نویسنده: دكتر سيد نعمتالله عبدالرحيمزاده
رجب طيب اردوغان، رئيسجمهور تركيه اين روزها سرگرم سفرهاي خارجي است. او در سفر اول دو هفته قبل به روسيه رفت تا در شهر سوچي با ولاديمير پوتين، رئيسجمهور روسيه، ديدار كند و حالا كه گرد سفر به چين و ديدار با شي جين پينگ، رئيسجمهور چين در حاشيه نشست كمربند اقتصادي كشورهاي جاده ابريشم پاك نشده، راهي واشنگتن شده تا با دونالد ترامپ، رئيسجمهور امريكا ديدار و مذاكره كند. اين حجم متراكم زماني براي سفرهاي خارجي يك رئيسجمهور آن هم به سه كشور روسيه، چين و امريكا قابل توجه است و اگر خط سير هر سه سفر در نظر گرفته شود بايد گفت كه اين خط به واشنگتن ختم ميشود و اردوغان برنامه كاري خود را در اين سفرها به گونهاي تنظيم كرده كه نتيجه نهايي را در كاخ سفيد امريكا و در ديدار با ترامپ بگيرد. در واقع، او در سفر يك سال پيش خود به امريكا تجربه تلخي داشت چرا كه جداي از استقبال بسيار سرد، ديداري هم با باراك اوباما، رئيسجمهور سابق امريكا نداشت تا دست كم بتواند با او در مورد مسائل مورد اختلاف بحثي داشته باشد.
حالا اردوغان نميخواهد چنان تجربهاي داشته باشد و اميدوار است با ترامپ روندي متفاوت با اوباما را تجربه كند. اين تجربه قبل از هر چيزي منوط به تفاهمي است كه او اميد به دستيابي به آن در ديدار با ترامپ دارد. اولين مسئله براي اردوغان جنبه سياسي و بيش از هر چيز مصرف داخلي دارد كه عبارت است از استرداد محمد فتحالله گولن به تركيه. اردوغان و همراهانش در دولت و حزب حاكم عدالت و توسعه از كودتاي نافرجام سال گذشته ميلادي به اين سو همواره گولن را متهم به رهبري و هدايت آن كودتا كردهاند و اصرار داشتند امريكا بايد او را به تركيه استرداد كند. گولن با انكار داشتن نقشي در آن كودتا گفته كه حاضر است از حكم استرداد صادره از امريكا پيروي كند اما دولت امريكا تا حالا حاضر به صدور اين حكم نشده و تمام درخواستها و پيامهاي دولت تركيه را هم ناديده گرفته با اين ادعا كه آنكارا نتوانسته مدركي دال بر نقش گولن در آن كودتا ارائه كند.
بكير بوزداغ، وزير دادگستري تركيه درست قبل از اين سفر اردوغان به واشنگتن مدارك جديدي به امريكا فرستاده تا اردوغان دليلي براي تكرار درخواستش در ديدار با ترامپ داشته باشد و مولود چاووشاوغلو، وزير خارجه تركيه هم با انتشار مقالهاي در نشريه امريكايي فارين پاليسي هم مدعي شده كه گولن از مقر استقرار خود در ايالت پنسيلوانيا استفاده ميكند تا شبكه به زعم وي تروريستي گولنيستها را رهبري كند و ترامپ او را براي اجراي عدالت به تركيه مسترد كند. با وجود اين تمهيدات، به نظر نميرسد اردوغان در اين كار توفيقي داشته باشد چرا كه استفاده از مهرهاي مثل گولن در تركيه و خارج از آن براي امريكا اهميتي بسيار بيشتر از اين دارد كه او را به اين راحتي از دست بدهد. شكي نيست كه واشنگتن با حمايت از گولن، وجود او و شبكهاش را در راستاي منافع مداخلهجويانه خود در جهان اسلام ميداند و به همين جهت هم اعتنايي به درخواست مكرر استرداد او از سوي اردوغان نميكند.
مسئله دوم به كردهاي سوريه مربوط ميشود و حمايتي كه امريكا با وجود مخالفت شديد اردوغان از آنها ميكند. شايد اردوغان فكرش را نميكرد كه مداخلهجويياش در سوريه به تقويت كردهاي اين كشور و بازوي نظامي آنها مشهور به يگانهاي مدافع خلق، شود اما مسير تحولات سوريه به جايي رسيده كه چه دولت قبلي اوباما و چه دولت فعلي ترامپ قصد حفظ و حتي تقويت اين بازوي نظامي در جنگ با داعش را دارد. هفته گذشته بود كه امريكا نخستين محموله تسليحاتي نيمه سنگين و سنگين خود را به اين يگانها داد و حالا اردوغان ميخواهد در ديدار با ترامپ هم جلوي ارسال بيشتر اين تسليحات را بگيرد و هم اينكه او را متقاعد كند كه در جنگ با داعش توجه به ارتش تركيه و متحدان سوريهاي آن داشته باشد. او دو روز قبل از سفرش گفت كه ترامپ گرفتار مشاورههاي غلط از سوي كساني است كه از دولت اوباما باقي ماندهاند و سعي ميكند تا در ديدارش با ترامپ به او ثابت كند كه در سوريه «هيچ نيازي به شبهنظاميان كرد مدافع خلق ندارد.» معلوم نيست كه منظور اردوغان از مشاورههاي غلط چيست و او چه كساني را در نظر دارد اما اين نكته روشن است كه ترامپ در مسائل نظامي كار را به طور كامل به دست ژنرالهاي خود داده و آنها هم هيچ توجهي به پيشنهادهاي اردوغان ندارند. در هر صورت، اردوغان طي اين دو سه هفته اخير تمام تلاش خود را كرده تا مقدمات لازم را براي سفر خود به واشنگتن فراهم كرده باشد و برگهاي روسي يا چيني را رو كرده تا ترامپ بر سر دو مسئله اصلياش امتيازي به او بدهد اما نه شخصيت ترامپ و نه شرايط به گونهاي است كه او بتواند كمترين امتيازي را در اين دو مسئله به دست بياورد. شايد اين سفر او دست كم در ظاهر امر و تشريفات و تعارفات سياسي مثل سفر سال قبل او نباشد اما نميتواند به لحاظ واقعيت امر و دستاورد سياسي تفاوت چنداني با آن داشته باشد.
