مطرح شدن نفس جوانگرايي در ساختار اجرايي كشور نكتهاي ارزشمند است، به گونهاي كه رهبر معظم انقلاب اسلامي نيز در مقاطع مختلف به اين نكته اشاره كردهاند كه بايد به جوانان اطمينان شده و در مناصب مختلف از آنان استفاده شود.
تقابل ژن خوب و خصوصیات کارگزاران نظام اسلامی
با اين حال آنچه هماكنون مايه نگراني است، حضور گسترده آقازادگان در مناصب مديريتي است. اين مسئله منجر به مطرح شدن بحث ژن خوب در شبكههاي اجتماعي شده است، به گونهاي كه روزي نيست كه يكي از مصاديق اين مسئله در افكار عمومي افشا نشده باشد. حال سؤال اينجاست در چنين شرايطي و با توجه به ضرورت روي كار آمدن نسل مديران جديد، خصوصيات اين مدير بايد چگونه باشد. آيا حضور آقازادگان در مناصب اجرايي ميتواند تضمينكننده سلامت دستگاه اجرايي باشد يا بايد نسل جديدي از مديران با خصوصيات انقلابي روي كار آيند.
مديران بايد داراي چه ويژگيهايي باشند
منظور از مسئولان و كارگزاران، هيئت حاكمه، مقامات و مأموران اداري است. هيئت حاكمه همان مقامات سياسياي هستند كه اصول سياست و خطمشي عمومي دولت را طرح و تعيين ميكنند و مأموران اداري افرادي هستند كه اصول و خطمشي عمومي دولت را به اجرا درميآورند.
در يك جامعه ديني كارگزاري و پذيرش مسئوليت، بايد با مكانيسم جامعه ديني تناسب نهادي و ساختاري داشته باشد. كارگزاري در سيستم حكومت ديني از مكانيسم ويژهاي برخوردار است و كاملاً صبغه ديني دارد و نميتواند مانند سيستمهاي بشري معطوف به مقولههايي همچون قدرت، سود و لذت باشد بلكه ساختار كارگزاري ديني معطوف به ارزشها و سنن الهي و بايدها و نبايدهاي اخلاقي، حقوقي، اجتماعي و سياسي است كه به لحاظ محتوا، آن را از سيستمهاي كارگزاري بشري كاملاً متمايز و جدا ميسازد. بدين صورت كارگزار نظام ديني، اجراي عملياتي انديشههاي الهي در حق جامعه و حكومت است و در راستاي ارزشهاي ديني و به مرحله عينيت رساندن آنهاست. در عمل اجتماعي و انجام وظيفه، كارگزار باید به بخش اعلا و قلمرو كليدي حاكميت، يعني محور توحيد و ولايت بنگرد و اعمال خود را در حوزه مدیریتی با توجه به اين حوزه گزينش كند.
از اينرو كارگزاران نظام ديني همچون كارگزاران الهي هستند كه رشد عقلاني و معرفتي جامعه را سبب ميشوند و ايجاد و حفظ امنيت اجتماعي و تأمين معيشت و اقتصاد و رفاه جامعه و در نتيجه ايجاد رشد زمينه جامعه انساني تا بينهايت را فراهم ميسازند.
مدیریت در نظام ديني حركتي الهي و معنوي است كه از طريق آن، زمينه پيدايش مدينه فاضله مهيا ميشود. با توجه به تفاوتهاي جوهري نظام ديني با نظامهاي سودمحور، كارگزاري در نظام ديني، مقوله ابزاري است، يعني ابزار تحقق عدالت و معنويت و نوعي امانتداري است، زيرا مردم حاكميت بر خود را به امانت به او ميسپرند و به همين جهت امري معطوف به خدمت است و طبيعتاً كارگزار بايد شايستهترين باشد.
مسئولان در انديشه و بيانات امام خميني(ره) با مصاديقي نظير خدمتگزاران و كارگزاران نظام خود را نمايان ميسازند. بنيانگذار جمهوري اسلامي ايران معتقد بودند كارگزاران بايد از ويژگيهاي اخلاقي برجستهاي برخوردار باشند و در فعاليتهاي خويش به خداوند، فرامين او و مصالح مردم توجه كنند تا بتوانند رضايت خدا و بندههاي او را كسب نمايند. براي دستيابي به اين مهم، در مكتب و انديشه امام خميني(ره)، كارگزاران و مسئولان بايد داراي معيارهايي باشند.
نزديكي مسئولان با مردم و مردمي بودن آنها
يكي از ويژگيهاي مسئولان، مردمي بودن و رفاقت آنها با مردم است. امام خميني (ره) در اين زمينه معتقد بودند مسئولان در هر مقام و منصبي كه هستند، بايد با مردم رابطه نزديك و صميمي داشته باشند و به تعبير ايشان «رفيق» مردم باشند. چنين خصلتي از ويژگيهاي كارگزاران و مسئولان در زمان معصومين(ع) بوده و همواره مورد توجه ايشان قرار داشته است. ايشان در جايي ميفرمايند: «ايران همين است كه ميبينيد. نخستوزيرش، وزير خارجهاش، رئيسجمهورش، رئيس مجلسش، همه يك مردم عادي هستند و با مردم رفيق هستند. بايد با مردم آشنا شد.»
احترام به آراي عمومي
به اعتقاد امام راحل، آراي عمومي و نظريات شهروندان بايد مورد احترام همگان باشد و مسئولان وظيفه دارند تا به آراي عمومي احترام بگذارند و حق ندارند برخلاف ميل و خواسته مردم عمل كنند، زيرا مردم ولينعمتان جامعه اسلامي محسوب ميشوند. ايشان ميفرمايند: «زمامداران مردم بايد ضوابط اسلامي را در جامعه و در همه سطوح به دقت رعايت نمايند و حتي پاسدار آن باشند. دقيقاً بايد به آراي عمومي در همه جا، احترام بگذارند.»
مشورت با مردم در امور جاري مملكت
به اعتقاد امام خميني(ره)، در حكومت اسلامي نيز تكيه بر رأي مردم حائز اهميت است و مسئولان بايد در همين راستا، با رعايت موازين شرعي و قانوني، تابع خواستههاي ملت باشند و در اين مسير براي انجام دادن بهتر كارها، بايد با مردم مشورت كنند و از نظريات آنها آگاه شوند. ايشان در اين خصوص ميفرمايند: «در اين حكومت به طور قطع بايد زمامداران امور، دائماً با نمايندگان ملت در تصميمگيريها مشورت كنند و اگر نمايندگان موافقت نكنند، نميتوانند به تنهايي تصميمگيرنده باشند.»
خدمتگزاري و خدمت كردن به شهروندان
از ديدگاه امام خميني(ره) خدمتگزاري وظيفه مسئولان است، زيرا معتقدند حكومت و دولت از براي مردم است و به وسيله بودجه ملت پا برجاست، بنابراين مسئولان بايد سعي كنند تا حوائج و نيازهاي مردم را رفع نمايند و وظيفه اصلي آنها خدمت كردن به خلق خداست. ايشان در اين خصوص ميفرمايند: «دولت مال مردم است،بودجه مملكت از جيب مردم است، شما نوكر مردم هستيد، دولتها خدمتگزار مردمند.» البته ايشان معتقدند خدمتگزاري زمينههاي ايجاد پايگاه ملي براي مسئولان را فراهم ميكند و همين امر تسهيلكننده فعاليتهاي آنها محسوب ميشود، زيرا مردم همراه و پشتيبان آنها هستند.
رعايت موازين شرعي و معيارهاي ديني در كارها
به تعبير رهبر كبير انقلاب اسلامي، رعايت موازين شرعي و ديني يكي از معيارهاي مهم در جامعه اسلامي است كه بايد مدنظر مسئولان قرار گيرد و در خدمتگزاري خويش، به اين اصول پايبند باشند و از آنها تخطي نكنند: «ما معيارها را بايد معيارهاي الهي قرار بدهيم و پيروزي و شكست [را] هم در همان ميدان الهي تشخيص بدهيم.» رعايت معيارها و موازين الهي و شرعي توسط كارگزاران سبب سعادت و تعالي نظام سياسي و مردم ميشود، بنابراين امام راحل بر اين اصل تأكيد بسيار داشتند.
همچنين يكي ديگر از ويژگيهايي كه امام خميني(ره) براي مسئولان و كارگزاران در نظام اسلامي بسيار تأكيد كردهاند، رعايت عدالت و امانت از سوي كارگزاران است. اين دو قانون مهم اسلامي (حفظ امانت و عدالت در حكومت) زيربناي يك جامعه سالم انساني است و هيچ جامعهاي خواه مادي يا الهي بدون اجراي اين دو اصل سامان نمييابد. امام خميني(ره) در رابطه با رعايت امانت و عدالت از سوي كارگزاران ميفرمايند: «پاسداري از عدالت اين است كه پاسدار، خودش داراي عدالت باشد تا بتواند پاسداري از عدالت كند. اگر گروهي در جامعه داراي عدالت نباشند و همانطور كه دستگاه سابق، دستگاه تعدي، ظلم و تجاوز به مردم بود، اين گروه هر كسي كه باشد تا آن اندازه كه دستش ميرسد، همان كارهاي رژيم سابق را ميكند، اين گروه نميتوانند پاسدار عدالت باشند.»
موارد ذكر شده تنها برخي از خصوصياتي است كه بنا به تصريح بيانات امام راحل و همچنين مقام معظم رهبري بايد در مورد كارگزاران نظام صدق كند، حالا با چنين مواردي روشن است كه آيا آقازادگان ميتوانند چنين خصوصياتي را مطرح كنند؟
منابع: سایت برهان و صحیفه امام خمینی(ره)
