اثر مورد معرفی، موضوعی را به میدان بازپژوهی آورده که شناخت زوایای آن، برای محققان تاریخ معاصر ایران ضروری مینماید. حزب توده ایران به مثابه یکی از تشکلهای پرقدمت و پرتأثیر، آثار گستردهای بر سیاست و فرهنگ ایران در سده گذشته داشته است. این کتاب توسط محسن مدیرشانهچی انجام شده و مرکز اسناد انقلاب اسلامی آن را منتشر ساخته است. مؤلف در دیباچه این تحقیق، در باب محتوای آن چنین آورده است:
«حزبتوده ایران، یکی از پرسابقهترین و قدیمیترین احزاب تاریخ معاصر ایران است. فرآیند تثبیت و اوج فعالیتهای این حزب، از چند ویژگی مهم برخوردار است که همواره آن را در کانون توجه پژوهشگران تاریخ معاصر قرار داده است. ایدئولوژی کاملاً غیربومی و وابستگی به ابرقدرت شرق و دفاع از مواضع کشورهای بلوک شرق از اساسیترین ویژگیهای این حزب بوده است. علاوه بر این ویژگیها، تأکید همیشگی حزب توده بر دفاع از ارزشهای ملی و میهنی و رهایی از استبداد و وابستگی، از مسائل بسیار مهم برای مطالعه این جریان قلمداد میشود. بر این اساس حزب توده فراز و فرودهای محسوسی داشته که یقیناً متأتر از ویژگیها و خصلتهای این تشکل بوده است. از سوی دیگر و کم و بیش، اغلب روشنفکران و اندیشمندان ایرانی را نیز طی چند سال، باید به گونهای در ارتباط با این حزب دید. مقصود پیشگامان اندیشهچپ و معلمان یا مربیانی هستند که میراث فکری و سیاسی آنان به حزب توده رسید، تودهایها و نیز فرزندان و پرورشیافتگان در دامان این حزب که برخی با پایداری و تعلق خاطر یا جزمیت و تعصب، تودهای ماندند و بعضی با بریدن و رمیدن یا نواندیشی و استقلال فکر و عمل و خطرکردن و درنوردیدن راههای تازه، از حزب گسستند. طرفه آنکه از آغاز دهه۲۰، یا دومین دوره پیدایش و گسترش احزاب و جمعیتهای سیاسی در ایران، پیدایی حزب توده در مقام تشکل سیاسی شاخص چپ در کشور، خود به تکوین برخی از مهمترین احزاب و گروههای سیاسی نیم قرن اخیر، در دو طیف دیگر تشکلهای سیاسی تاریخ ایران، یعنی جریانهای دینی و مذهبی و گرایشهای ملی و ناسیونالیست یاری داد، چراکه بسیاری از احزاب و جمعیتهای سیاسی متعلق به این دو، به مثابه واکنشی در برابر تبلیغات و فعالیتهای حزب توده به وجود آمدند و گسترش یافتند. صرفنظر از چنین احزاب و تشکلهایی، حتی برخی شبهحزبها یا احزاب دولتی، فصلی و شخصی نیز مشخصاً در مقابله با حزبتوده یا با الگوی این حزب یا به کمک نظریهپردازان سابق تودهای تشکیل شد. از حزب دموکرات ایران در دهه۲۰ تا حزبرستاخیز در دهه۵۰. به تعبیر خود حزب توده، حتی حزببازیها و حزبسازیهای شاه و قوام نیز به تقلید از این جریان صورت گرفت.
براین اساس، مطالعه و بررسی بیش از نیم قرن حیات حزب توده ایران، در مسیر شناخت تاریخ تحزب در ایران به طور خاص و تاریخ سیاسی معاصر ایران به طور عام، ضرورتی انکارناپذیر است. در باب بیشتر احزاب و گروههای سیاسی، اغلب آنچه نوشته شده یا از سوی خود آن احزاب و گروهها و به گونهای ستایشآمیز یا توجیهگر یا از سوی مخالفان آن احزاب و گروهها و به طور کلی مخالفان تحزب و تشکل نگاشته شده و طبعاً دور از حب و بعض نیست، حزب توده ایران نیز مستثنا از این قاعده نبوده است. در این میان انتشار اسنادی که از احزاب و گروههای سیاسی به جای مانده، از جمله اسناد مربوط به حزبتوده، شاید بیش از سایر نوشتهها به شناخت بیطرفانه و منصفانهتر این تشکلها یاری کند، اما اسناد طبعاً اجزا پراکنده و ماده خامی است که به تنهایی شناخت جامعی در اختیار استفادهکنندگان از آنها قرار نمیدهد....»
