«شبنامه» تازهترين اثر مركز سفير عنوان مستندي به كارگرداني سيدمهدي كرباسي است كه
اعلام نمايش آن در دانشگاه تهران و سپس لغو مجوز نمايش آن ساعتي پيش از آغاز مراسم
جنجالساز شد. گفتوگوي «جوان» با كارگردان اين مستند پيش روي
شماست.
شبنامه به لحاظ محتوايي در چه
قالبي دستهبندي ميشود؟
فضاي جستوجوگري راوي كار
به عنوان شخصيت مؤثر اتفاقات اطراف او و كنشگري اين كاراكتر نوعي فضاي ژورناليستي
را رقم ميزند كه مستند شبنامه هم در اين چارچوب قرار ميگيرد. در نمونههاي خارجي بيشتر
خبرنگارها به عنوان راوي اين مستندها نقش كاراكتر مركزي را ايفا ميكنند.
ساخت مستندي با اين مضامين چه
وجه تمايزي با مستندهاي ديگر دارد؟
پنهان بودن دوربين در برخي پلانها با توجه به اينكه ما
با سوژههاي مختلفي روبهرو بوديم، مشكلات خاص
خود را داشت. اگر دوربين لو ميرفت در ادامه كار به مشكل برميخورديم. ما با عناوين حقيقي بچههاي
دانشجوي كارآفرين اقدام به معرفي خودمان ميكرديم. البته اسمي از
مركز سفير نميآورديم چون ميدانستيم ممكن است حساسيتهايي
ايجاد شود.
نگران اينكه دوربين مخفي به
لحاظ حقوقي مشكلي برايتان ايجاد كند، نبوديد؟
ما تجربه اين
كار را در مستند فاكتور صوري داشتيم اينكه كسي از ما شكايت كند را غيرمحتمل نميدانستيم ولي اين اتفاق تا حالا كه نيفتاده
چون ما قصد مچگيري
از كسي نداشتيم و نتيجه اين تصاويري كه ميگرفتيم به زيان افراد تمام نميشد.
چرا نمايش مستند در دانشگاه تهران با وجود اخذ
مجوز لغو شد؟ برخي معتقدند اينها خبرسازيهايي براي دامن زدن به جنجال پيرامون مستند بوده
است.
خير مجوزهايي
كه اخذ شده، وجود دارد حتي مسئولان دانشگاه هم ارائه مجوز را تكذيب نكردهاند. واقع مطلب اين است كه مسئولان دانشگاه
هيچ كدام فيلم را نديده بودند و فشارهاي خارج از دانشگاه باعث جلوگيري از برگزاري
مراسم شد. سالن دانشگاه تهران خيلي بزرگتر از سالن حوزه هنري بود و ما 350 نفر رزرو صندلي
داشتيم. لغو مراسم باعث شد خيليها
نتوانند فيلم را ببينند.
به نظر ميرسد برخي از مواردي كه در
مستند مطرح شده ميتواند نقض شود. براي همين
مخاطب ممكن است حق را به طرف مقابل بدهد، آنجا كه با آن خانم مديرعامل گفتوگو صورت ميگيرد و او دليل وجود پرچم
سوئد روي ميزش را توضيح ميدهد. ممكن است مخاطب به او حق
بدهد.
بله ما هيچ اصراري بر قانع كردن مخاطب نداريم، ما تنها تلاش كرديم با كنار هم
قرار دادن مواردي كه شائبه برانگيز به نظر ميرسيدند
و البته خودمان در اين رابطه اطمينان داشتيم و اسنادي هم ارائه كرديم، اطلاعاتي به
بيننده بدهيم كه برخي در حال سوءاستفاده از فضاي كارآفريني هستند
و جهل افراد نسبت به اين مسئله در آينده ممكن است تبعات منفي براي اشخاص داشته
باشد. در واقع ما در شبنامه قصد داريم جامعه را از برخي
اتفاقات پشت پرده فضاي كارآفريني مطلع كنيم. ما اعلام كرديم كه تشخيص ماجرا بر
عهده ما نيست ولي ارتباطهاي مشكوكي وجود دارد كه چند و
چون آن بر عهده نهادهاي امنيتي است. ما اميدواريم كه اين ارتباطهاي مشكوك وجود نداشته باشد اما قرائن نگرانكنندهاي وجود دارد.
استارتاپها امروزه به عنوان فعاليت
بخش خصوصي در جهان مطرح است، شايد عدهاي فكر كنند مستند شبنامه قصد دارد زيرآب استارتاپها را بزند، در اين باره چه
نظري داريد؟
نه ما ابداً
چنين قصدي نداريم، خود سفيرفيلم مركزي است كه در ابتدا به شكل استارتاپ شكل گرفته
است، تعدادي از دانشجويان شريف با تعامل با يكديگر اين مجموعه را شكل دادهاند. مسئله ما بيشتر با تعدادي از افراد است
كه گويا با اهداف خاصي آگاهانه يا ناآگاهانه در مسير فعاليتهايي قرار گرفتهاند كه راه نفوذ دشمن را باز ميكند. نگراني ما از فضاي رسانهاي است كه پيرامون استارتاپهايي كه ماهيت خدماتي دارند شكل گرفته و
باعث ميشود گرايش دانشجويان
به جاي رفتن به سمت استارتاپهاي
علمي و دانشمحور
به اين سمت و سو هدايت شود. صورت زيبايي كه از استارتاپهاي خدماتي در برخي رسانهها ارائه ميشود، ميتواند براي كشور آسيبزا باشد. سوق دادن دانشجوها به سمت استارتاپهايي كه دانشمحور نيستند براي فضاي علمي كشور يك تهديد
محسوب ميشود.
اينكه دانشجوي شريف به جاي كار روي خودروي برقي، روي خدماترساني انتقال غذا متمركز شود حتماً نميتواند رويكرد مطلوبي قلمداد شود. قابليتهاي استارتاپ اگر در مسير رشد صنايع «هايتك» قرار بگيرد براي كشور يك فرصت است اما
فضاي رسانهاي كه
استارتاپ را مديريت ميكند
كاملاً برخلاف اين پيش ميرود.
پنج سال پيش اگر دانشجوي شريف «كستينگ» راه ميانداخت صورت خوشي نداشت اما الان كار را به
جايي رساندهاند كه
دانشجوي شريف رفتن به اين سمت را كسر شأن خود نميداند و اين مسئله در كاهش رشد علمي كشور در
سالهاي اخير بيتأثير نبوده است.
به لحاظ فرم و ساختار با
مستند رو به جلويي مواجهيم اما قبول داريد 20دقيقه ابتدايي مستند جذابيت
لازم را ندارد و به عبارتي خوب استارت نميخورد.
اين ايراد مقداري قابل پذيرش است اما كمي هم از روي ناچاري اتفاق افتاد. قصد
داشتيم در كار تغييراتي بدهيم كه وقت نشد، براي شخصيتپردازي
ابتداي مستند مجبور بوديم اينگونه عمل كنيم اما شايد اين مسئله را در فضاي ديگري
رقم ميزديم به ما كمك بيشتري ميكرد
ولي به نظرم 80 دقيقه باقي كار به گونهاي است كه اين ايراد را
تا حدود زيادي جبران ميكند، براي مثال سخنان حسين
شريعتمداري قدري ضعف و نبود جذابيت 20 دقيقه اول را جبران ميكند.
اما اينطور القا ميشود كه شريعتمداري اطلاعات
كافي در اين زمينه ندارد و شما قصد داريد هر جور شده از ايشان حرف بكشيد.
خير اتفاقاً اگر
سرمقالههاي ايشان را در كيهان
مطالعه كرده باشيد، متوجه ميشويد
اطلاعات خوبي دارند. مسئله اين بود كه ما براي ايشان زياد شناخته شده نبوديم و در
مواجهه اول زياد با ما راحت نيستند اما به ناچار پاسخهايي ميدهند كه شايد براي جواني كه استارتاپ كار ميكند، زياد قانعكننده نباشد.
