وقتي قرار به رقابت براي ديده شدن شبكههاي تلويزيوني باشد، دو بازه زماني را ميتوان به عنوان زمان امتحان تواناييهاي شبكهها در نظر گرفت. اولين بازه زماني ايام 13 روزه نوروز است و دوره دوم بازه يك ماهه رمضان كه اين دو بازه شباهتها و تفاوتهاي زيادي با هم دارند. به طوري كه در ايام عيد 13 روز برنامه شاد و در ايام ماه رمضان يك برنامه براي ديدهشدن که بايد شرايط ماه، روزهداري بينندگان و حس و حال معنوي آن را در نظر بگيرد. به همين دليل برنامهريزي يك ماهه شبكهها براي ايام رمضان ميتواند مانند امتحانات نهايي يك ترم آموزشي نشان دهنده توانمنديهاي يك شبكه تلويزيوني باشد.
همه شبكهها رقابت را دوست دارندهر ساله تقريباً همه شبكههاي مهم تلويزيوني (بهغير از شبكههاي تخصصي) ويژه برنامههاي دم افطار و جنگهاي شبانه مناسب ماه رمضان را توليد ميكنند كه اكثر برنامهها زنده و در موارد معدودي ضبطي هستند. امسال به دليل تغيير معاون سيما، نشست اعلام برنامههاي ماه رمضان تلويزيون لغو شد و هر شبكه به طور جداگانه برنامههايش را اعلام كرد. از اين رو مشخص نشد كه آيا تلويزيون مانند ايام عيد كه تلاش ميكند برنامههاي خوبش با يكديگر تداخل نداشته باشد براي ماه رمضان نيز چنين برنامهريزي دارد يا خير؟! البته شروع برنامهها نشان داد كه چنين موضوعي وجود ندارد و تداخلهاي خواسته و ناخواسته باعث شد برخي از برنامهها فرصت ديدهشدن را از دست بدهند.
دم افطار ساعت كنكور است؟!مهمترين بخش ويژه برنامههاي تلويزيوني مناسبتي ماه رمضان ساعت يا دقايق باقي مانده تا اذان مغرب و هنگام افطار است. شبكههاي اول، دوم و سوم سيما و شبكه 5 در اين ساعت ويژه برنامه دارند. شبكه اول «شهرباران»، شبكه 2 «رو به راه» و شبكه 3«ماه عسل» و شبكه5 «شهر عزيز» اين تداخل برنامه رقابت ديده شدن را به همراه دارد. اما نتيجه رقابت چيست؟! قبل از اينكه به نتيجه رقابت بپردازيم به شرايط امتحان نگاه كنيم كه در آن هر برنامه تلاش ميكند مهمانهاي خاصي را دعوت كند، حالت گفتوگو محور را حفظ كند و البته مجريهاي برنامه جذابيت و قابليت حفظ مخاطب را داشته باشند. امتحان به صورت «open book» است و امكان تقلب و مشابهسازي وجود دارد. با اين وجود بينندگان تلويزيون فقط حق دارند يكي از اين برنامهها را تماشا كنند. در هفته اول ماه رمضان كه پشت سر گذاشتيم، يك برنامه توانسته است باز هم تمايز خود را با ديگران نشان دهد و آن برنامه برنامهای نيست جز«ماه عسل» شبكه 3سيما كه صدرنشينياش در برنامههاي اجتماعي چند سالي است بلامنازع است، امسال هم نشان داده ميتواند غافلگيريهاي جديدي داشته باشد. امسال در هفته اول ديدار مادر با فرزندش بعد از 36 سال، برگ برنده احسان عليخاني در ماه عسل بود.
چرا فقط عليخاني!آمار غيررسمي بينندگان ماه عسل نشان ميدهد كه حتي با «openbook» نيز ديگران نميتوانند به ماه عسل برسند. عليخاني برعكس برنامهسازان ديگر شبكههاي تلويزيوني يك سال را در حال پيدا كردن سوژه است و خودش نيز چند بار در برنامههايش به اين موضوع تأكيد كرده است. بر عكس وي، ديگر گروههاي برنامهساز در طول سال برنامههاي روتيني را دارند كه بايد هر هفته روي آنتن ببرند و برنامهريزيشان براي ماه رمضان شايد چند روز بيشتر طول نكشد. براي نمونه شبكه اول سيما شهر باران را بر اساس ساختار برنامههاي قبلياش مثل «روز هنوز تمام نشده» توليد ميكند، شبكه 2سيما نيز برنامه «رو به راه» را در طول ايام سال روي آنتن دارد و اين برنامه با رويكرد اجتماعي به لحاظ ماهيتي، نسبتي با ماه رمضان ندارد. يا برنامه «ماه نشان» شبكه افق سيما با حضور حاج حسين يكتا و بيژن نوباوه ميتواند يك برنامه تحليلي استراتژي فرهنگي در طول سال باشد. البته تهيهكننده اين برنامه گفته است قصد رقابت با ديگر برنامهها را ندارد.
حضور اسپانسرها در روي آنتن رفتن برنامههاي مناسبتي نيز قابلتوجه است. به طوري كه شبكه2سيما با مشاركت يك مؤسسه مالي و اعتباري برنامه «شيدايي» را توليد كرده است، «ماه عسل» از اسپانسري يك سامانه پرداخت موبايلي بهره ميبرد و برنامه «جشن رمضان» شبكه 5 هم در مشاركت كميته امداد برخوردار است.
شبكههايي كه نميخواهند در رقابت باشندشبكه 4 سيما برنامه دم افطار ندارد، شبكه كودك و نوجوان نيز كه برنامه سحرگاهي «سرسفره خدا» را دارد، براي افطار برنامهاي ندارد. شبكه مستند سيما تنها شبكه تخصصي بود كه ويژه برنامهای براي ماه رمضان در نظر گرفته است و ديگر شبكههاي تخصصي سيما كه تعدادشان كم هم نيست، ويژه برنامه ندارد. اين شبكه با اين كار رسماً خود را از دايره رقابت ماه رمضان خارج كرده است. البته آنها كه ماندهاند نيز با «ماه عسل» روبهرو هستند كه هرچقدر هم اشك و آه در برنامهاش داشته باشند، بينندگانش آن را رها نميكنند و پاي برنامههاي شاد ديگر شبكهها نمينشينند. همين موضوع نشان ميدهد كه بينندگان سيما، رقباي ماه عسل را چندان جدي نميگيرند.
