تصنيف كتابي كه در معرفي آن سخن ميرود، مديون مساعي دوست عزيزي است كه با شركت انتشاراتي كه آن را منتشر كرد بستگي و ارتباط داشت. به همين دليل هرگونه قصوري را كه از اين بابت ممكن است به تنهايي متوجه شخص من شود از خود سلب ميكنم. ماجرايي كه منجر به تصنيف اين كتاب شد بسيار جالب است. به ياد دارم در يكي از روزهاي ماه نوامبر سال 1971 در ساعات بعد از ظهر با دوست عزيزم در «باشگاه مطبوعات دهلي» به بحث درباره موضوعاتي كه براي تنظيم كتاب مناسب به نظر ميرسيد بحث ميكرديم. من گفتم تحقيق و مطالعه سياسي در مورد شخصيت نخستوزير وقت هندوستان موضوعي جالب براي تهيه يك كتاب است و زمان مناسب براي انتشار چنين كتابي قبل از شروع انتخابات عمومي در هندوستان كه در ماه مارس سال 1972 انجام ميپذيرفت خواهد بود.
دوستم از اين پيشنهاد استقبال كرد و انجام اين مهم را به من پيشنهاد داد. عجب آن است كه او منتظر دريافت پاسخ مثبت يا منفيام نشد و سكوتم را حمل بر قبول پيشنهاد كرد. از آن روز به بعد بدون استثنا روزي نبود كه او حداقل يك بار به من تلفن و از پيشرفت تصنيف كتاب استفسار نكند. سماجت، اصرار و ابرام اين دوست مرا از تلفن متنفر ساخته بود و حتي نسبت به مخترع آن، الكساندر گراهام بل نيز چنين احساسي پيدا كرده بودم. به هر صورت بايد اعتراف كنم تشويق و ترغيب اين دوست عزيز موجب تنظيم اين كتاب شد و اميدوارم حاصل زحماتم مورد پسند واقع شود. اكنون كه انجام اين امر خطير را به پايان رساندهام نسبت به شركت انتشاراتي نيز احساس دين ميكنم چه آنكه تشويقات و ترغيبات آنان نيز مرا وادار ساخت روي موضوعي كه از لحاظ حرفه روزنامهنگاري برايم نهايت درجه جالب و جذاب بود با جديت و بدون احساس خستگي كار كنم. علاوه بر اين براي من كه ساليان درازي را براي پي بردن به رموز دقايق سياست در هندوستان صرف تحقيق و تتبع كردهام اين كار فرصت مناسبي براي نتيجه گرفتن از مساعي گذشته بود. صعود اينديرا گاندي بر اريكه قدرت جالب توجهترين و جذابترين واقعهاي است كه در طول حيات 27 ساله روزنامهنگاري خود مشاهده كردهام. در طول مدتي كه سرگرم مطالعه و مداقه اسناد و مدارك عديده و مختلفي براي تهيه مطالب مستند براي اين كتاب بودم، در اعتقاد خويش داير بر اينكه اينديرا گاندي يك پديده سياسي منحصر به فرد بوده است، راسختر شدم. از دادن عنوان شرح حال به كتاب حاضر خودداري كردم، زيرا معتقد بودم چنين عنواني كما هو حقه نميتواند حق مطلب را در باره چنين شخصيتي ادا كند. بديهي است اين اعتقاد از آن جهت در من پيدا نشد كه اينديرا گاندي متعلق به طبقه اناث است، زيرا از پيروان اين مكتب فكري مردان كه طبقه نسوان را پايينتر از خود ميدانند، نيستم. معتقدم اين فرضيه ساخته و پرداخته مرداني است كه با عرضه آن خواستهاند در دنيايي كه هنوز تا حدي دنياي ذكور است مقامات و مناصب عاليه را براي خود حفظ كنند. با تمام احوال بايد از ذكر اين حقيقت غافل نباشم كه با كمال تأسف اين فرضيه مورد قبول اكثريت افراد طبقه نسوان قرار گرفته است. خانم گاندي توفيق يافت كه در دنياي سياست به چنان مقام و منزلت رفيع و منيعي دست يابد كه وصول به آن حتي براي بسياري از سياستمداران مطلقالعنان ناميسر بود و نكته جالب اين است كه او از طريق حكومت دموكراتيك و تبعيت از اصول و موازين حكومت پارلماني به اين مقام دست يافت. خانم گاندي در مقام مقايسه با شخصيتهايي كه از طريق ماجراي انتخاب آزاد و بدون مداخله به مقام مشابه رسيدهاند گذشته از آنكه بيشتر مورد احترام قرار دارد در اعمال قدرت از اكثريت آنان سبقت گرفته بود. مهمتر از همه آن است كه او از چنين قدرت بيحد و حصري كه در هندوستان در اختيار داشت براي وصول به اهداف دموكراتيك با اعمال روشهاي دموكراتيك استفاده كرد. كشور هندوستان تحت رهبري خانم گاندي نقش بزرگي در استقرار صلح، توسعه و رشد اقتصادي سريع و منظم در دنياي سوم، دنيايي كه هر چند از جنبه حقوقي آزاد تلقي ميشود، ولي هنوز در قيد گذشته استعماري خود است ايفا ميكند. در خاتمه وظيفه خود ميدانم مراتب سپاسگزاري و حقشناسي خود را به تمام كساني كه در انجام اين مهم مرا ياري كردند اعلام كنم. اين كار ابتدا به صورت انجام وظيفهاي كه بر من محول شده بود آغاز شد، ولي وقتي به پايان رسيد به صورت انجام امر خطيري درآمد. از آقايان د. ك. جوشي و جاگ موهن كه نسخه خطي كتاب را مطالعه و راهنماييهاي گرانبهايي كردند بسيار سپاسگزارم.
