گفت‌و‌گوي «جوان» با کارگردان مستند

مخاطب «تشییع بزرگ» تصاوير ناب خواهد دید

جواد محرمي

تشييع بزرگ عنوان مستندي به کارگرداني مصطفي فتاحي با موضوع تشييع پيکر بنيانگذار فقيد انقلاب اسلامي، امام خميني(ره) است؛ تشييعي که از آن به عنوان بزرگ‌ترين تشييع پيکر تاريخ ياد مي‌شود. جمعيت ميليوني که به اين منظور در بهشت زهرا حاضر شدند و اتفاقاتي که در جريان تشييع و خاکسپاري پيکر بزرگ‌ترين رهبر قرن رقم خورد به خودي خود سوژه‌اي جذاب است. آن رويداد عظيم باعث شده جواني را که آن زمان تنها دو سال سن داشته پس از نزديک به 28‌سال به صرافت ساخت يک مستند بيندازد. گفت‌و‌گوي «جوان» با اين مستندساز جوان پيش‌روي شماست.

کدام ويژگي سبب شد ماجراي تشييع پيکر امام خميني(ره) پس از گذشت نزديک به دو دهه از آن واقعه، دستمايه يک مستند قرار گيرد؟

پدر من خلبان يکي از بالگردهايي بود که آن زمان پيکر امام را براي خاکسپاري انتقال مي‌داد، ايشان هميشه خاطرات نابي درباره اتفاقات آن روزها تعريف مي‌کنند، ناگفته‌هايي که به نظرم براي ثبت در تاريخ مي‌توانست جالب و بااهميت باشد، براي همين فکر کردم تا اين عزيزان در قيد حيات هستند خاطرات آنها را در قالب يک فيلم مستند ثبت و ضبط کنم. مستند تشييع بزرگ در واقع روايت بزرگ‌ترين تشييع پيکر تاريخ از زبان خلبان‌هايي است که هدايت بالگردها را براي انتقال پيکر امام خميني(ره) به بهشت زهرا بر عهده داشتند. شايد بدانيد که پيکر حضرت امام براي خاکسپاري به دليل ازدحام جمعيت و شور و حالي که در مردم وجود داشت با موانعي مواجه شد که نقش بالگردها را در اين زمينه برجسته کرد، طوري که مجبور شدند پيکر امام را از اين طريق به بيابان‌هاي اطراف انتقال دهند و دوباره آن را به محل خاکسپاري برگردانند؛ پروسه‌اي که در نوع خود جذاب و دلهره‌آور روايت شده است.

مستند تشييع بزرگ چه ويژگي‌هايي نسبت به آثار مشابه دارد؟

ما از تصاوير آرشيوي ناب و ديده نشده در اين مستند استفاده و سعي کرده‌ايم تصاوير را در قالب قصه‌اي جذاب و البته قدري دلهره‌آور ارائه دهيم، در واقع ما مستندي مصاحبه‌محور ساخته‌ايم که در آن از تصاوير آرشيوي زيادي استفاده شده و تقريباً روي نيمي از آن نريشن قرار داده‌ايم.

احتمالاً خاطرات محور اصلي مستند را تشکيل مي‌دهد؟

بله تا حدودي مي‌توان گفت بار بخش عمده‌اي از کار را خاطره‌گويي خلبان‌ها به دوش مي‌کشند. آنها ديده‌هاي خود را از آن واقعه بازگو مي‌کنند، آن زمان بنا به روايتي 43 بالگرد و بنا به روايتي ديگر نزديک به 70 بالگرد برنامه تشييع پيکر را پوشش دادند بدون اينکه با برج مراقبت آزادي ارتباط داشته باشند، ظاهراً پروازها بدون هماهنگي با برج مراقبت انجام مي‌شده و جالب است که هيچ حادثه ناگواري هم اتفاق نمي‌افتد.

به مستندهاي ديگري که در اين ارتباط ساخته شده هم رجوع داشتيد؟

در اين ارتباط دو مستند بلند را که يکي کار شهيد سيدمرتضي آويني بود، ديدم و البته از برخي تصاوير آنها نيز در مستند خودم استفاده کردم.

تشييع بزرگ از سوي چه مرکزي ساخته شده؟

شبکه تلويزيوني افق اين مستند را تهيه کرده است.

آيا قرار است صرفاً در همين شبکه روي آنتن برود؟

خير. رايزني‌هايي صورت گرفته که مستند در ايام ارتحال از شبکه يک روي آنتن برود، اما هنوز قطعي نيست، ولي پخش آن در شبکه مستند و افق در اين ايام قطعي شده است.

آيا در طول ساخت اين مستند با موانع و مشکلاتي هم مواجه بوديد؟

بله. يکي از مشکلاتي که با آن مواجه بوديم اين مسئله بود که ما قصد داشتيم با برخي از شخصيت‌ها و افرادي که آن زمان در کانون ماجرا بودند از جمله آقايان ناطق‌نوري و سيدحسن خميني نيز مصاحبه کنيم، اما متأسفانه نتوانستيم با اين بزرگواران ارتباط بگيريم.