جوان آنلاین: از ۱۹ فروردین ماه سال جاری که با بیانیه شهباز شریف، نخستوزیر پاکستان، آتشبس در جنگ تحمیلی آمریکا و اسرائیل علیه ایران آغاز شد، مساله استمرار تجاوز و اشغالگری اسرائیل در لبنان در کانون اختلافها در مورد مذاکرات و تبادل پیامهای پایان جنگ قرار گرفتهاست. با تشدید حملات اسرائیل به جنوب لبنان و دورنمای حملات به بیروت، پایتخت لبنان، به نظر میرسد که امیدها برای رسیدن به یک تفاهمنامه پایان جنگ میان ایران و آمریکا و از سرگیری مذاکرات در حال کمرنگتر شدن است.
به گزارش ایرنا، اسماعیل بقائی، سخنگوی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی ایران نیز روز دوشنبه در نشست خبری هفتگی خود با خبرنگاران، تصریح کرد که نقض آتشبس در لبنان یکی از دلایل به نتیجه نرسیدن تبادل پیامها برای تفاهم پایان جنگ میان ایران و آمریکا است. بقائی گفت: «ما تاکید کردیم و کماکان تاکید داریم بر این نکته که آتشبس در لبنان بخش لاینفک هرگونه آتشبس و هرگونه توافق نهایی برای خاتمه جنگ هست.»
دستور بنیامین نتانیاهو برای گسترش حملات در جنوب لبنان، عبور ارتش اسرائیل از رودخانه لیتانی، نزدیک شدن نیروهای اسرائیلی به شهر راهبردی نبطیه در جنوب لبنان و تصرف بلندیهای استراتژیک اطراف این شهر، نگرانیها را در مورد اثر اقدامهای اسرائیل بر فرآیند تفاهم پایان جنگ میان ایران و آمریکا افزایش دادهاست.
روز دوشنبه رسانههای اسرائیلی و آمریکایی گزارش دادند که واشنگتن به اسرائیل چراغ سبز نشان دادهاست تا عملیات گستردهای را در ضاحیه بیروت آغاز کند. محاصره نبطیه و بمباران بیروت اقدامی مهم در چارچوب نقض آتشبس در لبنان محسوب میشود که میتواند جنگ را در تمامی جبهههای منطقه مجددا شعلهور کند.
تهران به وضوح به تشدید اقدامهای نظامی اسرائیل در جنوب لبنان واکنش نشان دادهاست. سید عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی ایران، روز دوشنبه ۱۱ خرداد در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «آتشبس میان ایران و ایالات متحده، بدون هیچ ابهامی، آتشبسی در تمامی جبههها، از جمله لبنان، محسوب میشود. نقض این آتشبس در هر یک از جبههها، به منزله نقض آن در تمامی جبههها است.» وزیر امور خارجه ایران تاکید کرد: «ایالات متحده و اسرائیل مسئول پیامدهای هرگونه نقض این آتشبس خواهند بود.»
محمد باقر قالیباف، رئیس هیات مذاکرهکننده ایران نیز تصریح کرد: «اعمال محاصرهٔ دریایی و تشدید جنایات جنگی در لبنان توسط رژیم نسلکش صهیونیستی، شواهد روشن عدم پایبندی آمریکا به آتش بس است. هر انتخابی، هزینهای دارد و صورتحساب آن هم از راه میرسد.»
از سال ۱۹۷۸ که نخستین تجاوز نظامی زمینی اسرائیل به جنوب لبنان پس از جنگ ۱۹۴۸ رخ داد، تا به امروز، اسرائیل به صورت مداوم جنوب لبنان را مورد تجاوز و حمله قرار دادهاست. اما این اقدامهای نظامی از ۸ اکتبر ۲۰۲۳ تاکنون به شکل قابل توجهی تشدید شدهاند و از زمان آغاز جنگ جاری علیه ایران، نیروهای ارتش اسرائیل در چارچوب آنچه توسط این رژیم منطقه حائل و خط زرد نامیدهشدهاست، وارد خاک لبنان شدهاند و با دستور خالی کردن روستاها از سکنه در حال تخریب کامل شهرها و روستاهای جنوب لبنان هستند.
اسرائیل با انتشار اخباری در مورد نزدیک شدن ایران و آمریکا به یک تفاهمنامه برای پایان جنگ از هفته گذشته اعلام کردهاست که اقدامهای نظامی خود را در جنوب لبنان به شکل قابل توجهی تشدید کردهاست و از روز گذشته ارتش اسرائیل با عبور از رودخانه لیتانی، به شهر نبطیه در جنوب لبنان نزدیک شدهاست.
تداوم تجاوزگری و جنایات اسرائیل در لبنان میتواند به شکل قابل توجهی بر فرآیند تلاشهای برای پایان جنگ تحمیلی آمریکا و اسرائیل به ایران تأثیر بگذارد. در عین حال این حملات نشان میدهد که دولت آمریکا عزم یا توان کافی برای کنترل اسرائیل ندارد تا بتواند با وادار کردن اسرائیل به آتشبس و عقبنشینی از لبنان به تفاهم پایان جنگ با ایران برسد.
بنبست در آتشبس لبنان
صبح روز دوشنبه پایگاه خبری اکسیوس در گزارش ادعا کرد که تلاشهای واشنگتن برای ایجاد آتشبسی در لبنان با شکست مواجه شدهاست. به نوشته اکسیوس به نظر میرسد که اختلاف نظر اساسی برای موافقت با آتشبس پیشنهادی مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا این است که کدام طرف باید ابتدا شلیک را متوقف کند.
به نوشته اکسیوس، مارکو روبیو در تماس با جوزف عون، رئیس جمهور لبنان، پیشنهادی را برای توقف درگیریها ارائه کردهاست. به نوشته اکسیوس پیشنهاد آمریکا بر این مبنا استوار بود که حزبالله حملات موشکی و پهپادی خود علیه اسرائیل را متوقف کند و در مقابل، اسرائیل نیز از گسترش عملیات نظامی و حمله به بیروت خودداری کند.
بر اساس این گزارش، رئیس جمهور لبنان این پیشنهاد را به نبیه بری، رئیس پارلمان لبنان منتقل کردهاست تا این شخصیت سیاسی لبنانی حزبالله را برای توقف درگیریها متقاعد کند، اما نبیه بری در پاسخ خواهان توقف حملات اسرائیل به لبنان در گام نخست شدهاست.
این رسانه آمریکایی مدعی شدهاست که واشنگتن در هفتههای گذشته در چارچوب تلاش برای آتشبس در لبنان به دولت نتانیاهو برای اجتناب از حمله به بیروت فشار وارد کردهبود، اما این سیاست ممکن است تغییر کند.
ظهر روز دوشنبه رسانهها خبر دادند که آمریکا چراغ سبز حمله به ضاحیه بیروت را به اسرائیل دادهاست. بنیامین نتانیاهو و یسرائیل کاتس، وزیر جنگ اسرائیل در بیانیه مشترک اعلام کردند که فرمان عملیات حمله به ضاحیه بیروت را صادر کردهاند.
حمله به بیروت میتواند نقض بنیادین شرایط آتشبس باشد و با واکنش جمهوری اسلامی ایران مواجه شود.
تخریب هر کورسوی امیدی برای موفقیت روند دیپلماتیک
از همان روز نخست، در پیامی که شهباز شریف به عنوان اعلامیه آتشبس دو هفتهای منتشر کرد، نام لبنان به صراحت به عنوان بخشی از آتشبس در تمام جبههها ذکر شدهبود. اما رژیم اسرائیل بدون توجه به این بیانیه، به عملیات تجاوزکارانه خود علیه لبنان ادامه داد.
۸ روز پس از اعلام آتشبس توسط پاکستان بود که نهایتا تحت فشار تهران، دونالد ترامپ، رئیس جمهور آمریکا اعلام کرد که آتشبسی ۱۰ روزه در جبهه لبنان آغاز شدهاست. اما این آتشبس هم دوام چندانی نداشت و اسرائیل بلافاصله حملات گسترده به خاک لبنان را از سرگرفت و عملیات ویرانسازی روستاهای جنوب لبنان را تشدید کرد.
مقامهای جمهوری اسلامی ایران بارها تأکید کردهاند که یکی از شروط ایران برای پذیرش تفاهم پایان جنگ و از سرگیری مذاکرات با آمریکا «توقف جنگ در تمامی جبهه به شمول لبنان» است. این عبارت از جمله نکاتی است که تهران اصرار دارد در متن تفاهم پایان جنگ نیز مورد اشاره قرار گیرد.
اسماعیل بقائی، سخنگوی وزارت امور خارجه در این خصوص توضیح داد: «یکی از دلایل بسیار روشن تشدید جنایات رژیم صهیونیستی در روزهای اخیر در فلسطین و لبنان، نمیتواند چیزی جز تخریب هر احتمال و هر کورسوی امید برای آن باشد که روندهای دیپلماتیک منجر به نوعی بهبود اوضاع شوند. این نیز مسئولیتی است که بر عهده آمریکاست. ما نمیتوانیم آمریکا و رژیم صهیونیستی را بهعنوان دو فاعل مجزا از یکدیگر در نظر بگیریم. هر آنچه در لبنان در حال وقوع است، هر آنچه در منطقه ما و در کل غرب آسیا بهواسطه اقدامات رژیم صهیونیستی شاهد آن هستیم، حتماً پای ثابت آن آمریکا است و آمریکا مسئول پیامدها و تبعات حمایتهای بیقیدوشرط خود از رژیم صهیونیستی تلقی میشود.»
شبکه تلویزیونی الجزیره نیز با تأکید بر اهمیت پرونده لبنان در مذاکرات ایران و آمریکا در گزارشی تصریح کرد که در راس موضوعهای مورد اختلاف ایران و آمریکا پرونده لبنان قرار دارد. عمر هواش خبرنگار الجزیره میگوید: «تهران معتقد است که توقف جنگ علیه ایران باید همزمان با توقف جنگ در لبنان باشد.» بنا به گفته خبرنگار الجزیره «از نظر ایران، تشدید حملات اسرائیل در جنوب لبنان تأثیر منفی بر تبادل پیامها و روند مذاکرات غیرمستقیم تهران و واشنگتن میگذارد.»
ایجاد ابهام در مفهوم توقف جنگ
به نظر میرسد که میان تهران و واشنگتن در خصوص مفهوم پایان جنگ هم اختلاف نظر وجود داشتهباشد. در حالیکه از نگاه تهران و بیروت توقف جنگ به معنای پایان کامل حملات اسرائیل به لبنان، عقبنشینی نظامیان اسرائیلی از خاک لبنان (از دیدگاه بیروت به پشت خط آبی)، بازگشت شهروندان آواره جنوب لبنان به روستاها و شهرهایشان و آغاز فرآیند بازسازی است.
مقامهای اسرائیلی در تمامی اظهارنظرهای خود، تمام این شرایط را رد کردهاند و تأکید دارند که نه تنها نیروهای اسرائیلی باید در عمق چندین کیلومتری خاک لبنان مستقر شوند، بلکه اجازه بازگشت آوارگان نیز نباید دادهشود. به نظر میرسد مفهومی که واشینگتن و تلآویو بر آن به عنوان پایان جنگ اتفاق نظر دارند، توقف شلیک گلوله از سوی نظامیان اشغالگر به شرط توقف شلیک گلوله از سوی مقاومت لبنان است.
الجزیره در این مورد مینویسد: «شرط ایران برای پایان جنگ در لبنان صرفاً آتشبس نیست، بلکه شامل عقبنشینی اسرائیل به مواضع پیش از جنگ، بازگشت آوارگان، بازسازی لبنان، و آزادی اسرای لبنانی است. پیشروی بیشتر اسرائیل این شروط را پیچیدهتر میکند. ایران معتقد است اسرائیل به ترامپ فشار میآورد تا حتی در صورت توافق، مواضعی را در جنوب لبنان حفظ کند یا حق عملیات محدود را برای خود نگه دارد.»
در برابر رسانههای اسرائیلی به نقل از منابع آگاه نظامی بر استمرار حفظ مناطق اشغالشده در لبنان تأکید دارند. پایگاه خبری والا به نقل از منابع آگاه گزارش داد که اسرائیل بازگشت به وضعیت پیشین در لبنان را نمیپذیرد و اصرار دارد که به این رژیم اجازه داده شود تا آزادی عمل خود را در آن بخشهایی از جنوب لبنان که از زمان آغاز مجدد درگیریها با حزبالله در ۲ مارس (۱۲ اسفند) تصرف کرده است، حفظ کند. این منابع اعلام کردند که اسرائیل تمایل خود را به ایالات متحده برای حفظ کنترل تقریبی هفت تا هشت کیلومتر از خاک لبنان در امتداد مرز ابراز کرده است.
منابع آگاه به پایگاه خبری واینت هم گفتهاند که ارتش اسرائیل حتی در صورت مواجهه با فشار آمریکا و ایران برای متوقف کردن حملات خود در جنوب لبنان، به تلاشهایش جهت پاکسازی این منطقه از شهروندان لبنانی ادامه خواهد داد. بر اساس گزارش واینت، در میان گزینههای در دست بررسی، ایجاد پاسگاههای نظامی دائمی در داخل روستاهای جنوب لبنان است تا مانع از بازگشت نیروهای حزبالله و همچنین ساکنان محلی به این مناطق شود. مقامات امنیتی به این پایگاه خبری گفتند که اجازه بازگشت به ساکنان برای حضور در روستاهای زادگاهشان، خطرات بیشتری را متوجه نیروهای ارتش اسرائیل و شهرکهای اسرائیلیِ نزدیک به مرز خواهد کرد.
آیا ترامپ توان کنترل نتانیاهو را دارد؟
سؤال اساسی برای طرفهای درگیر در جنگ جاری این است که آیا دونالد ترامپ، رئیس جمهور آمریکا عزم یا توان کافی برای کنترل نخستوزیر جنگ طلب اسرائیل را دارد یا نه. کنترل اسرائیل در لبنان میتواند نشانهای عملی از عزم آمریکا برای پایان جنگ باشد.
دونالد ترامپ پیش از این در پاسخ به سؤال خبرنگاران در مورد اینکه آیا اسرائیل آمادگی دارد به محتوای توافق آمریکا با ایران برای پایان جنگ متعهد بماند، گفتهبود: «نتانیاهو هر کاری را که از او بخواهم انجام میدهد.»
با این حال بسیاری معتقدند که نتانیاهو هیچ تمایلی به پایان دادن به جنگ ندارد. روزنامه اسرائیلی هاآرتص مینویسد: «نتانیاهو ترجیح میدهد که جنگ حداقل در چند جبهه ادامه یابد؛ نه فقط به این خاطر که بتواند همچنان اصرار بورزد که پیروزی کامل نزدیک است یا اینکه دستکم در ۲۲ هفته باقی مانده به انتخابات شرایط جنگی را حفظ کند، بلکه به این دلیل که بتواند با درخواستهای مکرر برای لغو و تعویق جلسات دادگاه به دلایل فوری امنیت ملی، به دادگاه دهنکجی کند.»
شبکه خبری انپیآر آمریکا نیز گزارش میدهد: «تداوم درگیریها در لبنان، هرگونه توافق با ایران را پیچیده خواهد کرد؛ و قطعاً این احتمال وجود دارد که نبرد لبنان هر تفاهمی را برای پایان جنگ بهکلی نابود کند. ممکن است شاهد سناریویی باشیم که در آن، ایران تا زمانی که متقاعد نشود جنگ در لبنان پایان مییابد، از امضای تفاهمنامه خودداری کند. از سوی دیگر، نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، میگوید که اگر اسرائیل احساس تهدید کند دست به اقدام خواهد زد، و این اقدام میتواند هرگونه توافق صلح منطقهای را بیاثر کند.»
در عین حال نشانههایی وجود دارد که آمریکا عزمی برای کنترل اسرائیل در لبنان ندارد. در حالی که بحث برای پایان جنگ در منطقه بر «پایان قاطع جنگ در تمامی جبهه به شمول لبنان» متمرکز شدهاست، بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل هفته گذشته پس از تماس تلفنی با دونالد ترامپ ادعا کرد که رئیس جمهور آمریکا «بر حق اسرائیل برای دفاع از خود در برابر تهدیدها در هر جبههای، از جمله لبنان» تأکید کردهاست.
آنچه تا به امروز روشن شده، این است که هیچ عزمی در واشنگتن برای کنترل توسعهطلبی و جنایات اسرائیل در لبنان وجود ندارد و پاسخ جمهوری اسلامی ایران هم به این موضوع روشن بودهاست؛ آنگونه که وزیر امور خارجه ایران تاکید کرد: «نقض این آتشبس در هر یک از جبههها، به منزله نقض آن در تمامی جبههها است.»
اسماعیل بقائی، سخنگوی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی ایران در مورد نوع واکنش ایران به نقض فاحش آتشبس در لبنان گفت: «دستگاه دیپلماسی و هم در سایر اجزای حاکمیت ما تحولات را با دقت بررسی میکنیم و هر اقدامی که لازم بدانیم برای دفاع از امنیت ملی ایران، برای دفاع از وضعیتی که معتقدیم تامینکننده و تضمینکننده امنیت ایران و امنیت منطقه است، فروگذار نخواهیم کرد.»
