اعتراض هيدروژني كره به ترتيبات شرقي چين

كيم‌جونگ اون رهبر كره‌شمالي ترجيح داد با آزمايش يك بمب هيدروژني به استقبال تولد 33 سالگي‌اش در روز جمعه برود؛ بمبي كه هر چند درباره ابعاد و قدرت آن ترديد‌هايي وجود دارد ولي براساس برخي محاسبات، مي‌تواند تا هزار برابر پرقدرت‌تر از بمب‌هاي اتمي متعارف باشد. كره‌اي‌ها بعد از آزمايش اولين بمب اتمي در سال 2006، دو بار ديگر هم در سال‌هاي 2009 و 2013 بمب اتمي آزمايش كردند ولي آزمايش بمب هيدرژني، نشان دهنده تلاش آنها براي ورود به فاز جديدي از فناوري سلاح‌هاي نامتعارف است. امريكايي‌ها بعد از توافق هسته‌اي تير ماه 1394 با ايران، بارها برجام را به رخ پيونگ يانگ كشيدند. اوباما گفته بود كه كره‌اي‌ها هم مي‌توانند توافقي مثل ايران داشته باشند و «سيدي سيلر» نماينده امريكا در مذاكرات شش‌جانبه، به كره شمالي توصيه كرده بود از مذاكرات هسته‌اي ايران عبرت بگيرد و تنش‌هاي خود با كشورهاي ديگر را برطرف كند. چيني‌ها هم در اين مورد با امريكايي‌ها هم موضع بودند تاجايي كه وانگ‌يي وزير خارجه چين در ملاقات با دبيركل سازمان ملل بعد از توافق هسته‌اي ايران، ابراز اميدواري كرد كه مدل توافق با ايران به مسئله هسته‌اي كره شمالي گسترش پيدا كند ولي دست آخر، وزارت خارجه كره‌شمالي با صدور بيانيه‌اي اعلام كرد كه پيونگ يانگ به عنوان يك كشور دارنده سلاح هسته‌اي «اوضاعي كاملاً متفاوت با ايران دارد» و «قدرت هسته‌اي ما قابل گفت‌وگو نيست.» حالا كره‌اي‌ها با آزمايش اولين بمب هيدروژني نه تنها اين پيام را به دنياي اطراف مي‌فرستند كه حاضر نيستند بر سر برنامه هسته‌اي خودشان مصالحه كنند بلكه قصد دارند آن را در ابعادي پيچيده‌تر و پيشرفته‌تر دنبال كنند. تحليل‌هايي درباره اثرگذاري مسائل داخلي بر تصميم كيم‌جونگ اون رهبر كره‌شمالي مطرح شده از جمله اينكه گفته مي‌شود در آستانه برگزاري نشست حزب كمونيست، رهبر كره سعي دارد اولين دستاورد متفاوت خود از پدرش را به رخ بكشد. با اين حال، به نظر مي‌رسد اقدام روز چهارشنبه كره‌شمالي بيشتر تحت تأثير ترتيبات جديد در حال شكل‌گيري منطقه شرق آسياست.
چين حامي سنتي كره‌شمالي است و كيم‌جونگ ايل رهبر پيشين كره‌شمالي تا همين اواخر نيز مناسبات خوبي با چيني‌ها داشت ولي كيم‌جونگ اون فرزند او، از زمان رسيدن به قدرت، مناسبات چندان خوبي با چين ندارد. كيم پسر، طي اين مدت نه تنها سفري به چين نكرده و مناسبات دو طرف را سرد نگه داشته بلكه تا حدي هم به تنش‌ها با پكن دامن زده است. اعدام يك باره «جنگ سونگ تائك» در دسامبر 2013، كسي كه از او به عنوان مرد شماره 2 كره شمالي، رابط مناسبات با چين و حامي اصلاحات به روش چيني نام‌برده مي‌شد، نشان داد مناسبات چين و كره‌شمالي ديگر مانند قبل نخواهد بود. چشم‌بادامي‌هاي كره‌اي طي دو سال گذشته، سعي كرده‌اند اتكاي خود به چين را كم كنند و در عوض، نشانه‌هايي جدي از تغيير جهت آنها به سمت روس‌ها ديده مي‌شود. مناسبات تجاري بين چين و كره‌شمالي بين سال‌هاي 2013 و 2014 شاهد كاهشي 5/2 درصدي بوده و كره‌اي‌ها بعد از تعويق ساخت پل 8/1 مايلي كره‌شمالي كه قرار بود چيني‌ها آن را با 350 ميليون دلار تأمين مالي كنند، در نهايت آن را به روس‌ها واگذار كردند. طي سال 2014، تعداد بيشتري از مقام‌هاي كره‌شمالي به‌جاي سفر به چين، روسيه را براي سفرهايشان انتخاب كرد. كيم يونگ نام رئيس اجرايي دولت كره، در فوريه 2014 به المپيك سوچي دعوت و آخر كار هم پوتين و كيم جون اون، سال 2015 را سال دوستي دو كشور اعلام كردند. در حالي كه همه اين تحولات در مسير سرد‌تر شدن مناسبات كره‌شمالي با چين بوده، همزمان چيني‌ها هم طي يكي دو سال اخير، تمايل بيشتري براي نزديك شدن به ژاپن و كره‌جنوبي از خودشان نشان داده‌اند. بعد از تنش‌هاي شديدي كه رهبران كره جنوبي و ژاپن در سال 2012 با چين داشتند، نخستين نشست اين سه كشور در سطح سران آبان ماه 1394 برگزار شد و همين چند هفته قبل بود كه توافقنامه تجارت آزاد بين كره جنوبي و چين به تصويب پارلمان كره جنوبي رسيد.
واقعيت اين است كه همزمان با تقويت استراتژي چرخش شرقي امريكا به آسيا، معادلات جديدي در اين منطقه در حال شكل‌گيري است. يك روي سكه اين معادلات، امنيتي‌تر شدن شرايط منطقه و تشديد تنش‌ها در منطقه درياي جنوبي چين است. براساس گزارش سال 2015 مؤسسه تحقيقات صلح بين‌المللي استكهلم، به‌رغم كاهش هزينه‌هاي تسليحاتي در سطح جهاني طي سال 2014، هزينه‌هاي تسليحاتي در شرق آسيا افزايش پيدا كرده است. با وجود افزايش تنش‌ها در اين منطقه، چين و رقباي آن در روندي پيچيده‌تر، تلاش كرده‌اند از طريق گسترش مناسبات اقتصادي، اين روند را كنترل كنند؛ موضوعي كه كره‌شمالي تمايل چنداني به آن ندارد. جيزمز ريلي استاد دانشگاه سيدني معتقد است مناسبات چين با امريكا و متحدان آن به خصوص طي سال‌هاي اخير بسيار مهم‌تر و گسترده‌تر از آن شده كه چيني‌ها اجازه بدهند كره‌شمالي بر آن اثر بگذارد. در واقع، روند در حال شكل‌گيري مناسبات چين و رقبايش در منطقه، به سمت و سويي پيش مي‌رود كه ممكن است نقش كره‌شمالي را درترتيبات جديد كمرنگ نمايد. به‌نظر مي‌رسد آزمايش بمب هيدروژني كره‌شمالي بيش از اينكه مانند دفعات قبل مقابله‌جويي با امريكا تعبير شود، به چالش كشيدن روند در حال شكل گيري ترتيبات جديد در منطقه شرق آسياست؛ ترتيباتي كه چين نيز به‌رغم تنش‌ها با امريكا و رقباي منطقه‌اي‌اش، با آن همراه شده است. سي‌ان‌ان، آزمايش بمب هيدروژني كره‌شمالي را «سيلي به گوش چين» تعبير كرده است. اين تعبير چندان بيراه به نظر نمي‌رسد.