سال تحصيلي جاري مصادف با سومين سال اجراي آزمايشي طرح شناسايي و هدايت استعدادهاي برتر(شهاب) است. اين در حالي است كه طي 73 روزي كه از اجراي آن ميگذرد، برخي گزارشهاي رسيده از مدارس در فرآيند اجراي شهاب، از انحراف از هدف آن خبر ميدهند.
رهبر انقلاب در ديدار شركتكنندگان در نهمين همايش ملي «نخبگان فردا» در هفته آخر مهرماه گذشته با اشاره به طرح شهاب آن را خوب ارزيابي كردند و فرمودند: «شنيدم طرح شهاب مورد بيتوجّهي و بيلطفي قرار گرفته؛ نگذاريد، مراقبت كنيد. شناسايي استعدادهاي برتر در دوران تحصيلات ابتدايي و تحصيلات متوسطه بسيار مهم است، اين چيزي است كه نخبه حقيقي را به ما ميشناسانَد، اين چيزي است كه نوابغ را به ما ميشناساند. خب نوابغ در هر جامعهاي معدودند؛ خيلي از نوابغ هستند كه بهخاطر ناشناخته بودن، وجودشان بالكل بياثر ميشود؛ اصلاً هضم ميشوند، محو ميشوند، چون شناسايي نشدهاند. گاهي انسان مشاهده ميكند يك انسان بيسوادي در يك روستايي يك حرفي ميزند، يك كاري ميكند كه نشاندهنده نبوغ است؛ اين اگر تربيت ميشد، اگر شناسايي ميشد، اگر استعداد او بهكار گرفته ميشد و بهحساب ميآمد، يك انسان برجستهاي بود؛ [امّا] متأسفانه شناخته نشده. نگذاريم اين خسارت بر كشور وارد بيايد. اين در دوران مربوط به آموزش و پرورش، كار بسيار مهمي است؛ اين طرح را دنبال بكنيد. واقعاً وزير محترم بروند بررسي كنند كه طرح شهاب در چه وضعي است و آيا كارهاي خودش را انجام ميدهد يا نه.»
بعد از تأكيدات مقام معظم رهبري بر اهميت اجراي طرح شهاب موج تحليلها در مورد روند اجراي آن در رسانهها به راه افتاد. تا جايي كه برخي اظهارنظرات طرح شهاب را يكي از طرحهاي بر زمين مانده در دولت كنوني دانستند. گروهي ديگر نيز شهاب را از جمله طرحهايي دانستند كه تحتالشعاع اولويتهاي وزير آموزش و پرورش به ويژه طرح ساماندهي نيروي انساني قرار گرفته است. تحليل ديگر بر افزايش غلظت فعاليتهاي سياست محور در دستگاه تعليم و تربيت استوار بود كه طي آنها به برنامههاي ديربازده وقعي نهاده نميشود.
تفسير «هدايت» استعدادهاي برتر ناگفته نماند پيش از آغاز سال تحصيلي جديد و در شهريورماه شيوهنامه طرح شهاب با امضاي وزير آموزش وپرورش به ادارات كل آموزش و پرورش استانهاي سراسر كشور ابلاغ شد. در نهايت نيز اين طرح از اول آبانماه آغاز شد كه طي آن ۳۸۶ هزار دانشآموز تحت پوشش آن قرار گرفتند. همچنين بنابر اذعان سورنا ستاري، معاون علمي و فناوري رئيسجمهوري و رئيس بنياد ملي نخبگان پايه اصلي طرح شهاب در وزارت آموزش و پرورش شكل گرفته است و معاونت علمي و فناوري رياست جمهوري آماده همكاري با وزارت آموزش و پرورش است.
با اين وجود، برخي گزارشها حاكي از آن است كه اين روزها خانوادهها در برخي مدارس براي پرورش استعدادهاي دانشآموز خود با اين گزينه روبهرو ميشوند كه فرزندشان را به مدارس غيردولتي كه از سوي اولياي مدارس معرفي ميشوند، بسپارند.
به اين صورت كه دانشآموزي از سوي اولياي مدرسه داراي استعداد شناسايي ميشود و سپس براي پرورش استعدادهاي دانشآموز دو يا سه مدرسه غيردولتي به والدين معرفي ميشوند. واكنش والدين در مواجهه با اين رفتار نيز قابل پيشبيني است. اين تهديد پيش از اين با عنوان كوچ دانشآموزان با استعداد به مدارس غيردولتي از سوي رسانهها پيگيري شده بود.
رقابت نانوشته براي شناسايي استعدادهاي ايراني علاوه بر اين طرح شهاب در شرايطي به عنوان يك ضرورت مطرح و اجرايي ميشود كه حفظ سرمايههاي انساني به عنوان يكي از پايههاي تحقق اقتصاد مقاومتي، دانشبنيان و درونزا مورد توجه است. اين طرح از سوي دلالان استعدادها كه با ترسيم افق روشنتر(واقعي يا غيرواقعي) استعدادهاي كشورهاي در حال توسعه را شكار و مقدمات مهاجرت اغلب بدون بازگشت آنها را فراهم ميكنند؛ منحرف شد مسئلهاي كه در همان ديدار مقام معظم رهبري به عنوان يكي از دغدغههاي خود بيان كردند.
به بيان ديگر، شهاب در معرض تهديدهاي داخلي و خارجي به كار خود ادامه ميدهد و توجه مقام معظم رهبري به آن نشان ميدهد كه برنامهريزان كلان كشور و سياستگذاران براي آينده كشور روي ثمرات اين طرح نيز برنامهريزي كردهاند و كوتاهي در نحوه اجراي آن توجيهي نخواهد داشت.
البته از نظر ستاري نحوه شناسايي استعدادهاي برتر و روشهاي آن داراي نقايص ديگري نيز هست كه بايد برطرف شوند.
معاون علمي و فناوري رئيسجمهوري با انتقاد از نحوه شناسايي استعدادهاي برتر در كشور گفت: در حال حاضر مبناي شناسايي اين استعدادها نفرات برتر كنكور و المپيادهاي علمي است كه اين شيوه ناقص است و بايد اين استعدادها را از دوران دانشآموزي شناسايي كنيم. جمعيت جوان و 4/5 ميليون دانشجو در كشور داريم و در واقع از نظر تعداد دانشجو در رتبه پنجم جهان قرار گرفتهايم كه اين پتانسيل بسيار بالايي براي كشور محسوب ميشود.
وي با اشاره به تعداد دانشجويان ايراني خارج از كشور گفت: 50 هزار دانشجوي مشغول به تحصيل در خارج از كشور داريم كه اين تعداد 1/1 درصد جمعيت دانشجوي كشور است كه ميتوانيم ادعا كنيم تعداد زيادي نيست اما ميزان ماندگاري آنها در اين كشورها مهم است كه بايد كاري كنيم كه به كشور خود بازگردند.
گفتني است طرح «شهاب» - شناسايي و هدايت استعدادهاي برتر- با هدف شناسايي استعدادهاي برتر از بين دانشآموزان دورههاي ابتدايي و متوسّطه در تاريخ 1386/11/25 به تصويب هيئت امناي بنياد ملّي نخبگان رسيد.
