظارت میکنیم.
ما نمیگوییم که با این مصوبه همه مشکلات علم و عالم حل میشود، ولی یک بخش مهمی از این زخم دیرینه شروع به حل کردن خواهد کرد. البته این را یادتان باشد که این پروسه سه سال هم طول میکشد. ما امسال برای اینکه شک کمتری وارد شود، مقداری از اصلاحات را با پیشنهاد رئیس دولت انجام دادیم و درست هم بود.
آیا واقعاً طی سه سال این مصوبه ادامه پیدا میکند یا دوباره یکسری مصوبات دیگر در سالهای دیگر خواهیم داشت؟! حتماً خاطرتان هست که ما همیشه بحث حذف کنکور را داشتهایم و یکسری مصوبات هم انجام میشده ولی بعد از مدتی کنار گذاشته میشود.
بله، کاملاً درست است. اتفاقاً برخی از این مافیاها جلسهای داشتند و میگفتند همانگونه که مصوبه مجلس را دور زدیم، مصوبه شورای عالی انقلاب فرهنگی را هم دور خواهیم زد! ولی نخواهند توانست این کار را انجام دهند، چون این مصوبه خیلی شفاف و دقیق نوشته شده و اگر و مگر و تبصرههای خنثیکننده مواد در آن نیست. بسیار کار کارشناسی در آن انجام شدهاست و الان هم برای سال دوازدهم باید اجرایی شود. برای سال بعد کلاس یازدهم به آن اضافه میشود، یعنی بچهها میدانند که هم در کلاس یازدهم و هم در کلاس دوازدهم باید درسها را گوش بدهند و درس بخوانند به جای اینکه بروند تست یاد بگیرند. سال بعد از آن کلاس دهم اضافه میشود. این سه سال خیلی مهم است و موجب میشود بچهها دروس عمومی و تخصصی را سرکلاس به معلم گوش دهند، کتابها را دقیق بخوانند و به نظر من این تغییر خیلی دقیقی است.
البته باید توجه داشت نظام آموزش عالی و آموزش و پرورش ما مشکلات زیادی هم دارد و ما هم مشکلات هر دو نظام را نمیتوانیم حل کنیم. کلیدیترین بحثی که به ما انگیزه داد روی این موضوع پافشاری کنیم مسئله تحول آموزش و پرورش است که در شش ساحت دنبال میکنیم. ما از آموزش و پرورش فقط کنکور و ورود به دانشگاه را نخواستهایم، بلکه خیلی از چیزها را بچهها باید یاد بگیرند، ولی معلمها به ما میگفتند بچهها در کلاس به ما دیگر گوش نمیدهند، بلکه عصرها میروند کلاس کنکور برای تست. حال اگر این تحول انجام و این مشکل حل شود که بهتدریج هم حل میشود، برنامههای دیگر هم داریم که خبرهای آن نیز بهتدریج اعلام خواهد شد. اینها یک نظام به هم پیوسته است و بحث سنجش کشور چه آموزش عمومی و چه آموزش تخصصی موضوعی مفصل است که گوشهای از آن هم پیش برود، خوب است.
اگر بخواهید به داوطلبان کنکور ۱۴۰۲ بگویید که این کنکور با کنکور ۱۴۰۱ چه تفاوتهایی دارد، چه میگویید؟
ما فردی را با معدل ۱۲ یا ۱۳ داشتیم که نشان میداد درس نخواندهاست، اما با پول هنگفت کلاس کنکور میرفت، انواع و اقسام هنر تستزنی را یاد میگرفت و در دانشگاههای درجه یک کشور قبول میشد. مهمترین تفاوت الان این است که داوطلبان یادشان باشد ۴۰ درصد از امتیاز ورود دانشگاه آنها قطعی است و این ۴۰ درصد نمره کنکور آنها مربوط به ۱۰ امتحان نهایی سال دوازدهم است که به شکل سراسری برگزار میشود. تفاوت این است که قبلاً این امتیاز قطعی نبود و بچهها اگر نمیخواندند هم ضرری نمیکردند، ولی الان اگر نمره کم بیاورند کاملاً روی آن حساب میشود. بنابراین از اول سال تحصیلی و از مهر ماه عمیق درسها را بخوانند، چون ۴۰ درصد وزن رتبه و امتیاز آنها از همین امتحانات نهایی است.
