قليان ميوهاي با انواع طعمها. اين كار هر شب حميد و دوستانش است كه جواني، طراوت و زيبايي خود را به دست دود قليان دادهاند بي آنكه خودشان خبر داشته باشند. وقتي درباره مضرات قليان با او صحبت ميكنم متوجه ميشوم خيلي بيشتر از من درباره ضررهاي قليان كشيدن ميداند اما وقتي از او سؤال ميكنم با اين وجود چرا قليان ميكشي؟ ميگويد: «اي بابا، جوانيم ديگر، بالاخره وقتي با رفقا دور هم جمع ميشويم بايد يك سرگرمي داشته باشيم يا نه؟» حكايت حميد و دوستانش حكايت صدها و بلكه هزاران جوان ديگر در اين شهر است كه از روي ناآگاهي و صرفاً به خاطر جوان بودن و خامي رو به مصرف قليان آوردهاند.
هر پك قليان يك پاكت سيگار
شايد خيلي از كساني كه قليان مصرف ميكنند از ضررهاي آن بيخبرند، شايد هم بعضيهايشان مثل حميد از آن اطلاع دارند اما به قول او بايد بالاخره يك سرگرمي داشته باشند.
اين همه در حالي است كه پزشكان و دوستداران سلامت بارها و بارها درباره ضررهاي مصرف قليان هشدار دادهاند. اينكه هر پك قليان برابر با 40 نخ سيگار است، اينكه سن مصرف قليان در جامعه كاهش يافته، اينكه تنباكو ميوهاي به دليل داشتن رطوبت موجب رشد انواع قارچها و ميكروبهاي كشنده ميشود، اينكه تنباكو مثل مواد ديگر اعتيادآور يك نوع دخانيات است كه ضررهاي فراواني از جمله بروز انواع سرطانها دارد، اينكه قليان و سيگار دروازه ورود به اعتياد است، اينكه و دهها اينكه ديگر هيچ كدامشان موجب دليلي نشده تا نوجوان و جوان ما دست از مصرف قليان بردارد.
براي همين است كه بر اساس آمار ارائه شده از سوي وزارت بهداشت علاوه بر اينكه سن مصرف قليان در جامعه پايين آمده بر تعداد افراد قلياني نيز روز به روز افزوده ميشود و پديده زشت قليان كشيدن حالا علاوه بر كافهها و رستورانهاي سنتي به مهمانيهاي خانوادگي يا بدتر از آن به برخي از هيئتها نيز ورود پيدا كرده است.
نكته تأسفبار در خصوص مصرف قليان آن هم قليان ميوهاي اين است كه اين پديده زشت حالا در بين دخترخانمها نيز طرفداران بسيار زيادي پيدا كرده و علاوه بر گسترش اين پديده خطرناك در بين مردان بايد نگران گسترش مصرف قليان در بين دخترخانمها نيز باشيم.
حال اينكه هر پك قليان برابر با 40 نخ سيگار است و اگر بخواهيم درستتر بگوييم هر پك قليان دو پاكت سيگار است. فكرش را بكنيد دو پاكت سيگار در هر بار پك زدن به قليان.
قليان ميوهاي با طعم شيشه
اما از همه اين نگرانيها كه بگذريم به موضوع نگران كنندهتر و البته تأسفبارتر ديگري نيز برخورد ميكنيم و آن هم وجود مواد مخدر شيشه در برخي قليانهاي ميوه است.
حكايت مصرف قليانهاي ميوهاي حالا درست شده است حكايت همان ضربالمثل «هر دم از اين باغ بري ميرسد!». وجود شيشه و آمفتامين در قليانهاي ميوهاي موضوعي نيست كه بشود به سادگي از كنار آن گذشت، اين ديگر كاهش سن مصرف قليان نيست، اين ديگر گسترش قليان به مهمانيهاي خانوادگي نيست، اين ديگر تمايل خانمها براي مصرف قليان نيست، اين يك موضوع به شدت نگرانكننده است.
اگر تا ديروز نگران توليد، پخش و مصرف مواد مخدر خطرناك شيشه به شيوههاي مختلف و البته پنهاني در بين نوجوانان و جوانان بوديم امروز بايد نگران اين موضوع باشيم كه شيشه اين ماده مخدر بسيار خطرناك به راحتي هرچه تمامتر در تنباكوهاي قليانهاي ميوهاي در دسترس مصرفكنندگان كه بيشتر نيز افراد نوجوان و جوان هستند قرار ميگيرد.
تأييد وجود شيشه از سوي وزارت بهداشت
همين چند وقت پيش بود كه رئيس مركز سلامت محيط و كار وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشكي به طور رسمي وجود مواد مخدر، شيشه و تركيبات آمفتامين را در توتون قليانها براي معتاد و وابسته كردن مشتريان اين كالا تأييد كرد.
خسرو صادقنيت در گفتوگو با خبرنگار ايرنا و در پاسخ به اين پرسش كه آيا استفاده از مواد مخدر، شيشه و تركيبات آمفتامين را در توتون قليانها تأييد ميكنيد، گفت: بله، گزارشهاي متعددي داشتيم كه حتي آن قدر دوز مواد مخدر، شيشه و تركيبات آمفتامين در توتون قليانها بالا بوده كه مسموميت حاد ايجاد كرده و قطعاً تعداد مواردي كه با دوز كمتر مصرف شده و مسموميت حاد نداشته، بسيار بيشتر است.
او گفته است اين گزارشها صحيح است و در موارد متعددي مسموميت حاد بعد از استعمال قليان داشتهايم كه به خاطر دوز بالاي مواد مخدر، شيشه و تركيبات آمفتامين آن بوده است. خود من در بيمارستان لقمان كه محل ارجاع مسموميتها در تهران است با چند نفر از اين افراد صحبت كردم. در برخي موارد، فرد مصرفكننده نميدانسته كه اين مواد را مصرف ميكند و فكر ميكرده احساس سرخوشي او ناشي از نوع توتون قليان است.
به گفته وي، وقتي با موارد مسموميت حاد ناشي از مصرف دوز بالاي مواد مخدر و تركيبات شيشه بعد از مصرف قليان مواجه ميشويم معنايش اين است كه حتماً تعداد موارد بسيار زياد ديگري وجود دارد كه با دوز پايينتر اين مواد را به توتون قليان اضافه ميكنند تا مشتريانشان احساس سرخوشي بيشتري كنند، با اين تصور كه اين لذت ناشي از دود عادي قليان است، موارد بسيار زيادي كه در گزارشهاي رسمي نميآيد.
اين مقام مسئول گفته است: اغلب مصرفكنندگان اين مواد در مراكز عرضه قليان، به مواد مخدر وابستگي پيدا ميكنند، معتاد ميشوند و ديگر نميتوانند آن را كنار بگذارند. اين يكي از روشهاي سودجويي اماكن عرضه قليان است، تا افراد به اين مراكز مراجعات مكرر داشته باشند و بتوانند هزينههاي بيشتري از آنها بگيرند و در واقع براي كسب سود بيشتر مشتريانشان را معتاد ميكنند.
از زنگ خطر تا آژير قرمز
البته اين خبر با واكنشهاي متعددي نيز روبهرو شده است مانند واكنش پليس به برخورد با مراكز عرضه اين قليانها يا واكنش رئيس اتحاديه قهوهخانهداران كه گفته است شايعهسازي نكنيد. در هر حال آنچه مشخص است موضوع مصرف قليانهاي ميوهاي آن هم قليانهايي با تنباكوهاي آغشته به انواع مواد خطرناك مانند شيشه يا موادي كه مسموميتزا يا سرطانزاست ديگر از مرحله هشدار عبور كرده و در مرحله خطر است. زنگ خطر مصرف اين نوع قليانها سالهاست كه به صدا در آمده است، شايد از حدود دو دهه پيش كه اولين نسل قليانهاي ميوهاي در جامعه عرضه شد. اما گويا قرار نيست كسي صداي اين زنگ خطر را كه حالا به مراتب شديدتر از يك آژير وضعيت قرمز شده است، بشنود.
اگر تا ديروز از وجود مواد بسيار خطرناك مانند بنزن در قليانهاي ميوهاي صحبت ميكرديم اما حالا بايد درباره موضوعي هشدار دهيم كه باور كردنش براي خيليها سخت است.
شيشه، اين مواد مخدر بسيار خطرناك حالا در لابه لاي تنباكوهايي با طعمهاي مختلف جا خوش كرده و در قليانهاي ميوهاي مصرف ميشود.
خطر پشت خطر، بيخ گوش دوديها
اين همه در حالي است كه جداي از وجود مواد مخدر خطرناكي مانند شيشه در قليانهاي ميوهاي پيش از اين نيز بارها و بارها خطرات و مضرات استفاده از قليانهاي ميوهاي از سوي پزشكان و فعالان حوزه سلامت اعلام شده است.
پزشكان پيش از اين با اعلام اينكه بيش از 400 ماده سمي در تنباكوي قليانهاي ميوهاي وجود دارد خواستار ايجاد يك عزم و اراده همگاني در خصوص عدم مصرف قليان ميوهاي شدهاند.
همان طور كه گفته شد به عقيده پزشكان هر وعده قليان برابر مصرف يك پاكت سيگار است و قليان، در هر بار مصرف، دود بسيار زيادتري را در مقايسه با كشيدن يك نخ سيگار ايجاد ميكند بهصورتي كه مصرف يك نخ سيگار بين ۵۰۰ سيسي تا يك ليتر دود توليد ميكند، اما استفاده يك بار از قليان ۱۰ تا ۲۰ ليتر دود توليد خواهد كرد. دود استنشاق شده از قليان، نه تنها همه مواد سرطانزاي دود سيگار را دارا است، بلكه مونوكسيدكربن بيشتري هم دارد و در فرهنگ جامعه ما به اين حقيقت علمي توجهي نميشود. بر اساس تحقيقات صورت گرفته افراد سيگاري كه به طور متداول ۸ تا ۱۲ نخ سيگار در روز مصرف ميكنند، به طور متوسط با ۴۰ تا ۷۵ پُك كه به مدت ۵ تا ۷ دقيقه به طول ميانجامد، حدود ۵ تا ۶ ليتر دود استنشاق ميكنند و اين در حالي است كه مصرفكننده قليان در هر وعده مصرف كه به طور متداول ۲۰ تا ۸۰ دقيقه طول ميكشد، حدود ۵۰ تا ۲۰۰ پُك ميزند كه هر پك به طور متوسط حاوي ۱۵/۰ تا يك ليتر دود است. ميزان و عمق دَم در حركت دادن آب قليان بسيار مهم است و قليان با وجود اينكه كمتر مصرف ميشود، اما حجم دودي كه از طريق آن وارد بدن ميشود، ۱۰ تا ۲۰ برابر دود ناشي از مصرف سيگار است.
از سرطان ريه تا بيماريهاي عفوني
به عقيده پزشكان، سرطان ريه، سرطان لب و دهان و حنجره، سرطان مري و معده، لوزالمعده، كبد و سرطان روده بزرگ، عوارض بدخيم و زخمهاي گوارشي و ريفلاكس معده (برگشت اسيد معده به مري) از جمله عوارض استفاده از سيگار و قليان هستند. ضمن اينكه مصرف اشتراكي قليان ميتواند منجر به افزايش احتمال ميكروب سل و ويروس هپاتيت شود.
دكتر احمديان پزشك عمومي و متخصص ترك اعتياد با انتقاد شديد از مصرف سيگار و قليان خصوصاً قليانهاي ميوهاي در گفتوگو با «جوان» نسبت به گسترش اين پديده زشت در ميان نوجوانان و جوانان هشدار ميدهد و با بيان اينكه مصرف قليانهاي ميوهاي خطرات بسيار زيادي را به دنبال دارد خواستار عدم مصرف قليان از سوي اين افراد ميشود.
وي ميگويد: تحقيقات نشان داده كه مصرف قليانهاي ميوهاي علاوه بر ايجاد مسموميتهاي حاد ميتواند زمينهساز بسياري از سرطانها از جمله سرطان مري، سرطان معده و سرطان ريه باشد.
وي در ادامه ميگويد: مصرف سيگار و قليان حتي موجب پوكي استخوان ميشود چراكه مصرف سيگار و قليان باعث اختلال در جذب كلسيم و ساخت استخوان، يائسگي زودرس و كاهش وزن ميشود كه به تسريع پوكي استخوان ميانجامد. وي با انتقاد شديد از وجود شيشه در قليانهاي ميوهاي ميافزايد: البته مصرف شيشه نياز به گرماي بسيار بالايي دارد و شايد با حرارت زغال نتوان آن را مصرف كرد بنابر اين بايد كاملاً معلوم شود كه منظور از وجود شيشه در قليانهاي ميوهاي دقيقاً چيست، البته اين احتمال وجود دارد كه تنباكوها آغشته به شيشه باشند يا اينكه شيشه توسط برخي از كارگران قهوهخانههاي سنتي به صورت مخفيانه عرضه ميشود.
اين متخصص ترك اعتياد اضافه ميكند: در هر حال آنچه مشخص است اين است كه وجود مواد مخدر شيشه كه بسيار هم خطرناك است در قليانهاي ميوهاي از سوي وزارت بهداشت تأييد شده و در اين خصوص قبلاً نيز اخبار و اطلاعاتي به پزشكان رسيده است.
وي ميگويد: مصرف قليان خود به خود مشكلاتي را براي فرد ايجاد ميكند مثلاً اينكه دود قليان باعث پيري زودرس پوست ميشود يا اينكه انواع بيماريهاي خطرناك از جمله سرطانها را به دنبال دارد، همچنين باعث وجود بيماريهای قلبي و عروقي ميشود ضمن اينكه ميتواند موجب تشديد بيماريهاي گوارشي شود. حال شما در نظر بگيريد كه در هنگام مصرف قليان مواد مخدر شيشه نيز به آن اضافه شود آن وقت است كه ميشود مشكل پشت مشكل.
اين پزشك عمومي در ادامه با انتقاد شديد از عدم نظارت كافي بر نحوه عرضه قليان ميگويد: نظارتها در اين حوزه ضعف دارد و نبايد اجازه داد كه در مكانهاي مختلف قليان خصوصاً قليان ميوهاي استفاده شود.
دكتر احمديان يادآور ميشود: متأسفانه به نظر ميرسد قبح قليان كشيدن در جامعه ريخته است چراكه اگر دختر خانم جواني در يك محيط عمومي سيگار بكشد نگاهها به او نگاههاي طعنهآميزي است حال اينكه اگر همين دختر خانم قليان بكشد تا اندازهاي اين كار عادي به نظر ميرسد در حالي كه مضرات استفاده قليان بسيار بدتر از سيگار است. وي در پايان صحبتهاي خود ميگويد: رسانهها با اطلاعرساني و فرهنگسازي، خانوادهها با كنترل هرچه دقيقتر بر رفتار فرزندان خود و نهادهاي متولي با افزايش نظارت بايد به كاهش مصرف قليان در جامعه كمك كنند.
در هر حال آنچه مشخص است وجود مواد مخدر شيشه در قليانهاي ميوهاي موضوعي نيست كه بتوان به راحتي از كنار آن عبور كرد. شيشه يك ماده مخدر بسيار خطرناك و داراي مضرات بسيار زياد است حال با توجه به آنچه گفته شد بايد منتظر باشيم ببينيم آيا مسئولان و دستگاههاي متولي براي رفع اين معضل چارهاي اساسي ميانديشند يا اين مسئله نيز مانند خيلي از پديدههاي زشت اجتماعي در سايه بيتوجهي نهادهاي متولي به راحتي به فراموشي سپرده ميشود. ديروز ميوهاي بود، امروز شيشهاي است و اگر بيتفاوت باشيم، فردا...!!
