مهارتهاي زندگي مجموعهاي از تواناييها است كه زمينه مقابله مؤثر با فشارهاي رواني و ارائه رفتارهاي مثبت و مفيد را فراهم ميآورد و اين تواناييها، فرد را قادر ميکند، مسئوليتهاي خود را بپذيرد و بدون لطمه زدن به خود و ديگران، با خواستها، انتظارات و مشكلات روزانه به ويژه مشكلاتي كه در ارتباط با ديگران به وجود ميآيد، به شكل مؤثري روبه رو شود.
آموزش مهارتهاي زندگي پتانسيل بالايي براي پيشگيري از مشكلات و آسيبهاي اجتماعي دارد و تنها راه مبارزه با مواد مخدر و جلوگيري از شمار معتادان نوجوان و جوان است كه بايد به اين موضوع بيشتر توجه شود. برنامه آموزش مهارتهاي زندگي بر عوامل عمده اجتماعي و رواني سوقدهنده قشر نوجوان به شروع مصرف مواد مخدر صنعتي و داروهاي روانگردان متمركز است.
علاوه بر آموزش مهارتهاي زندگي، اصطلاحاتي مانند نه گفتن، درخواست كردن و بيان قاطع حقوق اجتماعي به نوجوانان ياد داده ميشود كه براي مقاومت در برابر فشار مستقيم دوستاني كه مواد مخدر مصرف ميكنند، تعارف را كنار بگذارند و از آنان دوري كنند.
كسب خود آگاهي، خود ارزشيابي، عزت نفس، برقراري ارتباط با ديگران كه از جمله مهمترين آنها توانايي گوشدادن به صحبتهاي ديگراناست، كسب تفكر انتقادي و توانايي ارزشيابي انتقادي اطلاعات، نظريات و رفتارهاي ديگران و تفكر خلاق از جمله فوايد آموزش مهارتهاي زندگي به قشر نوجوان است.
توانايي تصميمگيري سنجيده در تمام سطوح زندگي، توانايي مديريت ديگران با افراد، توانايي كنار آمدن با احساسات و فشارهاي روحي، توانايي اظهار وجود و بيان عواطف، احساسات، نيازها، علايق، نگرانيها، قوي شدن ارزشهاي اعتقادي از ديگر فوايد آموزش مهارتهاي زندگي در برابر مقابله با اعتياد است.
اقدامات و فعاليتهايي كه تاكنون براي مبارزه با مواد مخدر صورت گرفته چندان موفقيتآميز نبوده، بايد نوجوانان و جوانان را براي مقابله با اعتياد توانمند كرد و با جهتگيري مناسبتر امكانات و تسهيلات به سمت آموزش مهارتهاي زندگي، شاهد عواقب و تلفات كمتري از مصرف مواد مخدر و داروهاي روانگردان در جامعه باشيم.
در عين حال نظام آموزش و پرورش بايد زمينههاي رشد دانشآموزان را در برنامه مهارتهاي زندگي فراهم كند و مديران ساعاتي از مدرسه را با دعوت از كارشناسان حوزه مبارزه با مواد مخدر براي معرفي انواع مواد مخدر، مضرات، عواقب و غيره اختصاص دهند.
* استاد دانشگاه علوم اجتماعي تهران
