مهران ابراهيميان
تحليل وضعيت بازار كار در سه ماهه نخست سال جاري، كاملاً مؤيد ناكارآمدي برنامههاي گذشته است، به نحوي كه از يك طرف براساس آخرين نتايج اعلام شده از سوي مركز آمار 6/11 ميليون نفر كارگر در بخش خدمات مشغول هستند و از سوي ديگر 41 درصد كل شاغلان بيش از 49 ساعت در هفته كار ميكنند. اين در حالي است كه بر اساس آخرين پژوهشها هر فرد مشغول در دستگاههاي دولتي تنها 22 دقيقه كار مفيد دارد.
آمارهاي اعلامي حاكي از افزايش ۱۶۳ هزار و ۵۷۵ نفري جمعيت بيكار دارد؛ در عين حال ۴۱ درصد از كل شاغلان كشور، به طور معمول بيش از ۴۹ ساعت در هفته كار ميكنند كه اين موضوع نشان ميدهد هزينهها بر دريافتيهاي افراد پيشي گرفته و بهرغم كارايي پايين افراد در اقتصاد و بازدهي پايين، حضور فيزيكي افراد بيش از حد استاندارد بوده است و اين افراد اصطلاحاً از «زندگي اجتماعي» خود ميگذرند و اوقات خود را در ادارات تلف ميكنند تا تراز هزينههاي خود را با درآمدشان فراهم نمايند.
نتايج طرح آمارگيري نيروي كار بهار 96 سهم شاغلان بالاي 15 سال با ساعات كار معمول ۴۹ ساعت و بيشتر را نشان ميدهد كه 9/40 درصد شاغلان كل كشور به طور معمول بيش از ۴۹ ساعت در هفته كار ميكنند؛ بنابراين سهم زيادي از شاغلان بيشتر از ميزان استاندارد در هفته كار ميكنند.
اين در حالي است كه سهم اين شاغلان با ساعت كار معمول، ۴۹ ساعت و بيشتر در پايان سال گذشته 4/38 درصد بود كه نشان دهنده افزايش سهم اين تعداد از شاغلان، در بهار ۹۶ نسبت به سال ۹۵ است. اين آمار افزايش نياز افراد به كار را نشان ميدهد!
تحليل اين شاخص بازار كار نشان ميدهد به تفكيك جنسيتي نيز 4/46 درصد مردان شاغل و 1/16 درصد زنان شاغل با ساعت كار معمول ۴۹ ساعت و بيشتر در هفته مشغول كار هستند.
اما نگاهي تحليلي به آمار نيروي كار كه اخيراً از سوي مركز آمار ايران براي بهار امسال 6/12 درصد اعلام شد، حاكي از آن است كه جمعيت افراد بيكار در سن كار (۱۰ ساله و بيشتر) از ۳ ميليون و ۲۰۳ هزار و ۳۹۸ نفر در پايان سال ۹۵ به ۳ ميليون و ۳۶۶ هزار و ۹۷۳ نفر در بهار ۹۶ افزايش يافته، به عبارتي در سه ماهه نخست امسال ۱۶۳ هزار و ۵۷۵ نفر به جمعيت بيكار كشور افزوده شدهاند.
در عين حال در جامعه آماري ۱۵ ساله و بيشتر ۳ ميليون و ۳۶۳ هزار و ۷۰۵ نفر بيكار هستند كه ۸۶۷ هزار و ۱۵۴ نفر در «جمعيت ۱۵ تا ۲۴ سال» و يك ميليون و ۸۸۲ هزار و ۷۵۵ نفر در «جمعيت ۱۵ تا ۲۹ سال» قرار دارند.
اما اين نرخ در بين جمعيت جوان ۱۵ تا ۲۴ سال كشور با رشد يك درصدي نسبت به بهار سال گذشته و 7/0 درصدي نسبت به زمستان ۹۵ به 8/28 درصد رسيد كه سهم بيكاري بانوان در اين سن بيش از مردان است.
علاوه بر اين بررسي وضعيت بازار كار بين جمعيت ۱۵ تا ۲۹ سال حاكي از آن است كه 4/26 درصد از جمعيت فعال در اين سن بيكار هستند و تعداد بيكاري زنان در اين دامنه سني نسبت به مردان در اين سن بيشتر است.
روند تغييرات نرخ بيكاري «جوانان ۱۵ تا ۲۹ ساله» نشان ميدهد كه اين ميزان در بهار امسال نسبت به بهار سال گذشته 5/1 درصد و نسبت به فصل زمستان ۹۵ نيز 9/0 درصد رشد داشته است.
در مقابل افزايش شاخصهاي نرخ بيكاري در كل كشور، اما نرخ مشاركت اقتصادي نيز به عنوان يك شاخص مثبت در اقتصاد از 4/39 درصد در سال ۹۵ به 6/40 درصد در بهار امسال رسيده است.
اما خروجي شاخصها و آمارهاي مذكور از نيروي كار حاكي از آن است كه به جمعيت فعال اقتصادي(نرخ مشاركت) در بهار امسال ۸۸۳ هزار و ۸۷۸ نفر اضافه شده و از ۲۵ ميليون و ۷۹۱ هزار و ۴۵۰ نفر در پايان سال گذشته به ۲۶ ميليون و ۶۷۵ هزار نفر رسيده است.
11/6 ميليون كارگر ايراني خدماتچي هستند
گزارش رسمي مركز آمار حاكي از آن است كه در بازار كار، خدمات سهمي نزديك به ۵۰ درصد بازار كار را دارد و در ميان جامعه شاغلان، حدود ۱۱ ميليون و ۵۹۷ هزار و ۶۹۱ نفر شغل خدماتي دارند. اگر چه حركت جوامع توسعه يافته به سوي بازارهاي خدماتي امري طبيعي به نظر ميرسد اما در كشوري مانند ما كه روند توليد ارزش افزوده بيش از همه از مسير نفت عبور ميكند، اين آمار اشتغال در بخش خدمات به معناي هزينهكرد ثروت نفت و فرآوردههاي هيدرو كربوري و سركار گذاشتن افراد است.
بنا بر نتايج طرح آمارگيري نيروي كار بهار 96، سهم اشتغال در بخش كشاورزي در بهار 96 حدود 7/18 درصد يعني حدود 4 ميليون و 359هزار و 545 نفر و سهم اشتغال در بخش صنعت در بهار96 حدود 5/31 درصد يعني حدود 7 ميليون و 342هزار و 413نفر بوده است. اما بخش خدمات اين بار هم بيشترين سهم را در ميان شاغلان داشته است. سهم بخش خدمات در بهار 96 حدود 8/49 درصد يعني حدود 11ميليون و 597 هزار و 691 نفر بوده و سهم اشتغال ناقص نيز در اين بازه زماني حدود 2/10 درصد بوده است.
