فرزين ماندگار
بازار كتاب و نشر طي روزهاي اخير شاهد تازهترين رمان محمدرضا بايرامي با عنوان «باد و كاه» بود؛ اثري كه انتشارات نيستان آن را منتشر كرده است.
بايرامي كه پيش از اين با نگارش رمان «لم يزرع» در سال ۱۳۹۵ برگزيده جايزه ادبي جلال آلاحمد شده بود، در اين رمان به سبك آثار متأخر خود به سراغ يك نوجوان براي پيشبرد داستان خود رفته و از زبان او روايتش را تعريف ميكند.
«باد و كاه» داستاني را در روزهاي پاياني منجر به پيروزي انقلاب اسلامي و در يكي از روستاهاي شمال غرب ايران بازگو ميكند. نوجوان قهرمان داستان به همراه خانواده مشغول دروي محصولات است كه ناگهان خبردار ميشود برادر بزرگترش كه در شهر به سربازي مشغول بوده به روستا بازگشته و در واقع از خدمت فرار كرده است. اين اتفاق سرآغاز ماجراهايي است كه در داستان رخ ميدهد. بنا بر اعلام ناشر توصيفهاي او از پاييز روستا و فصل خرمن و نيز به كار بردن ظريف اصطلاحات و عبارتهاي محلي آذري كه در كار درو و خرمن به كار برده ميشود از رمان او يك اثر بلند فولكلور و در عين حال يك تريلر داستاني با حال و هواي انقلاب اسلامي خلق كرده است؛ اثري كه مخاطب آن هم ميتواند نوجوان ايراني خواهان متن داستاني جذاب باشد، هم علاقهمندان پيگير به داستانهايي كه كشف و نگاه تازهاي به انقلاب اسلامي دارند و هم علاقهمندان به داستان فولكلور.
«باد و كاه» از جمله معدود آثاري است كه اين روزها در ادبيات ايران در قالب مركزگريز و خارج از پايتخت و با محوريت يك روستا نوشته ميشود؛ روستايي كه رفتهرفته هويت خود را در ساختار اجتماعي و شهري ايران از دست داده است. از سوي ديگر اثر جديد بايرامي پس از مدتها قلم زدن در حال و هواي جنگ و از اين منظر نيز يك طبعآزمايي تازه به شمار ميرود. اين رمان در ۲۲۴ صفحه و با قيمت ۱۸۰۰۰ تومان منتشر شده است.
«سينما لالهزار» به بازار كتاب رسيد اثر تازه ديگر بازار نشر و كتاب به مجموعه داستان «سينما لالهزار» نوشته نويد حميدي اختصاص دارد كه توسط انتشارات آزمون يار پويا منتشر و راهي بازار شده است. نويد حميدي نويسنده اين كتاب در گفتوگو با مهر با بيان اينكه اين كتاب هفت داستان كوتاه با نامهاي شب يلدا، جاده، جشن تولد، بچههاي عباس آقا، آينههاي خردشده، سينما لالهزار و ساحل ارغواني را در بر ميگيرد، ميگويد: داستان «شب يلدا» نمونه بارز فضاسازي در اين مجموعه است. از جمله ويژگيهاي مشترك داستانهاي اين كتاب، مكان رخ دادن آنهاست. بيشتر داستانها در شهر جريان دارند؛ در خيابان، لالهزار، در صفهاي طولاني زمان جنگ، در بهشتزهرا و در مكانهاي جمعي.
اين كتاب بهتازگي با ۱۲۴ صفحه، شمارگان هزار نسخه و قيمت ۸ هزار تومان منتشر شده است.
اولين علمي- تخيليهاي ايرانياما مهرداد مراد و نويد فرخي در يادداشتي كه تهيه اطلاعات و تنظيم و تدوينش را به صورت مشترك انجام دادهاند به نقد و بررسي رمان ايراني «ملاقات با شانا» پرداختهاند كه در ژانر علمي-تخيلي قرار ميگيرد. بررسي اين رمان به دليل ژانر مطرح شده، مستلزم بررسي ادبيات علمي-تخيلي در جهان و ايران ميشود. به همين دليل پيش از پرداختن به رمان مذكور، اين مفهوم در نوشتار پيش رو مورد بررسي قرار گرفته است.
اين دو نويسنده در بخشي از يادداشت خود آوردهاند: ردپاي اولين رمانهاي علمي-تخيلي ايراني به سال ۱۳۰۱ و پس از آن برميگردد. افسانههاي «طي زمان» اثر موسي نثري همداني و «رستم در قرن بيست دوم» اثر صنعتيزاده كرماني جزو متقدمان اين عرصه ادبي به حساب ميآيند. رمان معاصر «ملاقات با شانا» اثر آقاي نيما قليزادگان، نويسنده و مستندساز سينما، كه يكي دو سال پيش توسط انتشارات آرادمان به چاپ رسيد بيترديد اثري در ژانر علمي-تخيلي به شمار ميآيد كه به سراغ آينده بشريت رفته و به موضوع شبيهسازي انسان پرداخته است. در فصل اول داستان، نقشه راه اثر مشخص شده است. هرچند نويسنده جلوتر به پيچ و خمها ميافزايد، اما با مطرح شدن توليد انساني به طريقي غير از حالت عادي خود، دغدغه نگراني از آينده پيشرفت علم و آينده بشريت به سرعت خود را نشان ميدهد؛ سوژهاي كه علمي-تخيلينويسان از دههها پيش به سراغش رفتند و از حيث سوژه مشابه آن را در بين آثار خارجي مطرح كم نديدهايم. با اين حال نويسنده تلاش ميكند با ايجاد مضموني منحصر به فرد خودش از كليشه بودن فاصله بگيرد و نگراني آيندگان را از آينده بشريت برجسته سازد.
اين يادداشت در ادامه ميافزايد: مضمونمحور بودن در لابهلاي ديالوگهاي مختلف اثر نيز خود را نشان ميدهد و نويسنده تلاش دارد تا خواننده را به فكر فرو ببرد. با وجود اين تلاش، به دليل حجم كم داستان، بسياري مسائل در مورد شانا، سازمان و اطرافيان و اهدافشان از منظر شخصيت و فضا به حد كفايت پردازش نشدهاند و ظرفيت پيرنگ داستان چيزي بيش از ۱۲۲ صفحه بوده است. اغراق نيست حتي اگر اين را اضافه كنم كه شانا و دنيايي كه در آن حضور دارد، ظرفيت رخ دادن حوادثي ديگر را نيز خواهند داشت كه در جلدهاي ديگري ميتواند ادامه يابد. نثر داستان ساده، كوتاه، مقطع و با كلمات مناسب بوده كه از ويژگيهاي ضروري براي يك داستان علمي–تخيلي خوب است و اثر از اين جهت خوشخوان به حساب ميآيد. از منظر علمي نيز نيما قليزادگان در اين برهوت آثار داخلي علمي-تخيلي كار قابل قبولي انجام داده و پيشرفتهاي علمي آينده را به خوبي در داستان تلفيق كرده است؛ به گونهاي كه عناصر علمي نه به داستان ضميمه شده به نظر ميرسند و نه تعدادشان كم است. انتخاب اسامي شانا، رامونا، لي لي، رادين و... به داستان نشسته و نويسنده با تفكر اسامي را انتخاب كرده كه قابل تقدير است. سخن آخر اينكه داستانهاي علمي-تخيلي ممكن است باعث وعدههاي دروغين و نااميدي شوند اما به قول برتون مايه شرمندگي خواهد بود اگر فرصت رؤياپردازي را از خودمان دريغ كنيم.
يك ربعِ قرن جنگاما «يك ربعِ قرن جنگ» عنوان كتابي است كه در آن به راهكار امريكا براي سلطه بر جهان در سالهاي 1990 تا 2016 پرداخته شده است. اين كتاب به قلم David North به تازگي و در سال 2018 در 580 صفحه به زبان آلماني منتشر شده و انتظار ميرود به زودي در ايران به فارسي ترجمه و راهي بازار شود. ايالات متحده امريكا از آغاز جنگ اول خليج فارس در سالهاي 1991- 1990 تا سال 2016، براي يك چهارم قرن در جنگ بوده است. هرچند امريكاييها، اهداف واقعي مداخلات خود را در خاورميانه، آسياي مركزي و آفريقا با استفاده از كلمات كليدي مانند «دفاع از حقوق بشر» و «جنگ عليه تروريسم» پنهان ميكنند، اما در واقع آنها براي تسلط بر جهان ميجنگند. بر اساس درك ماركسيستي از تناقضات امريكا و تجزيه و تحليل امپرياليسم جهاني، مقالاتي در اين كتاب جمعآوري شدهاند كه مداخلات نظامي و بحرانهاي ژئوپولتيكي قرن اخير را، نه تنها به عنوان يك سري حوادث جداگانه، بلكه به عنوان يك فرآيند تاريخي جامعتر نشان ميدهند.
