دکتر علی‌اصغر یعقوبی از فعالیت بسیج جامعه پزشکی می‌گوید

رفع مشکلات پزشکی مناطق محروم با حضور پزشکان بسیجی

توسعه دانش‌های جدید به گونه‌ای انکارناپذیر با شیوه‌های جدید نظریه‌پردازی در حوزه دانش‌های علوم اجتماعی توأم است تا جایی که این امر سبب ظهور امواج تازه‌‌ای از تفکر شده و فضا را برای روایت‌های تازه فراهم ساخته است. بسیج جامعه پزشکی در عصر حاضر با تجربیات دوران دفاع مقدس با نسل جدیدی از پزشکان بسیجی مواجه است که تجربیات عینی از دوران جنگ را درک نکرده‌اند اما با حضور در مناطق محروم و خدمت‌رسانی به محرومان امواج تازه‌ای را از روحیه ایثار در جامعه ایجاد کرده‌اند. در گفت‌وگو با دکتر علی‌اصغر یعقوبی بخشی از فعالیت‌ بسیج جامعه پزشکی برای خدمت‌رسانی به محرومان را بررسی‌ کرده‌ایم. پزشکی واژه‌ای که با سلامت اجتماع بشری در تعامل است و بسیج برآیند انسان‌سازی است که با تعالی روح انسان‌ها در ساز و کار است. درباره تعامل سلامت و بسیج توضیح دهید.برای رسیدن به نگاه بسیج و سلامت باید پیشینیه آن را در دوران دفاع مقدس مورد توجه قرار دهیم. در بین قشرها، قشر متخصص کادر بهداشت و درمان بیشترین تأثیر را از لحاظ کمی و کیفی داشتند. آنچه باعث دلگرمی روحی و مداوای جسمی رزمندگان با پشت کردن به دنیا می‌شود روحیه بسیجی بود. زمانی که سخن از روحیه بسیجی به میان می‌آید نمادی تمام عیار از ایثار، فداکاری، اخلاص، اخلاص در عمل، دینداری، ولایت‌مداری و آنچه می‌شود در یک اسطوره بروز یابد باید در یک بسیجی وجود داشته باشد. آنچه به تعریف نهایی بسیجی می‌رسد به منزله الگوی کامل انسان یا انسان کاملی است که روبه سوی خداوند دارد و به سوی تکامل حرکت می‌کند. ارتباط بسیجی و سلامت به حضور بسیجیان در عرصه‌ای است که به صورت تمام عیار بسیجی بودند و اخلاص در آنان وجود داشت و ایثار و فداکاری در آنان نهادینه شده بود و با احساس ضرورت با گذر از موقعیت خود به منطقه‌ای که نیاز بود عازم می‌شدند. باید فعالیت بسیجیان در حوزه سلامت در دوران دفاع مقدس مورد بازکاوی قرار گیرد. فعالیت آنان مبین این است که گروه‌های پزشکی همواره در خطوط مقدم هم حضور داشتند، در دسته‌ها، گروهان‌ها، گردان و… امدادگر، پزشک‌یار و پرستار حضور داشتند. ما در در خطوط‌ مقدم جبهه پست امداد را داشتیم که پزشکان و پرستاران حضور داشتند و کارهای تخصصی‌تر در اورژانس‌های تیپ‌ها، لشکر، اورژانس مادر، بیمارستان صحرایی و بیمارستان‌های عقبه صورت می‌گرفت.با این فرآیند کلیه کادر بهداشت و درمان درگیر سلامت بودند. بسیجیان تمام عیار همواره در صحنه نبرد حضور داشتند و پس از پایان جنگ نیز نیروهای بسیج با روحیه بسیجی انسجام خود را در خدمت‌رسانی در مناطق محروم دنبال کردند.آقای دکتر، آیا می‌توان از بسیجی نسل امروز انتظار داشت به شیوه‌ای در جنگی که پیش‌تر حادث شده و تعاملی که بین پزشک و مجروح در زمان جنگ شکل گرفته در عصر کنونی با آن برآیند نگاه کند. آیا این امر محقق خواهد شد؟محتمل شدن آن اینگونه است که ما در یک دوران گذار از پیش از انقلاب به انقلاب رسیدیم؛ پس از آن دوران دفاع مقدس و در حال حاضر می‌بینیم که تفاوتی در انسانی‌هایی که در هر کدام از این مقاطع حضور داشته‌اند بروز دارد. در این بین، تأثیر محیط و اجتماع بر افراد بسیاری از روابط را تغییر خواهد داد. در دوران دفاع مقدس نیز این گونه نبوده است که صرفاً مذهبی بودن انسان‌ها باعث حضور آنان در جنگ شده باشد. پایبندی به زمینه‌هایی چون نوع‌دوستی، دفاع از وطن و… باعث حضور و ایجاد تغییر در افراد می‌شد. در عصر کنونی نیز در شیوه برخورد با موضوع تغییر ایجاد شده است. انسان فطرتی پاک دارد و این در نسل جوان نیز نهادینه است. بازگشت و پیشینه مذهبی این جوانان زمینه مستعدی دارد اما اینکه بتوان چنین انتظاری را برای شکوفایی روحیه گذشته داشت باید بگویم این چنین است. نمونه عینی آن حضور نسل جدید در مناطق بسیار محروم برای دست‌گیری از محرومان و امدادرسانی به آنان است.بسیجیانی که بدان اشاره می‌کنید روحیاتی را از آن زمان وام گرفته‌اند اما در شرایط دشوار آن زمان قرار نداریم. آیا آموزه‌های دیگری برای طرح این مباحث وجود دارد؟باید دو جنبه مورد توجه قرار گیرد، نخست ایجاد و ترویج روحیه ایثار، هرچند این مهم مورد غفلت قرار گرفته است که نسل جدید با این معنویت مأنوس شود. از همین رو بسیاری از حقایق که باید با زبان هنر بیان می‌شد مورد توجه قرار نگرفته است. عدم توجه متولیان در این حوزه باعث شده است نسل امروز رویکردهای دیگری را جایگزین کند. جنبه دیگر در این بین اینکه از آموزه‌های دینی مرتبط با این روحیات باید وام گرفت. توجه به این دو مکمل فطرتی که در جوانان وجود دارد نهادینه خواهد شد و در مدیریت جامعه بازتاب آن متوجه همه اقشار جامعه خواهد شد.نقش رسانه‌ها را در این بین چگونه ارزیابی می‌کنید؟نقش اصلی را در این بین رسانه‌ها عهده‌دار هستند اما در پرداخت به این موضوعات بیشترین کوتاهی متوجه رسانه ملی است که به‌رغم فراگیری و تأثیرگذاری، به صورت نامناسبی با این مقوله برخورد کرده است آن هم به صورت خاص و تکراری اما از اصل ماجرا نقطه غفلت است. به باور من احساس مسؤولیت به این موضوع بسیار کمرنگ است. برای توجه به این رویکرد باید یک همگرایی رسانه‌ای ایجاد شود تا حقایق دوران دفاع مقدس و ترویج فرهنگ ایثار در جامعه گسترش یابد. این امر باید با یک برآیند علمی و در مقطع زمانی صورت پذیرد.بسیج جامعه پزشکی مقطعی را در دوران دفاع مقدس تجربه کرده است. در مقطع کنونی و با گذار از سال‌های جنگ با امواج تازه‌ای از تفکر مواجه شده است. دامنه گستره این فعالیت‌ها چگونه است؟ما جزئی از کل هستیم. به این باور که در بخش دفاع مقدس اگر بخواهیم به عنوان فرهنگ‌سازی آن را مورد توجه قرار دهیم این جزء قادر به انتقال داشته‌‌های ذهنی خویش نیست. از اهداف ما برای اعزام تیم‌ها، آشنایی نسل جدید فارغ‌التحصیل با وضعیت جامعه، محرومیت، محیط دشواراست که در این آشنایی بخشی از تجربیات جنگ منتقل شود. ما این رویکرد را هر ساله ضمن توجه گسترش می‌دهیم. در این بین حوزه‌های متفاوتی را مورد توجه قرار داده‌ایم.در حوزه فرهنگ، فرهنگ بهداشت و درمان دفاع مقدس را با تدوین آثار مکتوب ترویج می‌دهیم، در حوزه علمی نیز با برگزاری سمینارهای علمی، آموزش‌های کارگاهی و… انجام می‌دهیم اما این تمام خواسته ما را محقق نخواهد کرد. رسیدن به این چشم‌انداز نیازمند همگرایی عمومی است که بتوانیم دستاوردهای دوران دفاع مقدس را ترویج دهیم.محرومیت و مناطق محرومی که جنابعالی بدان اشاره می‌کنید فرسنگ‌ها دور از تهران است. تصور نمی‌کنید مدیریت شما مدیریت متمرکز است و اگر در گستره کشور تقسیم می‌شد خدمات بهتری ارائه می‌دادید؟ ما مدیریت متمرکزی نداریم. آنچه به عنوان سازمان بسیج جامعه پزشکی در مرکز داریم در استان‌ها همین را داریم. در استان‌ها هم سازمان بسیج جامعه پزشکی را داریم. در مرکز، شورای بسیج جامعه پزشکی را داریم که متشکل از افراد حقیقی و حقوقی و نخبگان بسیج جامعه پزشکی هستند. بسیاری از رؤسای دانشگاه‌ها، معاونان وزیر و... در شورای مرکزی حضور دارند که سیاستگذاری را بر عهده دارند. این فرآیند در استان‌ها نیز دنبال می‌شود.آیا در استان‌ها با اختیارات و بودجه مرکز این فرآیندها دنبال می‌شود؟بله. اما سیاست‌گذاری اصلی در شورای مرکزی است که به استان ابلاغ می شود و بر آن اساس بومی‌سازی می‌شود و به کانون‌ها که زیر مجموعه استان هستند ابلاغ می‌شوند. کانون‌های ما در دانشگاه‌های علوم پزشکی و مراکز بیمارستانی مستقر هستند. بسیاری از مواقع ما برنامه‌های اجرایی خود را با پیشنهادی که از استان‌ها به ما می‌شود بررسی و اجرا می‌کنیم.درباره احداث بیمارستان صحرایی توضیح دهید، آیا این بیمارستان‌ها مقطعی هستند؟بله، تعدادی متخصص و فوق متخصص از تهران و استان‌ها به صورت مقطعی اعزام می شوند و بیمارانی که با تشخیص تیم‌های پزشکی عمومی ما نیازمند متخصص بودند در بیمارستان صحرایی که در دسترس خواهد بود مورد مداوا قرار خواهند گرفت.در بیمارستان صحرایی اتاق عمل و امکانات تخصصی مستقر است.در صورتی که بیمار نیازمند مداوای تخصصی‌تر باشد با هماهنگی‌ای که با دانشگاه‌های علوم پزشکی صورت گرفته است، بیمارانی که به بیمارستان‌های شهر اعزام می‌شوند به صورت رایگان مداوا خواهند شد.آقای دکتر اگر بیماری به بیمارستان صحرایی مراجعه کند و با پایان مأموریت بیمارستان صحرایی مواجه شود چه باید بکند. به بیان دیگر تصور نمی‌کنید مقطعی بودن آسیبی برای ارائه خدمات باشد؟برنامه‌ریزی امسال ما برای پوشش خدمات بیشتر به بیماران بوده است. شش بیمارستان سال گذشته، امسال به 16 بیمارستان افزایش یافت و تلاش می‌کنیم در سال آینده 30 بیمارستان صحرایی در مناطق محروم احداث کنیم اما فرآیند مطلوبی که در این بیمارستان‌ها با آن مواجه شدیم مداوای بیمارانی بود که چندین سال این بیماری را با خود کشید‌ه‌اند. خرسندیم که با استقرار کوتاه مدت، بیماری چندین ساله‌شان را مداوا کرده‌ایم. این امکان هم وجود دارد که پس از عزیمت‌ ما بیماری جدیدی ایجاد شود که این امکان برای شهروندان نیز وجود دارد.برای تهیه امکاناتی که در بیمارستان صحرایی موجود است با مشکل مواجه نیستید و اینکه این فراهم شدن در تعامل با وزارت بهداشت صورت می‌گیرد؟اخیراً فرماندهی محترم کل سپاه ابلاغی به بهداری قرارگاه‌ها و مجموعه دانشگاه‌های علوم پزشکی فرموده‌اند که استعداد قرارگاه‌های عملیاتی دوران جنگ مطلوب است و از لحاظ سازه از آن مجموعه بهره‌مند می‌شویم. در بحث نیروی انسانی نیز نیروی انسانی قابل توجهی در بین جامعه پزشکی سازماندهی شده‌اند و در پشتیبانی دارو نیز وزارت بهداشت ودانشگاه همکاری می‌کنند. ما در این ارتباط با وزارت بهداشت تفاهمنامه‌ای داریم.به باور من شما می‌توانید بازوی اجرایی و جست‌وجوگر بسیار مفیدی برای وزارت بهداشت باشید، از این رو که با این فعالیت خواهید توانست به فراگیری یک بیماری و شناختی علمی در این زمینه دست یابید و از دیگر سو نیازهای بهداشتی مثل احداث بیمارستان، درمانگاه و... را شناسایی و به دستگاه‌های اجرایی دولت ارجاع دهید. در این باره توضیح دهید.بله، ما چند رویکرد را دنبال می‌کنیم. بخشی درمانی است که روند آن را بازگو کردم. بخشی بهداشتی و مسائل پیشگیری را دنبال می‌کنیم. ما در تیم‌های اعزامی گروه‌های آموزشی را تدارک دیده‌ایم. آموزش بخشی به صورت مکتوب و بخشی به صورت شفاهی در اجتماع مردم بیان خواهد شد. رفتارهای مخاطره آمیز، آموزش بیماری‌های مشترک انسان و دام و... در این بین بسیار تأثیرگذار بوده است.گروه‌های اعزامی با مواردی که اشاره کردید مواجه بوده است. در برخورد با این بیماری‌ها و جمع‌آوری اطلاعات به وزارت بهداشت گزارش داده‌ایم که وزارت بهداشت نیز در این باره تدبیر کرده است.در مقیاس جهانی بیمارستان صحرایی با این رویکرد استفاده می‌شود؟بیمارستان‌های صحرایی مجهز در کشورهای پیشرفته وجود دارد اما دو نگاه در این بین مهم است؛ نخست اینکه آیا برای رفاه مردم از آن بهره‌مند می‌شوند که قطعاً جایی در جهان وجود ندارد. در کشورهای درگیر جنگ نیز چنین چیزی وجود ندارد که از تجربیات جنگ بخواهند برای مردم خود استفاده کنند.این حضور در زلزله‌ها وحوادث دیده می‌شود. به جرأت بیان می‌کنم که عملکرد و روحیه مجموعه‌ای که ما داریم بسیار متفاوت‌تر است. در زلزله بم مشهود بود که به رغم اینکه ساختار منسجمی نداشتیم در مجموعه‌های کوچک کارایی بالایی داشتیم اما بیمارستان صحرایی که از کشور غربی مستقر بود کارآیی مثبتی نداشت. در زلزله پاکستان هم تیم‌های پزشکی ما حضور داشتند. بیمارستان بسیاری از کشورها حضور داشتند اما کارایی و دلسوزی‌ای که پزشکان و تیم‌های ما داشتند بیمارستان کشورهای پیشرفته نداشتند. اعتقاد مردم، آنان را به بیمارستان‌های ما سوق می‌داد. از این رو ما با صف‌های طویلی از مراجعان مواجه بودیم. بیمارستان‌های صحرایی ما نیازمند تجهیز کمی و کیفی است که نیازمند اعتبارات و توجه خاص خود است.با این توضیح آیا کمیته بحران در بسیج جامعه پزشکی شکل گرفته است از این رو که کشور ما بنا به شرایط و جغرافیای گسترده خود همواره با بحران‌های طبیعی مواجه است؟متولی بحران در امور غیر نظامی که مصوب مجلس شورای اسلامی است، ستاد حوادث غیر مترقبه است. بسیج جامعه پزشکی نیز از اجزای این ستاد است. در صورتی که متولی اعلام نیاز کند حضور خواهیم یافت.آقای دکتر چهارمین کنگره بین‌المللی بهداشت، درمان مدیریت در حوادث و بلایا در آذرماه برگزار خواهد شد درباره این کنگره و اهدافی که دنبال می‌کند، توضیح دهید.چهارمین کنگره بین‌المللی بهداشت، درمان مدیریت در حوادث و بلایا با امتیاز آموزش به همت سازمان بسیج جامعه پزشکی، وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، سازمان هلال احمر و دانشگاه علوم پزشکی ایران، 24 الی 26 آذرماه 1388 در مرکز همایش‌های بین‌المللی رازی برگزار می‌شود.یکی از مهم‌ترین اهداف سازمان بسیج جامعه پزشکی ورود به عرصه‌های علمی پزشکی کشور در بخش تحقیقات، پژوهش و آموزش‌های پزشکی و همچنین توانمندسازی نیروهای تحت پوشش جهت ورود به حوزه مدیریت‌های کلان عرصه بهداشت و درمان به خصوص در مواقع بحران است. با توجه به این مطلب که ایران ششمین کشور بلاخیز دنیاست و از سوی دیگر موقعیت خاص آن به لحاظ قرار گرفتن در منطقه خاورمیانه، مبحث ارتقای مدیریت بحران در بلایا یکی از مباحثی است که در چند سال اخیر توجه خاص به آن شده است. این کنگره با رویکرد ارتقای مباحث مدیریت بحران و درگیر کردن سازمان‌ها و نهادهایی که در ارتباط با بلایا در کشور فعالیت می‌کنند، برگزار می‌شود. به طور کلی، نهادینه کردن مدیریت بحران و ایجاد مدیریت واحد حوادث با هماهنگی درون بخشی و برون بخشی در نظام جامع مدیریت حوادث، ارتقای تخصص مدیران اجرایی در زمینه مباحث نظری، آموزشی و پرورشی، مدیریت بحران با ارائه اطلاعات کافی به مدیران و ارتقای دانش آنها، ارائه طرح‌ها و لوایح و پیشنهاد تصویب قوانین مورد نیاز در مدیریت حوادث و بلایا و اطلاع‌رسانی عمومی و تخصصی در پیشگیری و مقابله با حوادث، انتقال تجربیات و نقد و بررسی عملکرد سیستم مدیریت بحران کشور در حوادث و بحران‌های ملی و... از اهداف کنگره چهارم هستند. عناوین محوری کنگره امسال متشکل از پنج کمیته مدیریت درمان، امداد و نجات، بهداشت و توانبخشی خواهد بود.تاریخ اعلام شده 30/7/88 بوده ولی با این وجود محدودیت زیادی برای ارسال کنندگان مقالات قائل نشده‌ایم و متقاضیان می‌توانند مقالات خود را به آدرس www.basijmed.com ارسال کنند. ثبت نام در کنگره فقط از طریق اینترنت صورت می‌گیرد.