اعتقاد به بحراني بودن مسئله كتاب و فرهنگ كتابخواني در يك نگاه خود موجب كاهش ميزان مطالعه در كشور ميشود. پايين بودن ميزان مطالعه و همچنين دسترسي به امكانات ديگر همچون شبكههاي اجتماعي در كنار اين امر، اين وضعيت را در كشورمان در مقايسه با ديگر كشورها به وجود آورده و تشديد كرده است. به اعتقاد كارشناسان و صاحبنظران اين حوزه، بهرهگيري از يار مهربان به عنوان بهترين دوست به جاي استفاده از بازيهاي رايانهاي و مشاهده فيلمهاي ماهوارهاي و اينترنت كه نه تنها سود و منفعتي دربر ندارند كه افراد و حتي كودكان را به سوي منجلاب و فساد و كارهاي افراطي سوق ميدهد، كاري شايسته و مثمرثمر است.
امروزه عدم وجود فضاي كافي براي مطالعه و بهرهگيري از آموزههاي كتب، ميزان بودجه، تقاضا براساس نياز، قيمتهاي بالا و در دسترس نبودن برخي كتب و همچنين پايين بودن سطح سواد در كشور از جمله عواملي است كه آمار مطالعه در جامعه ما را پايين آورده و اين فرهنگ را با خطر مواجه كرده است. عواملي كه ميل افراد به كتابخواني را كاسته و در نهايت منجر به عدم سوق و ترغيب آنها به سمت مطالعه ميشود. به هر حال بهتر است الگوسازي در پذيرش امر كتابخواني ابتدا از مدارس و مكانهاي عمومي آغاز شود پس از آن از صدا و سيما كه نقشي اساسي در جامعه دارد. اين امر ميتواند مهمترين نتيجه را در كمك و ياري رساندن به طبقات مختلف جامعه حاصل كند.
پريناز مهرابي، روانشناس و كارشناس فرهنگي در اين خصوص ميگويد: متأسفانه ما امروزه شاهد آمار بسيار پايين كتاب و كتابخواني در سطح جامعه هستيم. آماري كه حكايت از وجود يك معضل فرهنگي آشكار دارد. معضلي كه تبعات و پيامدهاي سوئي در فرهنگ جامعه دارد. به گونهاي كه ما هر روز اثر مستقيم آن را بر روي تفكر و نگرش خانوادهها و افكار و اذهان عمومي جامعه نظارهگر هستيم.
وي در ادامه ميگويد: آمارهايي كه در سالهاي گذشته توسط كتابخانه ملي ايران اعلام شد به نوعي فاجعهآميز و خطرناك بود. ارقامي كه گوياي كنارهگيري مردم جامعه از اين يار معتمد و شايسته است. جالب اينجاست كه اين روزها مردم ما جاي خالي كتاب را با تماشاي انواع فيلمها، سريالها، شبكههاي ماهوارهاي، اينترنت و شبكههاي اجتماعي همچون تلگرام و... پر كردهاند.
كتاب منزلت خود را از دست داده است
به گفته مهرابي، مردم با اختصاص تمام وقت آزاد خود به تفريح، گردش، خريد و... كتاب را به دست فراموشي سپردهاند. به معناي واقعي كلمه كتاب ديگر منزلت خود را در بطن جامعه ما از دست داده است. در حقيقت اين جاست كه بايد شاهد تأثير عملكرد خانواده به عنوان يكي از نخستين نهادهاي جامعه و شالوده حيات اجتماعي بود. پس از همين الان در جمع دوستانه خانواده ساعاتي از روز را به خواندن كتاب اختصاص دهيم و دقايقي را هم جهت صرف مبادله و گردش اطلاعات خود در ميان افراد خانواده يا دوستان داشته باشيم. در واقع زماني براي تفكر در مورد اطلاعاتي كه از كتابها به دست آوردهايم. اين اقدامي فوقالعاده پسنديده است كه ما به عنوان يك عضو، براي تمام اعضاي خانوادهمان كارت عضويت كتابخانه بگيريم تا اينكه اگر روزي آمد كه ما امكان مطالعه و تمركز در خانه را نداشتيم، با انگيزه بيشتري در كتابخانه مشغول مطالعه شويم.
خودنمايي كتابهاي الكترونيك
اين كارشناس معتقد است در ميان پيشرفت هر روزه علم، گسترش فناوري و ارتباطات شاهد خودنمايي روزافزون كتابهاي الكترونيك در بين ديگر كتب هستيم. خواندن كتابها به اين شيوه همانند صرفهجويي و كاهش هزينه، كاهش ترافيك در سطح شهر و... علاوه بر آثار مثبتي كه دارد، يك سري تأثيرات منفي و مخرب نيز با خود به همراه داشته و ممكن است ما را دچار آسيبهايي جبران نشدني كند. تبعاتي كه حتي گاهي خودمان نيز از آنها غافل هستيم.
چرخههايي براي مبادله كتاب
مهرابي در ادامه اظهار ميكند: به هر حال ميتوان با كمك و همكاري دوستان و اقوام شبكهها و برنامههايي را به منظور ايجاد چرخه مبادله كتاب بين اعضا داشته باشيم. پس بايد سعي كنيم با جا به جا كردن كتابها در اين چرخهها و نشستها و جلسات باعث ترويج و تشويق تمامي اعضاي گروه، دوستان و خانواده خود به سمت مطالعه شده و تحولي را در ذهن خود و ديگران پياده كنيم. حتي ميتوان به جاي خريد تنقلات براي كودكان يا خريد هديه در مناسبتهاي مختلف، براي طرف مقابل كتاب خريداري كنيم. به راحتي ميتوانيم كام كودكان خود يا افرادي كه در پيرامونمان هستند را با خواندن كتابهاي ارزشمندي كه به آنها هديه كردهايم شيرين كنيم. كتاب هديهاي ارزشمند براي افراد و اغذيهاي مفيد براي ذهن، تفكر، روح و عقلانيت است. در واقع گشودن دريچه علم براي هموار شدن راه آن در زندگي و ايجاد جامعهاي مملو از افرادي كه داراي سلامت و رشد فكري هستند، نيازمند بهرهبري هرچه بيشتر از كتاب است.
حمايت نهادهاي دولتي و خصوصي
به اعتقاد اين كارشناس، ما به منظور گسترش و افزايش روند كتابخواني در جامعه علاوه بر اين موارد به حمايت انواع نهادهاي دولتي و خصوصي همانند شهرداريها، سراي محله و گسترش كتابخانه، اختصاص دادن بن كتاب و... نيازمنديم تا بتوان با برنامهريزي و ايجاد طرحها و تدابير بلند مدت، گامي در جهت تبليغ، رونمايي و نقد از كتب و آثار برجسته برداشت. بهتر است با ايجاد طرحهايي خلاقانه در آموزش و پرورش علاقهمندي كودكان و نوجوانان به كتاب را بيشتر كرده و آنها را به پاسخ سؤال ذهنيشان كه چه كتابي براي خواندن خوب است، رساند. حتي ميتوان برنامههايي براي معرفي كتب نويسندگان برجسته داشت. در واقع پايگاهي براي جستوجو و ارائه كتب و همچنين آموزشهايي براي علاقهمندي و تمركز بيشتر براي خواندن كتاب.
قفسههايي براي خاك خوردن كتابها
وي در خاتمه تأكيد ميكند: بايد كوشيد تا به جاي اينكه قفسههاي كتاب خانههايمان يا كتابخانههاي شهرمان را به انبارياي صرفاً براي خاك خوردن كتابها تبديل كنيم، حافظه خود را با كمك اين كتابها صيقل و جلا داده و در نهايت ذهن خود را به انباري براي نگهداري و حفظ كتب تبديل كنيم.
