جان كري، وزير امور خارجه امريكا ديدارهايي را در دستوركار قرار داده تا قبل از برگزاري نشست آتي مذاكرات هستهاي، بتواند در مسير اين گفتوگوها منافع اين كشور را پيگيري نمايد. بر اساس برنامهاي كه به تأييد وزارت خارجه امريكا رسيده است، جان كري قصد دارد در سفر به مونيخ، با سلطان قابوس ديدار و در 14 ژانويه (24 ديماه) نيز با وزير امور خارجه كشورمان نيز ديدار كند. محمدجواد ظريف ديروز پس از ديدار و گفتوگو با همتاي قبرسي خود كه به تهران سفر كرده، در نشست خبري مشترك با تأييد اين ديدار گفت: «روز چهارشنبه با كري درباره موضوع هستهاي و فقط موضوع هستهاي ديدار ميكنم تا ببينيم آيا ميشود روند مذاكرات را تسريع بخشيد.»
تلاقي ديدار با قابوس و ظريف، مويد آن است كه كري در تلاش براي تاثيرگذاري بر مسير آينده گفتوگوهاي هستهاي است هرچند نيات امريكا در اين رابطه، هنوز مشخص و اعلام نشده است. تلاش كري آن هم درست يك روز قبل از آغاز دور جديد مذاكرات هستهاي –كه دومين دور گفتوگوها در دوره تمديد 7 ماهه تلقي ميشود- براي ديدار با ظريف، به معناي يك برنامه مشخص در طرف امريكايي براي هدايت مذاكراتي است كه 25 ديماه در ژنو آغاز خواهد شد. اينكه امريكا تغييراتي در راهبرد يا حتي تاكتيك خود انجام داده باشد، بعيد به نظر ميرسد. زيرا با روي كار آمدن كنگره جمهوريخواه در اين كشور، فرصت يا توان دولت اوباما براي تغييرات راديكال در حوزه سياست هستهاي، حتي اگر هم مورد تمايل اين دولت بوده باشد، به حداقل ممكن رسيده است. از اين رو، هدف از اين ديدارها نوعي تلاش دوجانبه براي تسريع در تحقق اهدافي به نظر ميرسد كه طرف امريكايي قصد دارد در مذاكرات رسمي بعد از 25 ديماه، طرف اصلي آن باشد.
اينكه در نشست آتي مذاكرات هستهاي تغيير محسوسي در محتواي گفتوگوها يا توافقهاي مرتبط با برنامه اقدام مشترك جامع رخ دهد، بعيد به نظر ميرسد، زيرا طرف امريكايي اكنون بيش از هر زمان ديگري تلاش ميكند ايران را قانع كند تا به محدوديتهاي مهمي در زمينه غنيسازي و آب سنگين تن دهد. اين در حالي است كه به نظر ميرسد غرب به رغم شرايط اقتصادي و سياسي جاري بينالمللي، به شدت نيازمند توافق هستهاي است و البته تغييرات در اركان قدرت اين كشور، نياز دموكراتها به كسب يك موفقيت بزرگ را بسيار جدي نموده است. بر اين اساس، ايران بايد مذاكرات را باتوجه به معيارهاي خود دنبال كند و اينكه طرف امريكايي تا چه ميزان نسبت به اين معيارها، نزديكي يا فاصله دارد، نبايد اصولاً تاثيري بر طرف ايراني و خط مشي كشور وارد آورد. با اين حال، مولفه «تغييرات محيطي» يكي از مسائل مهم در ارزيابي اثربخشي و تحقق پذيري منافع ملي و خط مشيهاي مبتني بر آن محسوب ميگردد. اما تغييرات حوزه اقتصاد انرژي از جمله تغيير در قيمت نفت، به خودي خود به عنوان يك مولفه «درون» مذاكرات هستهاي تلقي نميشود و از اين رو، تغيير يا تعديل در درونمايه راهبردها و خط مشيهاي هستهاي را ايجاب نخواهد كرد. ضمن اينكه مسائل مرتبط با قيمت نفت، ممكن است موقتي باشد و به هر حال، اين مسئله به خودي خود نميتواند قبول محدوديتهاي بلندمدت در زمينه برنامه هستهاي را موجه جلوه دهد.
در هر حال، نبايد انتظار داشت كه كري در ديدار سلطان قابوس يا ظريف، خبر خوشي از تعديل مواضع اين كشور در رابطه با توافق جامع بدهد. بلكه به عكس، دولت اوباما اكنون در شرايط فشار داخل و خارج از دولت براي وادار كردن ايران به قبول محدوديتهاي عمده در زمينه هستهاي است. از همين روست كه كنگره در همين هفته آغازين كار خود با حضور جمهوريخواهان، تهديدهاي متعددي را در زمينه كاهش ابتكار عمل اوباما در مذاكرات يا تحريم مشروط ايران مطرح كرده است. بدون ترديد، امريكا درصدد تاثيرگذاري بر اراده طرف ايراني در حوزه مذاكرات و تغيير محاسبات و برآوردهاي راهبردي ايران در قبل، حين و بعد از توافق جامع احتمالي است...
