براساس اعلام رسمي آموزش و پرورش، مدتي است معدل دبيرستانيها در چنبره پايين آمدن كيفيت تدريس، تدريس معلم در غير رشته تخصصي خود، رعايت نشدن زمان تدريس و تعطيلات بيرويه مدارس، استاندارد نبودن آزمون مستمر و ارزشيابي تحصيلي، نبود مشاوره تحصيلي و مشكلات محتوايي كتب درسي آب ميرود، تا جايي كه در يك سال گذشته آموزش و پرورش را با چالش معدل 12 دبيرستانيها مواجه كرده است. اين مسئله هرچند در ميان اولويتهاي آموزش و پرورش و در رقابت با خصوصيسازي بازنده بوده اما خلأ خوبي براي نفوذ مجامع بينالمللي در سياستگذاريهاي كلان آموزشي كشور ايجاد كرده است.
دي ماه گذشته عبدالرسول عمادي، رئيس مركز سنجش آموزش و پرورش اعلام كرد: معدل امتحانات نهايي دانشآموزان سوم متوسطه در دو سال اخير به نمره 12 كاهش يافته است. وي افزود: آمارها نشان ميدهد 80 درصد دانشآموزان دبيرستاني در دو سال اخير در امتحانات نهايي قبول و 20 درصد نيز مردود شدهاند. عمادي پايين آمدن كيفيت تدريس، تدريس معلم در غير رشته تخصصي خود، رعايت نشدن زمان تدريس و تعطيلات بيرويه مدارس، استاندارد نبودن آزمون مستمر و ارزشيابي تحصيلي و نبود مشاوره تحصيلي را از دلايل كاهش معدل امتحانات نهايي دبيرستانيها اعلام كرد.
وي به سؤالات امتحاني دانشآموزان اشاره كرد و گفت: بررسيها نشان ميدهد سؤالات امتحان نهايي دانشآموزان استاندارد بوده است ولي 50درصد دانشآموزان موفق به پاسخ دادن به برخي از سؤالات امتحاني نشدهاند و اين نشان ميدهد كه مطلب درسي به خوبي به دانشآموزان تفهيم نشده است.
عمادي گفت: نتيجه اين تحليلها به سازمان پژوهش و برنامهريزي آموزشي براي تغيير در محتواي كتاب درسي به ويژه كتابهاي جديد التأليف داده شده است.
ديدن و پذيرفتن يك مسئله و در ميان گذاشتن آن با صاحبنظران يكي از پيشرفتهترين اصول مديريتي موفقيتگرا است. از اين جهت صاحبنظران رويكرد آموزش و پرورش در برخورد با آسيب كاهش معدل دبيرستانيها را درخور تحسين ارزيابي ميكنند.
اما از آنجا كه اين مسئله چند وجه دارد، به قول عمادي رفع آن نياز به عزم ملي دارد.
كتب درسي متهم رديف اول!با اين حال و به گفته رئيس مركز سنجش آموزش و پرورش به اتهام محتواي كتب درسي در جريان افت معدل دبيرستانيها زودتر از ساير گزينهها رسيدگي ميشود. وي در اين باره افزود: در حال برنامهريزي هستيم تا با رفع مشكلات محتوايي در كتابهاي درسي و بالابردن كيفيت آموزشي، معدل دبيرستانيها را به نمره 14 تا 15 براي سالهاي تحصيلي بعد افزايش دهيم.
مشكل محتواي آموزشي و كتب درسي سالها است كه مطرح شده است اما اينرسي موجود در سيستم سنتي و ايزوله تأليف كتب درسي مانع از رفع آن شده و ميشود. در نتيجه سازمان پژوهش و اداره كل تأليف كتب درسي با وجود بهرهمندي از مؤلفان نخبه كمتر در تطبيق آگاهيهاي اجتماعي با سرفصلهاي درسي موفق بوده است.
مناطق محروم معدل پايينتري دارند نكته قابل تأمل در اظهارات عمادي اين است كه در مناطق محروم وضع نمرهها خيلي بدتر از مناطق برخوردار است كه به اعتقاد او در ارتباط مستقيم با مسئله نيروي انساني است. در عين حال كه هرجا به دليل پراكندگي جغرافيايي، بدي وضع اقتصادي، آب و هواي بد، محروميت استان بيشتر است، نتايج خوبي در امتحانات نهايي نميگيريم، مثلاً استان سيستان و بلوچستان به لحاظ پوشش تحصيلي فاصله زيادي از بقيه استانها دارد. از طرف ديگر نيروي انساني مرتبط با دروس، كم وجود دارد و از طرف ديگر برنامه درسي هم مزيد بر علت پايين آمدن نمرات دانشآموزان شده است، مثلاً پراكندگي جغرافيايي در مناطق گرمسيري يا بد آب و هوا و... در برنامه درسي مشكلاتي به وجود ميآورد و اين مشكلات ديده نميشود. اين يك واقعيت است كه محتواي آموزشي براي همه دانشآموزان در ايران و در همه مناطق يكي است اما در مناطق محروم، گرمسير يا سردسير معلم حتي خيلي وقتها نميتواند كتابها را كامل تدريس كند اما دانشآموز بايد همان امتحاني را بدهد كه دانشآموز منطقه برخوردار ميدهد، در حالي كه حتي گاهي بخشي از كتابها به او آموزش داده نشده است.
به نظر ميرسد بخشي از شيوع كليدواژه عدالت آموزشي در ادبيات مديران آموزش و پرورش ريشه در همين امر داشته باشد. با اين حال نوع بيان آن و تداخلش با اهدافي نظير خصوصيسازي و افزايش مشاركتها در تحققش خلل ايجاد ميكند اما اين مسئله باعث نميشود كه عمادي ايجاد فرصتهاي برابر براي تحصيل و عدالت آموزشي را كمكي براي بالابردن معدل دانشآموزان در دوره دبيرستان عنوان نكند.
معلم قهرمان ارتقاي معدلها علاوه بر اين از ششگانه اعلام شده توسط آموزش و پرورش به عنوان سهامداران در فرآيند كاهش معدل دانشآموزان سه مورد مستقيم و يك مورد غيرمستقيم به مسئله معلم و صلاحيتهاي حرفهاي او مربوط است. پايين آمدن كيفيت تدريس و تدريس معلم در غير رشته تخصصي خود از آن جمله است كه پشتوانه تحليل آماري دارد. اين در حالي است كه در فرآيند جذب دانشجو در دانشگاه فرهنگيان و به طوركلي جذب نيرو در آموزش و پرورش همچنان اين مسئله ناديده گرفته ميشود. اگر فرض بر اين باشد معلماني كه شاگردان آنها در مطالعه مركز سنجش آموزش و پرورش مورد مطالعه قرار گرفتهاند، فارغالتحصيل دانشگاه فرهنگيان و تربيت معلم هستند، چگونه از معلماني كه فارغالتحصيل ساير دانشگاهها هستند و با يك سال آموزش پولي در دانشگاه فرهنگيان قرار است سر كلاس بروند انتظار خواهيم داشت كه در ارتقاي معدل دانشآموزان مؤثر باشند.
گفتني است هر يك از مواردي كه به عنوان مؤلفههاي مؤثر در كاهش معدل دانشآموزان دبيرستاني از زبان مسئولان آموزش و پرورش بيان ميشود به اضافه تغيير رويكرد جامعه و به تبع آن دانشآموزان در ارزش دانستن كسب علم و دانش و نقش عامليت دانشآموزان در اين مسئله خود داراي چندوجه است كه تنظيم الگوريتم مويرگي براي رفع آن نياز است. بيان اين مسئله و ارتباط مويرگي آن با هم در برنامههاي كنفرانس ملي بازانديشي و آيندهنگري در نظام آموزش و يادگيري ايران كه به همت دفتر يونسكو در ايران برگزار شد، نشان ميدهد كه مجامع جهاني در تحليل اطلاعات حوزه آموزش كشور ما موفقتر از آموزش و پرورش عمل كرده و حتي براي آن برنامه هم دارد.
