دونالد ترامپ در جريان كارزار تبليغاتي به طور مستمر عليه توافق هستهاي ايران با گروه 1+5 يا همان برجام ميگفت و با توصيف آن به «بدترين توافق»، اعلام كرده بود كه نخستين اولويت كارياش بعد از رفتن به كاخ سفيد لغو برجام خواهد بود. كسي در آن موقع به اين حرفهاي او اعتنايي نميكرد چون احتمال پيروزياش آن قدر نبود تا احساس خطري براي برجام بشود. پيروزي غيرمنتظره ترامپ در انتخابات هشتم نوامبر همه محاسبات در مورد آينده رياست جمهوري امريكا را به هم زد و البته برجام هم از اين اتفاق مصون نماند و آن حرفهاي تند ترامپ عليه برجام، سرنوشت اين توافق را در ابهام فرو برد. تحليلها و تفسيرها در مورد آينده برجام در اين روزها به همين جهت جدي شدهاند و حالا نوبت به وزراي خارجه اتحاديه اروپا رسيده كه در نشست بروكسل حمايت قاطع خود را از برجام در بيانيهاي اعلام كنند و از اجراي كامل آن بگويند. اين بيانيه دستكم تكليف برجام را از سوي اروپاييها تعيين ميكند، علاوه بر اينكه نوعي خط و نشان كشيدن براي ترامپ و تهديدهاي قبلي او عليه برجام است، اما باز جاي اين مسئله باقي ميماند كه برجام در چالشهاي اتحاديه اروپا با ترامپ چه وزن و اهميتي دارد تا بتوان حمايت آنها از برجام را جدي گرفت.
اول از هر چيز بايد توجه داشت كه وزراي خارجه اتحاديه اروپا روزهاي يكشنبه و دوشنبه در بروكسل جمع شدند تا وضعيت رابطه اتحاديه اروپا با امريكا را بعد از پيروزي ترامپ بررسي كنند. بنابراين، موضوع نشست آنها بسيار گستردهتر از برجام بود چرا كه پيروزي ترامپ با شعارهاي تبليغاتياش چالشها و مسائل متعددي را در روابط اتحاديه اروپا با امريكا به وجود آورده و باعث شده وزراي خارجه اتحاديه اروپا احساس كنند بايد براي رسيدن به موضع واحدي در برابر ترامپ اين نشست را برگزار كنند. نزديكي احتمالي در روابط امريكا با روسيه و لغو يا كاهش قابلتوجه تحريمها عليه مسكو از سوي ترامپ، آينده ناتو و سخنان ترامپ عليه آن تا حد فروپاشي ناتو، مخالفت ترامپ با پيمان تجارت آزاد بين امريكا و اتحاديه اروپا و مسئله پذيرش مهاجران و سياست رسمي ضدمهاجرت ترامپ از جمله مسائل مهمي هستند كه وزراي خارجه اتحاديه اروپا نگرانيهاي جدي در مورد آنها دارند جداي از اينكه در برخي از اين مسائل مثل مهاجرت، نظر و موضعي واحد در بين آنها ديده نميشود. با يك نگاه اجمالي هم ميتوان فهميد كه برجام در مقايسه با اين مسائل از اولويتهاي اساسي اتحاديه اروپا نيست چرا كه برجام مثل آنها در حد اولويت اقتصادي يا امنيتي اتحاديه اروپا نيست تا حساسيت بالايي داشته باشد و بتواند نقش تعيين كنندهاي بر روابط اتحاديه اروپا با امريكا بعد از ورود ترامپ به كاخ سفيد داشته باشد. با توجه به اين نكته است كه پرسش جدي در مورد بيانيه وزراي خارجه اتحاديه اروپا و اعلام حمايت قاطع آنها از برجام پيش ميآيد مبني بر اينكه چرا با وجود اولويتهاي اساسي اتحاديه اروپا، آنها برجام را براي اعلام موضع قاطع خود در برابر ترامپ انتخاب كردهاند؟
هر پاسخي كه بتوان داد يك نكته روشن است و آن اينكه انتخاب برجام از سوي وزراي خارجه اتحاديه اروپا به عنوان پيشدرآمدي در برابر ترامپ است تا با آن واكنش احتمالي او سنجيده شده و راه براي مذاكرات و چانهزنيهاي بعدي با او بر سر اولويتهاي اصلي اتحاديه اروپا باز بشود. انتخاب برجام به اين معنا حكم سربازي در صحنه شطرنج سياسي اروپاييها را دارد تا با حركت دادن آن گام اول در جهت مجادله و چانهزنيهاي بعدي برداشته شود. هرچند اين نقش از برجام به معناي كماهميت كردن آن در بازي سياست اروپاييها با ترامپ نيست، اما باز نميتوان اهميت آن را در حد مسائل ديگري دانست كه بر روابط اروپا با امريكا تأثير اساسي دارند. بنابر اين، صدور بيانيه و حمايت قاطع وزراي خارجه اتحاديه اروپا از برجام را بايد در اين صحنه از بازي سياسي آنها با ترامپ ارزيابي كرد كه تنها براي سبك و سنگين كردن بازي طرف مقابل انجام ميشود و مقدمهاي باشد براي بازي اصلي بر سر اولويتها و مسائل مهمتر. وزراي خارجه اتحاديه اروپا با اين نحو بازي بر سر برجام بيشتر نظر به آن اولويتها و مسائل دارند و بايد صبر كرد و ديد كه تا چقدر موضع جدي در مورد برجام دارند يا مثل همان سرباز شطرنج، حاضر هستند آن را براي اهدافي مهمتر قرباني بازي خود با ترامپ كنند.
