جوانآنلاین: حسن روحانی دقایقی پس از خروج آمریکا از برجام، در مقابل دوربینهای رسانه ملی قرار گرفت و از تصمیم ایران برای آینده برجام خبر داد. خبر روحانی مهم بود. او گفت ایران فعلا در برجام میماند، البته مشروط. حسن روحانی این خبر را اینگونه تشریح کرد: «از این لحظه توافق برجام میان ایران و پنج کشور است؛ از این لحظه 1+5، یک را از دست داده است و در این شرایط ما باید منتظر آن باشیم که 6 کشور بزرگ جهان نسبت به این توافق چگونه عمل خواهند کرد.» روحانی در واقع با این اظهارات ماندن ایران در برجام را به تصمیم نهایی اروپاییها برای همکاری با ایران منوط کرد ولی از این هم سخن گفت که این تصمیم باید در زمان کوتاهی گرفته شود. رئیسجمهوری ایران تنها چند هفته به اروپاییها فرصت داد به پای میز مذاکره بیایند و تضمین دهند که خواستههای ایران را تامین کنند. حالا اما با گذشت چند هفته یاد شده از سوی حسن روحانی ظاهرا اروپاییها تصمیم خود را گرفتهاند، خبرهایی آمده که آنها میخواهند بستهای را در سفر حسن روحانی به اتریش به وی ارائه کنند و این مهمترین دستور کار روحانی در سفر به اروپا خواهد بود، بستهای که قاعدتا تا زمان مذاکره و تصمیم نهایی محرمانه خواهد بود.
«فرهیختگان» به همین بهانه تلاش کرده اخبار یا تحلیلی درخصوص محتوای بسته پیشنهادی اروپا به حسن روحانی بهدست بیاورد. به همین منظور به سراغ دیاکو حسینی عضو و پژوهشگر مرکز بررسیهای استراتژیک ریاستجمهوری رفتیم، کسی که پیش از این در گفتوگو با «فرهیختگان» درخصوص ماجرای ماندن یا خروج دونالد ترامپ از برجام و نهایتا چگونگی این اقدام، پیشبینی قریب به واقعیتی را ارائه داده بود.
دیاکو حسینی اینبار و در مورد بسته پیشنهادی به ایران اگر چه میگوید باید منتظر بود و امروز نمیتوان اظهارنظر دقیقی دراین باره کرد، اما تصریح میکند که اروپاییها از حساسیتها و مطالبات ایران بهخوبی اطلاع دارند و میدانند که با یک بسته پیشنهادی ضعیف بهطور طبیعی نمیتوانند رضایت ایران را جلب کنند.
او درباره محتملترین محتوای بسته پیشنهادی اروپا چنین میگوید: «میتوان حدس زد که ممکن است در این بسته با تضمینهای مرتبط با ادامه فروش نفت ایران به اروپا یا وامهای بلندمدت با بهره کم که اروپا برای جبران خسارت پروژههای خروج آمریکا از برجام به ایران میدهد، باشد.» او اگر چه در مورد یکی از خواستههای مهم ایران یعنی تضمین فروش نفت میگوید که این پیشنهاد احتمالا ارائه خواهد شد اما اظهارنظری در مورد دیگر خواسته مهم ایران یعنی ماجرای همکاریهای بانکی و سوئیفت ندارد که درصورت وقوع، گزارهای منفی در مورد بسته پیشنهادی اروپا به ایران خواهد بود. ماجرای وامها هم پیشبینی قابل تاملی است که باید منتظر بود و دید که چقدر امکان تحقق خواهد داشت.
بهرغم فشارهای آمریکا، دیپلماسی ایران فعال است
در همین راستا، دیاکو حسینی، پژوهشگر ارشد مرکز بررسیهای استراتژیک ریاست جمهوری، در گفتوگو با «فرهیختگان» سفر دکتر روحانی به سوئیس و اتریش را با توجه به موقعیت کنونی مهم ارزیابی کرد و گفت: «این سفر از چند جهت اهمیت دارد؛ اهمیت اول این مساله جنبه نمادین این سفر در روابط دیپلماتیک ایران است. با توجه به اینکه آمریکاییها تلاش کردند ایران را از داشتن روابط سالم با کشورهای دنیا محروم کنند، در عمل سفر رئیسجمهور به به دو کشور مهم اروپایی میتواند به معنای پویایی و فعالی دیپلماسی ایران باشد. به عبارتی نشان میدهد که خروج آمریکا از برجام تاثیری بر اراده ایران برای داشتن روابط خوب با غرب منهای آمریکا نداشته است، از این جهت پیام خیلی خوبی را به دنیا مخابره میکند. از طرف دیگر این پیام اروپا را هم به جهان ارسال میکند که بهرغم فشارهایی که امروز آمریکا به ایران از طرفی و کشورهای اروپایی برای قطع ارتباط با ایران وارد میکند، اروپاییها میزبان رئیسجمهوری ایران هستند و این خود میتواند نشاندهنده اراده اروپا به ادامه روابط با ایران در رابطه با برجام و حتی فراتر از برجام باشد. از این جهت در همین چارچوب و با توجه به وضعیت دشوار کنونی میتواند هم برای ایران و هم برای اروپا یک نقطه قوت محسوب شود. ضمن اینکه فارغ از نتیجهای که از این سفر حاصل میشود، نفس این سفر هم برای شرکتهای اروپایی و هم برای شرکتهای ایرانی امیدبخش است و این سفر برای بازارهای مشترک ایران و اتحادیه اروپا اهمیت دارد.»
وی افزود: «مسالهای که تا به امروز مشخص و معلوم شده، این است که هم ایران و هم اتحادیه اروپا اراده زیادی برای ادامه برجام دارند. این اراده از دو طرف نشان داده شده است و حالا باید ببینیم اروپاییها در عمل چه مقدار میتوانند تضمینهای لازم و راضیکننده را به ایران بدهند، ولی در کل به نظر میرسد در شرایط فعلی به لحاظ سیاسی برجام بدون آمریکا کاملا ممکن است و به لحاظ اقتصادی با همه سختیهایی که میتواند داشته باشد، ولی باز هم میتوانیم به مخرج مشترکی با اروپا یا در رابطه با نحوه نگه داشتن برجام برسیم.»
محتوای احتمالی بسته پیشنهادی اروپا؛ از تضمین فروش نفت تا وامهای کمبهره
حسینی درخصوص محتوای بسته پیشنهادی اروپاییها نیز اگرچه معتقد بود باید تا زمان ارائه آن منتظر ماند، ولی تصریح کرد: «آنچه مشخص است این است که اروپاییها از حساسیتها و مطالبات ایران به خوبی اطلاع دارند و میدانند با یک بسته پیشنهادی ضعیف بهطور طبیعی نمیتوانند رضایت ایران را جلب کنند. از این جهت فکر میکنم درخصوص این بسته پیشنهادی اگر قرار است با حضور آقای روحانی صحبت شود، باید از نگاه رئیسجمهور خیلی کاملتر و قانعکنندهتر باشد.»
تحلیلگر ارشد مرکز بررسیهای استراتژیک ریاستجمهوری، محتملترین محتوای بسته پیشنهادی اروپا را چنین شرح داد: «میتوان حدس زد که ممکن است در رابطه با تضمینهای مرتبط با ادامه فروش نفت ایران به اروپا یا وامهای بلندمدت با بهره کم که اروپا برای جبران خسارت پروژههای خروج آمریکا از برجام به ایران بدهد و مواردی از این قبیل احتمالا محتوای بسته پیشنهادی اروپاییها را تشکیل خواهد داد. به هرحال از آنجایی که محتوای این بسته را هنوز اروپاییها اعلام نکردهاند، باید درخصوص جزئیات بیشتر، منتظر باشیم.»
ترامپ به دنبال برهم زدن نظم بینالمللی است
به نظر این تحلیلگر ارشد مسائل استراتژیک، نابود کردن برجام، تنها هدف رئیسجمهور آمریکا در خروج از برجام نبود و ترامپ با خروج از توافق هستهای با ایران به دنبال نابود کردن نظم بینالمللی بود که میتوانست برجامهای دیگری را نه در رابطه با ایران، بلکه در رابطه با بقیه کشورها و بقیه اختلافات بینالمللی رقم بزند، یعنی آقای ترامپ با این خروج تلاش کرد اصل و بنیان توافقات بینالمللی را تضعیف کند و ادامه همکاری ایران و اروپا در رابطه با برجام و فراتر از برجام میتواند در نقطه مقابل این فشار آمریکا موثر باشد و برای نگه داشتن نظم بینالمللی و به عبارت بهتر اصلاح این نقض بینالمللی در مواردی که اختلافات گوناگونی که بین کشورها وجود دارد، برای ایجاد یک ساختار جدید میتواند کمک کند؛ ساختار جدیدی که آمریکا در آن مشارکت ندارد.»
دیاکو حسینی در ادامه افزود: «به نظرم ادامه رابطه ایران با اروپا نهفقط در رابطه با برجام و فراتر از آن، برای حفظ امنیت و صلح در رابطه با منطقه ما و فراتر از منطقه ما اهمیت خیلی زیادی دارد. اگر ما برجام را از دست بدهیم، ممکن است همه فرصتها را از دست بدهیم و عملا هم اروپا را به یک دردسر بیندازیم و هم اینکه باعث شویم حداقل بخشی از کشورهای اروپایی به سمت آمریکا متمایل شوند و این موضوع برای ما هم خوب نیست.»
چرخش از شرکتهای بزرگ به سمت شرکتهای نوپا و پرظرفیت
این پژوهشگر ارشد مرکز بررسیهای استراتژیک ریاستجمهوری در ادامه گفتوگویش با «فرهیختگان» با اشاره به خروج برخی از شرکتهای اروپایی از ایران همزمان با خروج آمریکا از برجام و اشاره دکتر ظریف به سهامداران آمریکایی شرکتهای اروپایی نیز تصریح کرد: «همه شرکتهای اروپایی این وضعیت را ندارند، البته بخش عمدهای از شرکتهای بزرگ اروپایی شرکتهای چندملیتی محسوب میشوند که ممکن است اعضای هیاتمدیره آنها، آمریکایی باشند یا آنها سهام و بازارهایی در آمریکا داشته باشند که معاملهشان با ایران میتواند آن بازارهای بزرگتر و پرزورتر را به خطر بیندازد، ولی واقعیت این است که همه شرکتهای اروپایی به این شکل نیستند. شرکتهای نوپا با ظرفیت خیلی بالا در اروپا وجود دارند که ممکن است بخش اعظمی از آینده اقتصادی کشورهای اروپایی را شکل بدهند. ما میتوانیم با آنها کار کنیم و اتفاقا در زیرسازی اقتصاد این شرکتها با آنها همکاری داشته و در شکل دادن به آینده این شرکتها نقش ایفا کنیم.»
اروپا نمیتواند شرکتهای بزرگ را وادار به همکاری با ایران کند
حسینی افزود: «ضمن اینکه دولتهای اروپایی با وجود اینکه نمیتوانند به لحاظ قانونی شرکتهای بزرگی چون توتال، پژو و... را وادار به همکاری با ایران کنند، ولی میتوانند مشوقهایی را برای شرکتهای کوچکتر قرار دهند که بتوانند با ایران با سهولت بیشتری کار کنند. دوم اینکه دولتهای اروپایی هم این اختیار را دارند که از طریق مکانیسمهای مختلف بانکی و مالی، تسهیلاتی را برای ایران قائل شوند که تا حدی جبرانکننده خروج آمریکا از برجام باشد.»
اراده اروپا باتوجه به محدودیتهایش شاخص قضاوت قرار گیرد
این پژوهشگر ارشد مسائل استراتژیک در ادامه تاکید کرد: «به نظر من معیار و شاخص اصلی برای ما درخصوص قضاوت اروپا باید اراده اروپا در حفظ برجام باشد. اراده اروپا با توجه به محدودیتهای اروپا، باید قضاوت باشد؛ یعنی باید ببینیم واقعا اتحادیه اروپا و دولتهای اروپایی به لحاظ قانونی چه کارهایی را نمیتوانند انجام دهند و چه کارهایی را میتوانند انجام دهند. اگر آن کارهایی را که میتوانند انجام دهند، واقعا به عمل برسانند این به معنای آن است که اراده لازم را دارند. پس اگر نتوانند جلوی شرکتهای بزرگ اروپایی را در خروج از ایران بگیرند، نشان از عدم اراده آنان به حفظ برجام نیست.»
وی در ادامه افزود: «طرفهای اروپایی بهعنوان مثال باید تضمینهایی برای ورود شرکتهای کوچک و متوسط اروپایی به ایران بدهند و تسهیلات لازم برای آنها و وارد شدن به بازار ایران را فراهم کنند. یا تسهیلات بانکی و مالی برای ایران در نظر بگیرند که بتواند با آنها کار کنند، مثل وامهای بلندمدت کمبهره که کاملا برای اروپا مقدور است، یا در رابطه با مسائل سیاسی اقداماتی مانند تلاش برای مختل کردن تحریمهای یکجانبه آمریکا علیه ایران یا تضمین کتبی مبنیبر عدم همراهی با آمریکا در فشارهای سیاسی علیه ایران به ما بدهند. همینطور در احتمال برخورد نظامی آمریکا و ایران تضمین بیطرفی کامل به ما بدهند و از طرف دیگر از رسیدن آمریکا به اهدافش جلوگیری کنند. همه اینها شکلها و درجات مختلفی از همکاری اروپا با یران است که کاملا برای آنها مقدور است.»
سفری برای سنجش ادامه همکاری با اروپا براساس احترام و منافع متقابل
دیاکو حسینی در نهایت تاکید کرد که منافع سفر رئیسجمهور به سوئیس و اتریش را میتوان تنها در چارچوب توافق هستهای تفسیر نکرد و افزود: «من فکر میکنم یکی از دلایل سفر آقای روحانی به این دو کشور اروپایی، سنجیدن همین مساله است که آیا ممکن است ما با اروپا در مورد موضوعاتی که شامل نگرانیهای مشترک ماست، براساس احترام متقابل و درک منافع مشترک متقابل قدم برداریم و بتوانیم باعث یا مانع خلافکاریهایی که دولت آمریکا این روزها در سراسر جهان انجام میدهد، شویم. سنجیدن این مساله یکی از دلایلی است که این سفر را شکل داده یا میتواند در این سفر مورد بررسی قرار بگیرد.»
