بودجه مصرفي يا جاری دولت در حدفاصل سالهاي 76تا93 از 5/4 هزار ميليارد تومان به 143هزار ميليارد تومان رسيده است اين در حالي است كه بهطور ميانگين در اين سالها نزديك به 98درصد بودجه مصوب جاري دولت، عملياتي شده است، در مقابل بودجه عمراني در همين دوره از 3هزار ميليارد تومان به 43هزارميليارد تومان رشد يافته است منتها با اين ويژگي كه بهطور ميانگين تنها 70درصد بودجه عمراني مصوب در اين مدت عملياتي شده است، بدين ترتيب بر خلاف رشد صعودي بودجه جاري كشور، بودجه بخش عمران همه ساله با روند نزولي مواجه بوده است و هر سال هم سهم بخش عمران از بودجه كل كشور كاهش يافته است و هم ميزان بودجه محقق شده اين بخش.
عملكرد دولتها در تخصيص بودجه عمراني در دو دهه گذشته با اما و اگرهاي فراواني همراه بوده است، از عدم تخصيص به موقع گرفته تا حجم بالاي پروژههاي عمراني نيمه تمام. در اين بين اگرچه در حدفاصل سالهاي 76تا 93، بودجه عمراني مصوب از 3هزار ميليارد تومان به 43هزار ميليارد تومان رشد يافته است اما متأسفانه از گذشته بين بودجه عمراني مصوب و تحقق آن فاصله فاحشي وجود داشته است به گونهاي كه بهطورميانگين در اين سالها تنها حدود 70درصد بودجه مصوب عمراني فرصت محقق شدن پيدا كرده است.
در سال 76بودجه عمراني مصوب 3هزار و 32میلیارد تومان در نظر گرفته شده بود كه تنها 67درصد آن معادل 2 هزار و 29میلیارد تومان آن عملياتي شد. در اين بين در همين سال بودجه جاري 4هزارميلياردو577ميليون تومان بود كه 98درصد آن يعني 5/4 هزار ميليارد تومان اين بودجه مصرفي محقق شد، از سوي ديگر بررسيها نشان ميدهد در سال 93 بودجه جاري حدود 143هزار ميليارد تومان مصوب شده است كه بودجه جاري عملياتي شده در همين محدوده بوده است ولي گزارش بانك مركزي نشان ميدهد در سال 93 مجموع بودجه عمراني محقق شده دولت 29 هزار و 950 ميليارد تومان بوده است كه 14 هزار ميليارد تومان از رقم مصوب 43972 ميليارد توماني بودجه 93 كمتر است.
. بدين ترتيب بودجههاي عمراني مصوب دولت و مجلس بودجهاي كاغذي است از طرفي روند رو به رشد هزينههاي جاری دولت، فرصتي براي رشد و حتي محقق شدن همين بودجههاي عمراني اندك را هم به دولت نميدهد و از طرف ديگر تحقق بودجه هزينهاي دولت در سالهاي اخير به يكي از اصليترين مشكلات دولت تبديل شده است.
در رابطه با بودجه هزينهاي يا جاري نيز بايد عنوان داشت كه بودجه جاري دولت در طول سالهاي 76تا 93، از حدود 5/4 هزارميليارد تومان به 143هزار ميليارد تومان رشد يافته و نكته جالب آن است كه برخلاف بودجه عمراني كه در هيچ سالي كل بودجه عمراني فرصت محقق شدن پيدا نكرده است، بهطور ميانگين در سالهاي مورد بررسي تقريباً 98درصد بودجه جاري در هر سال محقق شده است. شايد اگر دولتمردان و نمايندگان ملت در دهههاي گذشته به شكل برابر بودجه جاري و عمراني را مورد توجه قرار ميدادند امروز كشور با بحران بيكاري روبهرو نبود و از طرف ديگر بودجههاي جاري و هزينهاي دولت هم اكنون به بودجه عمومي كشور فشار نميآورد.
براي فهم ميزان افزايش بودجه جاري يا هزينهاي كشور طي دهههاي اخير بايد عنوان داشت كه هم اكنون اگر در خوشبينانهترين حالت، كل درآمدهاي مالياتي كشور در سال جاري كه حدود 80هزار ميليارد تومان است محقق شود اين ميزان درآمد تنها كفاف نيمي از هزينههاي جاري دولت را ميدهد و نيم ديگر بهطور معمول از محل فروش نفت و ساير درآمدها مانند فروش شركتهاي دولتي و غيره محقق ميشود.
اما در مقابل در چند سال اخير، به موازات كاهش بودجه عمران و بخش زيربنايي كشور، بودجه بخشهاي جاري و هزينهاي به شدت افزايش يافته است. مقايسه عملكرد بودجه عمراني و جاري در سالهاي اخير نشان ميدهد نسبت تخصصي عمراني به بودجه جاري رفته رفته رو به كاهش است.
