«صفر شوم است»، «صفر ماه نحس است»، «در ماه صفر به كار خير و خريد و فروش اقدام نكنيد» و از اين قبيل تعابير... سعد و نحس از واژههاي متضاد در فرهنگ اسلامي هستند كه در احاديث و آموزههاي روايي به كار رفتهاند؛ براي مثال در قرآن سخن از يوم نحس وجود دارد و اين تعبير در مصحف شريف به كار رفته است كه اين نشان ميدهد چنين تعبيري در تاريخ زندگي بشر صحت دارد، يعني همان طور كه ايام الله داريم ايام نحسات نيز داريم.
براي مثال در سوره مباركه فصلت آيه 16 به ايام نحس اشاره شده و ميفرمايد: « فَأَرْسَلْنَا عَلَيْهِمْ رِيحًا صَرْصَرًا فِي أَيَّامٍ نَّحِسَاتٍ لِّنُذِيقَهُمْ عَذَابَ الْخِزْيِ فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَلَعَذَابُ الْآخِرَةِ أَخْزَى وَهُمْ لَا يُنصَرُونَ».
اينجا صحبت از روزهاي نحسي است كه عذاب الهي بر گروهي از انسانهاي فاسد، مشرك و منافق نازل شده است. يا خداوند متعال در سوره مباركه قمر آيه 19 نيز فرموده است: «إِنَّا أَرْسَلْنَا عَلَيْهِمْ رِيحًا صَرْصَرًا فِي يَوْمِ نَحْسٍ مُسْتَمِرٍّ».
به اين ترتيب قرآن فقط اشاره سربستهاي به اين مسئله دارد، پس ميتوان گفت تا اينجا اصل سعد و مبارك بودن بعضي ايام و نحس بودن بعضي روزها را به صورت اجمال پذيرفته است.
اما درباره نحسي ماه صفربا توجه به آيات و روايات ميتوان چنين گفت: چون در اين ماه رحلت پيامبر اكرم(ص) و شهادت چند تن از امامان معصوم(ع) اتفاق افتاده است، در روايات آمده كه براي دفع آفات و بلاياي اين ماه، بسيار صدقه دهند، نه از آن جهت كه به آن معنا نحس باشد، بلكه به خاطر فقدان و از دست دادن پيامبر(ص) و ائمه اطهار براي مردم روزهاي خوبي نيست.
ولي ميتوان با اخلاق حسنه، انجام واجبات و ترك مُحَرمات در كنار دادن صدقه براساس آميزههاي ديني روزهاي عيد و سعدي براي مسلمانان باشد.
چند سالي است دقالباب كردن هفت مسجد در پايان ماه صفر در برخی مناطق رواج پيدا كرده است، عملي كه بدعت در دين است، عمل خرافي كه در دين وارد نشده باشد ولي با عنوان دين انجام ميشود، نه تنها ثوابي ندارد، بلكه گناه است، و به عنوان بدعت حرام است. دقالباب مساجد در شب اول ربيعالاول از جمله اين امور است و سند روايي ندارد.
پاسخ دفتر حضرت آيتالله العظمي خامنهاي به استفتايي درباره دقالباب مساجد در روز اول ربيعالاول: عمل فوقالاشاره مستند روايي ندارد و شيوه قابل تأييد نيست. اگر چه اصل اذكار و ادعيه و طلب حاجات از خداوند متعال عمل پسنديده است، ليكن اشكال در شيوه عمل به نحو ياد شده است.
آقايان علماي اعلام - دامت افاضاتهم - و مومنين - ايدهمالله تعالي - با پند و اندرز و موعظه و نصيحت از رواج چنين رفتارهايي كه چه بسا ممكن است منتهي به وهن مذهب گردد، اجتناب کنند. بنابر نظر فقها و بر اساس آنچه در روايات مستند و معتبر آمده است، مستحب است كه مؤمنين در اين شب ـ به ياد آن مجاهدت اميرالمؤمنين (عليه السلام) ـ در مساجد حضور يافته و تا سحر به راز و نياز و مناجات با خداوند متعال بپردازند و لذا آن چيزي كه با عنوان باز بودن در مساجد تا صبح عنوان شده به اين دليل بوده است، نه تأكيد يا احياناً ترويج آن مسئله خرافي (رفتن به در مساجد و در زدن و شمع روشن كردن براي رفع حاجت) جلوگيري نمايند.
در ادامه ميتوان به اين حديث پيامبر مهربانيها اشاره كرد كه ميفرمايند: اَلذَّنبُ شومٌ عَلى غَيرِ فاعِلِهِ اِن عَيَّرَهُ ابتُلِىَ بِهِ وَ اِن اَغتابَهُ أَثِمَ وَ اِن رَضىَ بِهِ شارَكَهُ؛ گناه براى غير گناهكار نيز شوم است، اگر گنهكار را سرزنش كند به آن مبتلا مىشود، اگر از او غيبت كند گنهكار شود و اگر به گناه او راضى باشد، شريك وى است. (نهج الفصاحه، ح 1623). بعضي از بدعتها و نوآوريهايي كه در دين گاهي ناخواسته و گاهي مغرضانه آمده است باعث نحسيها و شوميهايي باشد، تاثير اين بدعتها معمولاً روي قلبهاست و تيرگي قلبها باعث انجام گناه ميشود.
اينكه گفته ميشود ماه صفر و هر ماهي و هر روزي نحوست دارد حرف عاميانهاي بيش نيست.
اينكه گفته ميشود ماه صفر يا هر ماه و روزي نحس است حرفي عاميانه و بيپايه است. اعمال در روز موجب ميشود كه آن روز شوم باشد يا نيك. شومي روزگار از اعمال آن بر خاسته ميشود چنانكه رسول مهرباني گناه را شوم ميخواند و بيشك به واسطه گناه روز شوم ميشود و نيز از اعمال نيك است كه روز خوب و نيكو ميگردد تا جايي كه اميرالمؤمنين ميفرمايند: آن روزي كه گناه در آن اتفاق نيفتد عيد محسوب ميشود. اگر در آيات و رواياتي از نحسي روزي حرف به ميان ميآيد به خاطر اتفاقات خاص آن روز به خاطر گناهاني است كه در آن روي داده است.
*كارشناس مذهبي
