مهران ابراهیمیان
اوضاع صندوقهاي بازنشستگي آنقدر خراب است كه تا چند سال آينده يا بايد 40هزار ميليارد توماني كه اكنون به آن كمك ميشود دو برابر شود يا سن بازنشستگي بالا برود و حقوقها و خدمات آنها كاهش یابد يا شايد هر دو!
چندي پيش در سفري كاملاً اقتصادي به زنجان به طور اتفاقي از مركز نگهداري سالمنداني بازديد كردم كه در آن افرادی زندگي ميكردند كه اميد به زندگيشان بالا رفته بود و از نقاشي تا شعر خواني را برايم به نمايش گذاشتند. آنها را آيينهاي از آينده خود ميديدم كه با افزايش سن ممكن است چگونه در ادامه زندگي در چنين مسيري بيفتم؛ سالمنداني كه برخي از آنها خود را فراموش كردهاند و برخي ديگر اطرافيانشان آنها را فراموش كردهاند. در آنجا بيش از همه با سه نفر همذاتپنداري كردم. يكي پيرمرد بلندقامت و عضو اسبق تيم ملي بسكتبال بود و دو ديگري شاعراني بودند كه حسرت گذشته را در قالب شعر بروز ميدادند. اين افراد در اداره اين مركز نگهداري هم مشاركت داشتند. اما هر چه از اين ديدار و بازديد گذشت اخبار و اظهار نظرات مسئولان آن صحنهها را از يادم نبرد، زيرا اكنون با نگراني به آينده سالمندي همسن و سالانم مينگرم. به گفته نيلي مشاور رئيسجمهور يكي از شش چالش بزرگ اقتصادي صندوقهاي بازنشستگي هستند! طي چند دهه گذشته با اتخاذ سياستهايي مانند خصوصيسازي، دخالت دولتها در تعيين مديريت صندوقهاي بازنشستگي و استقراض از آنها و اعطاي شركتهاي زيان ده به جاي بدهي به آنها و... باعث شدهايم اين صندوقها به جاي تأمين آتيه كارمندان و كارگران به دغدغهاي براي آنها تبديل شوند، به نحوي كه در سال 1384 حدود هزار و 500 ميليارد تومان منابع در بودجه عمومي براي پرداخت به بازنشستگان منظور ميشد و امروز و در سال 1396 اين ميزان به بيش از 40 هزار ميليارد تومان رسيده است.
دكتر مسعود نيلي در اين باره معتقد است، اين رقم تا چند سال ديگر به 80 هزار ميليارد تومان و بيشتر افزايش خواهد يافت.
اين مبالغ اعطايي براي حداقل حقوقهايي است كه به بازنشستگان ارائه ميشود. از همين رو است كه بازنشستگان و كارمندان ديروز از هم اكنون نبايد به فكر با «زن نشسته» ( اصطلاحي كه بازنشستگان به مزاح از آن استفاده ميكنند) باشند.
بازنشستگان به جاي استراحت به فكر كار هستند و آمارها نشان ميدهد 15/21 درصد از سالمندان در سال ۹۰ (آخرين سرشماري رسمي كشور) در فعاليتهاي اقتصادي مشاركت داشتهاند يا خواهان مشاركت هستند. ميزان مشاركت اقتصادي سالمندان در سال ۹۰ در مناطق شهري و روستايي به ترتيب 35/13 و 37/31 درصد بوده است. نرخ مشاركت اقتصادي مردان ۶۵ ساله و بيشتر تقريباً هفت برابر زنان در اين گروه سني است.
صندوقهاي ورشكسته!
طبق اطلاعات موجود در صندوق بازنشستگي كشوري، در حالي كه به ازاي هر بازنشسته بايد شش نفر شاغل وجود داشته باشد، اين نسبت الان حدود 9/0 است!هم اكنون بيش از 22 صندوق بازنشستگي در كشور فعال هستند كه تقريباً همه اوضاع نامناسبي دارند. بهترين وضعيت را سازمان تأمين اجتماعي دارد كه البته با عدد 5/4 در وضعيت بحراني است. صندوق بازنشستگي بانكها چيزي حدود 6/1 نفر است و صندوق صنعت نفت نيزوضعيتي تقريباً مشابه دارد. در صندوق بازنشستگي فولاد وضع از همه بدتر است در اين صندوق ٧٦ هزار مستمريبگير وجود دارد و فقط ١١ هزار نفر بيمه شده! اين اعداد به خوبي نشان ميدهد چرا دولت در پي برداشتها و فشارهايي كه به صندوقها در سالهاي گذشته وارد كرده اكنون سالانه بيش از 40 هزار ميليارد تومان يارانه ميدهد! اين در حالي است كه اگر بيانضباطيهاي دولتها نبود شايد امروز هم صندوقهاي بازنشستگي وضعيت بهتري داشتند و هم مراكز سالمندي با خدمات بهتر و مناسبتري به پدران و مادران ما خدمات بهتري ارائه ميدادند و هم هزينه 40 هزار ميليارد توماني تخصيصي به اين صندوقها صرف فعاليتهاي عمراني و توسعهاي ميشد!
سونامي سالمندان
رئيس هيئت مديره مركز نگهداري سالمندان «باغ مهرباني» در گفتوگو با «جوان» در اين باره ميگويد: اگر چه جوانان بيكار به عنوان يك سوي بازار كار از اهميت بالايي برخوردار هستند اما سوي ديگر آن نيز روزگار كهنسالي است كه متأسفانه با بحرانهاي صندوق بازنشستگي همين الان هم قادر به پوشش نيازهاي سالمندان نيستند.
ابراهيم جميلي فعال اقتصادي با بيان اينكه متأسفانه انفجار جمعيت ( baby boom) در هر مقطعي دچار معضل شده واز شير خشك، دبستان تا دانشگاه و اكنون بازار كار كشور را با گرفتاريهاي جدي مواجه كرده است، ميافزايد: كوتاهيهاي مديريتي و نگاه كوتاه مدت مسئولان به بحرانها باعث شده سونامي عظيم كهنسالي جمعيت و نبود خدمات لازم براي اين قشر از جامعه را ناديده بگيرند، چنانچه اكنون بسياري از سالمندان در محيطهاي نامناسب در انتظار مرگ هستند. رئيس هيئت مديره مؤسسه خيريه فرزانگان سالمند زنجان گفت: بايد از هماكنون به فكر مراكز خدمات سالمندان بود و بهترين روش اطلاعرساني به جامعه خيريني است كه ميتوانند براي فراهم كردن شرايط مناسب براي كهنسالان اقدام كنند. طبق اطلاعات موجود بسياري از برنامههاي حمايتي براي سالمندان در صندوقهاي بزرگ كمرنگ و محو شده است.
كمكها به صندوقهاي بازنشستگي دوامدار نيست!
وي با بيان اينكه هم اكنون راهاندازي مركز باغ مهرباني براي زنان را در برنامه خود و همراهان خيرش دارد، در عين حال افزود: اينكه هماكنون سالانه بيش از 40 هزار ميليارد تومان به اين صندوقها كمك ميشود، دوام دار نيست زيرا درآمدهاي نفتي ما و فرآوردههاي آن دوام دار نيست.
وي با اشاره به بودجه تخصيصي استانها در مقابل بودجه مصوب در سال گذشته گفت: بايد به موازات ايجاد دغدغه براي اشتغال كار جوانان به فكر سالمندان بود و حل اين بحران نيز با مديريت دولتي امكانپذير نيست.
وي با بيان اينكه تجربه خوبي در راهاندازي مركز نگهداري سالمندان در «باغ مهرباني» داشتهايم، گفت: از هم اكنون بايد با كمك خيران و انساندوستان به فكر تأسيس خانههاي سالمندان باشيم و مديريت آن را به خودشان بسپاريم.
ابراهيم جميلي با بيان اينكه گفته ميشود تا دو دهه ديگر ميزان اعتبار تخصيص يافته به صندوقهاي بازنشستگي بايد به 80 هزار ميليارد تومان افزايش يابد، گفت: تجربهاي كه ما در باغ مهرباني داشتهايم و با مديريت بخش خصوصي اين مركز را راهاندازي و ساماندهي كردهايم مشخص ميشود كه با سرانه كمتري از قبل كه دولتها براي هر فرد پيشبيني ميكنند، ميتوان خدمات بهتري به بازنشستگان ارائه داد، به شرط آنكه مردم را در اداره و مديريت آنها دخيل كرد. وي گفت: بحران صندوقهاي بازنشستگي حاصل دخالت دولت و اعمال مديريت دولتي در بنگاههاي اقتصادي زيرمجموعه اين صندوقها و استقراض دولتي از اين صندوقهاست.
بر اساس شنيدهها برخي از شركتهايي كه به اين صندوقهاي بازنشستگي واگذار شدهاند بعد از چند سال زيانده شدهاند و اين نشان ميدهد بحران در بخش مديريت است.
پيري در جهان، اقتصاد را تغيير ميدهد
هفتهنامه اكونوميست در گزارشي چندي پيش نوشت: در قرن بيستم جمعيت جهان دو بار دوبرابر شد. در قرن فعلي به خاطر كاهش شديد نرخ تولد در بيشتر جهان، حتي يك بار هم دوبرابر نخواهد شد اما تعداد افراد بالاي ۶۵ سال در 25 سال آينده دوبرابر خواهد شد. اين تغيير در ساختار جمعيت به بزرگي تغييرات گذشته نيست، اما آنقدر بزرگ است كه اقتصاد جهان را دگرگون كند.
به عبارت بهتر سالمندي در جهان مشكلي جدي است اما با توجه به ويژگيهاي جمعيتي كشور و آينده مبهم بازار انرژي به نظر ميرسد معضل جهاني سالمندي در كشور ما در سالهاي آينده همان طور كه نمودار زیر نشان ميدهد در دو دهه بعدي به شدت اقتصاد ايران را گرفتار خواهد كرد، زيرا سالمندي در كشورهاي ثروتمند ممكن است با افزايش كارايي و هوشمندسازي و تكنولوژي و استفاده از روباتها جبران شود و با استفاده از عنصر كارايي يا جبران نيروي كار از آفريقا و آسيا خود را در سطح رفاه بالا نگه دارند اما در كشور ما با رويه فعلي...؟!
طبق آمار ارائه شده تا سال ۲۰۳۵، بيش از ۱/۱بيليون نفر (۱۳درصد جمعيت) بالاي ۶۵سال خواهند بود. اين نتيجه طبيعي پايين آمدن نرخ تولد است كه باعث كاهش رشد در جمعيت شده است، يعني بهطور نسبي افراد كمتري جوان هستند. نسبت افراد سالمند به افراد كارمند به سرعت افزايش خواهد يافت.
در سال ۲۰۱۲ براي هر ۱۰۰ نفر آدم بين ۲۵ تا ۶۴ سال، ۱۶ نفر بالاي ۶۵ سال بودند (تقريباً همان ميزان سال ۱۹۸۰). سازمان ملل پيشبيني ميكند كه تا سال ۲۰۳۵ اين رقم به ۲۶ نفر برسد.
علم اقتصاد ميگويد كه هر چه درصد افراد سالمند بالاتر باشد، رشد كمتر خواهد بود و به خاطر آنكه افراد سالمند مجبور هستند از ثروت خود استفاده كنند، پسانداز كمتر، هر چند برخي از استثنائات اين موضوع را رد كرده است. در عين حال نميتوان انكار كرد كه ساختار جمعيت بر اقتصاد از سه راه تأثير ميگذارد؛ تغيير در تعداد كارمندان، تغيير در رشد كارايي و تغيير در پسانداز كه متأسفانه هر سه مورد آن در كشور ما رخ داده، لذا بايد بيش از پيش به اين موضوع توجه داشت.
با سلام . باید صندوق های بازنشستگی تجمیع شود . 
