کلانشهر تهران با وسعت حدود ۷۰۰ هزار کیلومترمربع، زمانی به واسطه باغات سر به فلک کشیده و فضاهای سبز زبانزده همگان بود. طی چند دهه گذشته باغات و فضاهای سبز پایتخت به دلیل سودجویی، ناکارآمدی مدیریت شهری و ساخت و سازهای بیرویه به برج و ساختمان تبدیل شدهاست. حالا چند وقتی میشود که مدیریت شهری به فکر حفظ باغات افتادهاست؛ نوشداروی بعد از مرگ سهراب! باغات پایتخت یکی پس از دیگری نابود میشود و انواع و اقسام ساختمانها و سازهها با انواع آلودگی صوتی، بصری و فیزیکی جایگزین این میراث سبز میشود. در شهر تهران ۶ هزارو ۱۸۳ ملک مشجر شناسایی شده که شناسنامه حدود ۳ هزارو ۴۲۸ ملک شامل شناسنامه شهرسازی و اکولوژیکی تهیه شدهاست. هر چند این آمار مربوط به چند سال قبل است، اما رئیس شورای پایتخت معتقد است در تهران ۱۲ هزار فضای سبز و باغ شناسایی شده که ۶ هزار مورد نقشه برداری و درختان آن شمرده شده و قرار است برای این باغات شناسنامه صادر شود.
پرونده باغات بارها در شورای شهرپایتخت مورد رسیدگی قرار گرفتهاست، اما همچنان این باغات هستند که به دلیل کوتاهی و ناکارآمدی قوانین و نبود نظارتهای قانونی خشکشده و از بین میروند؛ فقط آثار این باغات و خاطرات آنها را باید در کتابها، عکسها و فیلمهای قدیمی جستوجو کرد. باغهای چند ده هکتاری در نقاط مختلف پایتخت یکی پس از دیگری با تغییر کاربری به مکانهای مسکونی تبدیل شده و میشوند. در دو دهه گذشته در مناطق یک، دو، پنج و چهار بیشترین تعداد باغات از سوی افراد سودجو خشکشده یا به دلیل ضعف قوانین، حکم ساخت و ساز دریافت کردهاند. در همین بازه زمانی مسابقه ساختمانسازی، خیابانسازی و پلسازی در تهران رونق دو چندان داشته به گونهای که بیشترین تعداد باغات و فضاهای سبز با ارزش، پیش چشم حافظان شهر از بین رفتهاست. بسیاری از دستگاه ها، نهادها و ارگانها سایه سنگین سازههای خود را به روی باغات پهن کردهاند، حتی کار را به جایی رساندهاند که مأموران شهرداری هم در بسیاری از موارد حتی اجازه ورود به باغات را ندارند.
با توسعه نامتوازن پایتخت و رونق بیضابطه ساخت و ساز، ارزش اقتصادی زمینها برای ساخت و ساز با لا رفته و مالکان اندک باغات باقیمانده به دلیل نبود بستههای تشویقی چارهای جز فروش یا نابودی این فضاها ندارند. حالا به گفته رئیس شورای اسلامی شهر تهران در پایتخت ۱۲ هزار فضای سبز و باغ شناسایی شده که ۶ هزار مورد از آنها از نزدیک نقشه برداری شده و درختان آن هم شمرده شدهاست.
گویا چند دهه دیگر لازم است تا اندک باغات باقیمانده سرشماری و دارای شناسنامه شوند! به گفته مهدی چمران در صحن شورای شهر، موضوع یک فوریتی تهیه شناسنامه باغات مورد بحث و گفتگو قرار گرفت که البته این شناسنامه سابقا وجود داشته ولی تکمیل نشدهبود، بهرغم اینکه از سال ۹۵ این قضیه مصوب شدهاست. وی گفت: از آنجایی که این موضوع مفصل بود و نیاز به توضیح مشاور طرح داشت، یک فوریت آن رأی نیاورد و قرار شد بعداً به این قضیه سریع رسیدگی شود و آن را دنبال کنیم.
وی در مور بررسی پرونده باغات یادآور شد: حفظ و گسترش فضای سبز مصوبه شورای انقلاب در سال ۵۸ بود که بعد اصلاح شد و چندین سال هم صاحب و متولی نداشت. گاهی وزارت مسکن و گاهی قوه قضائیه در این زمینه تصمیمگیری میکردند که بعد شورای شهر ورود یافت، ولی دیوان عدالت رأی را قبول نداشت.
چمران با تأکید بر اینکه مصوبات باغات برخلاف جنجالها در حال حاضر تغییر نکردهاست، گفت: پس از تغییرات شورای پنجم قانون حفظ باغات که مصوبه مجلس و شورای انقلاب بوده اصلاح شده و قوانین ما در این زمینه کامل بود.
وی گفت: شورای قبلی با اتهاماتی که به ما زدند قانون مربوطه را لغو کردند، اما ما این قانون را تغییر ندادیم و برخلاف جنجالها اقدامی هم صورت نگرفتهاست. رئیس شورای شهر تهران خاطر نشان کرد: با مصوبه جدید بسیاری از شهروندان قیمت زمینشان افت کرده و آمار خشک شدن درختان هم بیشتر شدهاست و به عبارتی مصوبه شورای پنجم سبب از بین رفتن باغات میشود. حالا قاطعتر میتوان نوشت که دیگر از میراث سبز پایتختنشینان خبری نیست و سایه سنگین ساخت و ساز رمقی برای این فضاها باقی نگذاشتهاست. اره و ماشینهای گودبرداری و جرثقلیلهای ساختمانی جای درختان را گرفتهاست تا نفس پایتختنشینان بیشتر به شمارش بیفتد.
گویا باید اولویت حفظ باغات را فقط در مصوبات شورا و اسناد بالا دست جستوجو کرد. دست به دست شدن پرونده باغات کارنامه مسئولان متولی را سیاه کردهاست. این انتظار میرود که اندک باغات باقی مانده با همت شورا و شهرداری حفظ و حراست شود تا نفس شهر و شهروندان تنگتر نشود و نام ماندگاری هم از حافظان آن به یادگار بماند.
