هجدهم تیرماه ۱۳۹۶ بود که کمیته میراث جهانی یونسکو در چهل و یکمین نشست خود در کراکوف لهستان، با اجماع اعضا، بخشی از بافت تاریخی شهر یزد را در فهرست میراث جهانی ثبت کرد و با این اتفاق، این بافت به عنوان نخستین پرونده یک شهر تاریخی ایران در فهرست جهانی به ثبت رسید. در همان موقع مسئولان قولها و وعدههای زیادی برای حمایت از این بافت تاریخی دادند، اما هنوز چند ماهی نگذشته بود که بافت تاریخی یزد هم مثل صدها اثر دیگر به دست فراموشی سپرده شد، تا جایی که حالا به جای پیشرفت و آمادگی این منطقه برای میزبانی از گردشگران داخلی و خارجی، درگیر مشکلاتی مانند مرمت بناها و تغییر کاربریها، ایجاد سرویسهای بهداشتی عمومی، تأمین روشنایی و نورپردازیها، جمعآوری زباله و نخالههای رها شده در کوچه پس کوچههایش و معضلات دیگر است. با اینکه طی سالهای اخیر اعتبار خاصی برای نگهداری از بافت تاریخی یزد در نظر گرفته نمیشد، اما در سفر اخیر رئیسجمهور به این استان قرار شده بودجه مناسبی به این بافت اختصاص یابد تا بتواند نیازهایش را مرتفع سازد.
استان یزد ۲ هزار و ۲۷۰ هکتار بافت تاریخی و ۶ هزار و ۵۰۰ اثر تاریخی، فرهنگی و طبیعی دارد که از این تعداد تاکنون، حدود یکهزار و ۹۰۰ اثر در سطح ملی و پنج اثر هم در فهرست میرات جهانی یونسکو به ثبت رسیده است. از میان آثار ثبت شده میتوان به ۲۰۰ هکتار بافت تاریخی یزد، باغهای دولتآباد و پهلوانپور مهریز و قناتهای زارچ و حسنآباد مشیر و دهنوست اشاره کرد که نام این استان را بیش از پیش در جهان پرآوازه کرده است. یزد بعد از ونیز ایتالیا، دومین شهر تاریخی جهان است که بخشی از بافت قدیم آن که ۷۵۰ هکتار وسعت دارد به دلیل ارزش تاریخی در یونسکو ثبت جهانی شده است.
اما در کمال تأسف باید گفت این اثر منحصربهفرد تاریخی و جهانی که نیاز به مراقبت دارد، به خاطر بیتوجهیها و تأمین نشدن بودجه لازم رو به فرسایش و خرابی رفته و در سفر اخیر رئیسجمهور به یزد، یکی از مهمترین درخواستها تأمین اعتبارات برای حفظ این بافت بود.
حمایتها در حد حرف نباشد
با اینکه صنعت گردشگری و پرداختن به زیرشاخههای آن از اولویتهای دولت سیزدهم عنوان شده و در صحبتهای رئیسجمهور و دیگر مسئولان دولتی بارها شنیدهایم این صنعت میتواند جایگزین نفت شود و علاوه بر اشتغالزایی، ارزآوری خوبی هم داشته باشد، اما هنوز اتفاق خاصی در این رابطه نیفتاده.
ناگفته نماند حمایت از میراث تاریخی و فرهنگی کشور در دولتهای قبل هم وجود داشت، اما در حد حرف و وعده و وعید، و دیگر هیچ.
به عنوان مثال وقتی بافت تاریخی یزد به ثبت رسید برنامههای زیادی برای حمایت از آن و جذب گردشگر ارائه شد، اما امروز و بعد از گذشت حدود ۱۴ سال، اعتباراتی که به این بخش تعلق میگیرد آنقدر ناچیز است که نمیتواند کمترین تأثیری در نگهداری آن داشته باشد، چه برسد به انجام کارهای تبلیغاتی و اجرای برنامههای ویژه. در بیخیالی مسئولان همین بس که اعتبار ویژهای که سالها قبل برای حفاظت از این بافت تاریخی در بودجه مصوب شده بود، امسال از ردیف بودجه خارج شده و به این ترتیب این بافت جهانی میماند و حرفها و وعدههای بیعمل.
بافت تاریخی تشنه توجه دولتیها
در سفر آیتالله سیدابراهیم رئیسی، رئیسجمهور به یزد، یکی از درخواستهای مهم مسئولان استانی توجه ویژه دولت به بافت تاریخی یزد بود. در همین رابطه استاندار یزد با بیان اینکه تزریق اعتبارات قطره چکانی برای حفاظت، مرمت و احیای این بافت تاریخی ارزشمند، کارساز نیست، گفت: «یکی از درخواستهای استان از هیئت دولت، اختصاص ردیف اعتباری ویژه برای احیا و مرمت بافت تاریخی یزد بود که اعتبار ۵ میلیارد تومانی که چندین برابر اعتبار فعلی این بافت است، برای استان مورد موافقت قرار گرفت.»
مهران فاطمی بر ضرورت مدیریت یک پارچه بافت تاریخی یزد تأکید کرد و ادامه داد: «باید تلاش کنیم رونق را به بافت تاریخی یزد برگردانیم و درصدد هستیم که اولین منطقه ویژه گردشگری کشور را در یزد ایجاد کنیم. البته این اقدام نیاز به اقدامات کارشناسی، تصویب و در نهایت طی شدن فرآیندهاست که امیدواریم این مطالبه در سفر هیئت دولت به استان یزد مورد توجه قرار گیرد.» با اینکه قرار شده اعتبار خوبی به بافت تاریخی یزد اختصاص یابد، اما آرزو این است که این مصوبه هم مثل مصوبات قبلی بر روی کاغذ نماند و در کمترین زمان عملی شود، چون بافت تاریخی یزد با چالشهای زیادی مواجه است. ایجاد مسیرهای دسترسی مناسب، کفسازی و بدنهسازیها، مرمت بناها و تغییر کاربریها، ایجاد سرویسهای بهداشتی عمومی، تأمین روشنایی و نورپردازیها، جمعآوری زباله و نخالههای رها شده در کوچه پس کوچههای بافت از جمله دردهایی است که بافت تاریخی از آنها رنج برده و هرگز زیبنده یزد نیست با چنین شرایطی میزبان مهمانان و گردشگران خارجی و داخلی باشد.
