با وجود اينكه داعش از چند ماه پيش در مناطق اشغالي عراق در موضع دفاعي قرار گرفته بود اما در روزهاي اخير به تحركاتي در استان صلاحالدين براي اشغال مجدد پالايشگاه بيجي و در استان الانبار براي اشغال الرمادي مركز اين استان دست زده است.
به نظر ميرسد چند عامل در اين تحركات دخيل بوده است:
نخست اينكه پيشرويهاي سريع در برابر داعش مرهون همكاري و تعامل سازنده نيروهاي پليس و ارتش عراق با نيروهاي مردمي اين كشور بوده است و بر همين اساس تا زماني كه اين همكاري وجود داشت پيشرويها در برابر داعش هم با سرعت پيش ميرفت اما از زماني كه امريكا با حضور و نقش پيشتازي نيروهاي مردمي و شبه نظاميان شيعي در مناطق سني نشين مخالفت كرده و از اهرمهاي فشار لازم در اين زمينه عليه دولت عراق استفاده كرده نه تنها پيشرويها در برابر داعش با اخلال مواجه شده بلكه داعشيها نيز از اين فضا براي سازماندهي حملات جديد براي جبران شكستهاي گذشته خود استفاده كردهاند. از جمله اهرمهاي فشار امريكا عليه دولت عراق ميتوان به كاهش حملات هوايي به اهداف داعش يا خودداري از تحويل به موقع تسليحات و تجهيزات فروخته شده به ارتش و دولت عراق اشاره كرد. از اين ديد پيشروي داعش در دو استان صلاح الدين و الانبار كه همزمان با سفر حيدر العبادي نخست وزير عراق به امريكا صورت گرفت، چانه زني مسئولان امريكايي را در ديدار با هيئت عراقي در امريكا افزايش ميداد.
دوم اينكه دور جديد تحركات داعش در عراق با تحركات القاعده و داعش در سوريه و تحركات القاعده در يمن و تبديل آن به پياده نظام عربستان در تجاوز به يمن همزمان بوده و از اين ديد ميتوان تحركات جديد تكفيريها را در اين سه كشور نه يك اقدام تصادفي بلكه نتيجه تلاشهاي برنامهريزيشده دانست و نقش عربستان و ائتلاف ساختگي آن را در اين تحركات رديابي كرد. در اين صورت ميتوان اين نتيجه را گرفت كه ائتلاف ضدداعش كه با دو ستون امريكا و عربستان شكل گرفته فروپاشيده است و عربستان به اقتضاي نيازها و چالشهاي منطقهاي خود دوباره به استفاده ابزاري از گروههاي تكفيري روي آورده و ظاهراً امريكا نيز چراغ سبز لازم را داده است چراكه هيچ اقدام عملي در برابر دور جديد تحركات گروههاي تكفيري اعم از داعش و القاعده در عراق، سوريه و يمن انجام نداده است. با در نظرگرفتن عوامل داخلي و منطقهاي تأثيرگذار در دور جديد تحركات داعش در عراق ميتوان گفت مقابله با اين تحركات مستلزم اتخاذ در هر دو بعد است كه در هر دو مورد نقش و همكاري امريكا حياتي است. از اين ديد اگر واقعاً امريكا در پي مبارزه با داعش و القاعده در خاورميانه از جمله عراق است در اين صورت بايد اولاً به مانع تراشيهاي خود بر سر راه استفاده دولت و ارتش عراق از نيروهاي مردمي در مبارزه با داعش در مناطق سني نشين پايان دهد، دوم اينكه سلاحها و تسليحات فروخته شده به دولت و ارتش عراق را به موقع تحويل دهد، سوم اينكه حملات هوايي خود را به گونهاي تنظيم كند كه عليه و نه له داعش هدفگذاري شود و بالاخره چهارم اينكه تا دير نشده جلوي استفاده مجدد عربستان از تكفيريها براي پيشبرد اهداف و مقاصد سياسي خود را بگيرد. اما احتمال اتخاذ گام عملي از سوي امريكا در اين موارد بعيد به نظر ميرسد به خصوص آنكه با توجه به در پيش بودن مذاكرات سرنوشت ساز هسته اي، امريكا مايل نيست روند تحولات منطقهاي از جمله در عراق به گونهاي پيش برود كه قدرت چانه زني ايران را در مذاكرات افزايش دهد.
